(HPĐT)- Dự án giám sát và bảo tồn rạn san hô tại Cát Bà được triển khai từ năm 2021 đến nay góp phần tích cực ngăn chặn đà suy thoái của hệ sinh thái của loài san hô trên vùng biển thuộc quần đảo Cát Bà. Qua đó, góp phần gìn giữ, bảo tồn đa dạng sinh học trong vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà và Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà.
Khoanh vùng bảo vệ rạn san hô quý
Cuối tháng 11 vừa qua, Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) phối hợp với Vườn quốc gia Cát Bà và Công ty CP Chuỗi thực phẩm TH (Tập đoàn TH) tổ chức thả phao bảo vệ rạn san hô tại một số khu vực quan trọng trên vùng biển thuộc quần đảo Cát Bà. Cùng với việc thả mới 5 quả phao trong năm 2024 tại các vị trí có hoạt động của ngư dân và du lịch sinh thái, từ năm 2023 đến nay, IUCN và Vườn quốc gia Cát Bà thiết lập hệ thống 23 phao neo phân vùng sinh thái rạn san hô tại một số khu vực có phân bố rạn san hô còn tốt cần được bảo vệ như khu vực Vạn Tà, Ba Đình, Giỏ Cùng và Cát Dứa với diện tích mặt biển khoảng 34 ha.
Vườn quốc gia Cát Bà vừa có hệ sinh thái rừng, vừa có hệ sinh thái biển, đặc biệt có kho dự trữ nguồn gen sinh vật, là nơi sinh sản tự nhiên, ương nuôi và phát tán nguồn giống thủy sản cho vùng biển phía Bắc Việt Nam. Tuy nhiên, các hệ sinh thái biển tại Cát Bà đang chịu tác động nặng nề do phát triển kinh tế, phát triển các dịch vụ du lịch, đặc biệt là hoạt động nuôi trồng thủy sản tràn lan, không theo quy hoạch đã và đang gây sức ép rất lớn đến môi trường. Theo tiến sĩ Nguyễn Đăng Ngải, Viện phó Viện Tài nguyên và Môi trường biển, các rạn san hô ở Cát Bà chủ yếu bị tác động bởi hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản, đánh cá bằng các phương thức hủy diệt, hoạt động dịch vụ du lịch sinh thái biển. Tất cả yếu tố này dẫn đến tình trạng suy giảm liên tục các rạn san hô tại quần đảo Cát Bà cả về độ phủ, diện tích và số lượng loài trong khoảng 15 năm trở lại đây. Do đó, việc đặt phao cảnh báo để hạn chế các hoạt động trên là cần thiết. Tuy nhiên, do diện tích khu vực lớn nhưng hiện số lượng phao còn hạn chế nên cần xác định khu vực có nhiều san hô cũng như chịu nhiều tác động của con người để đặt cảnh báo.
Bổ sung hệ thống phao neo
Với tổng diện tích hơn 17.000 ha, Vườn quốc gia Cát Bà là nơi chứa đựng giá trị cao về cảnh quan thiên nhiên, đa dạng sinh học và đa dạng hệ sinh thái. Đây cũng là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà và là vùng lõi của Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà. Hệ sinh thái rạn san hô được ví như “lá phổi” của đại dương. Chỉ chiếm khoảng 1% mặt nước biển nhưng là nơi trú ngụ của 25 - 40% loài sinh vật biển.
Do đó, từ năm 2021 đến 2022, Liên minh Doanh nghiệp vì môi trường Việt Nam (VB4E), IUCN và Vườn quốc gia Cát Bà thực hiện chương trình giám sát rạn san hô, nhằm đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả rạn san hô trên vùng biển Cát Bà. Qua 2 năm thực hiện chương trình giám sát các rạn san hô tại 3 khu vực (Vạn Tà, Ba Đình, Giỏ Cùng), các kết quả cho thấy độ phủ trung bình của các rạn san hô có tăng nhưng khá chậm, thành phần loài san hô có độ đa dạng thấp. Trong khu vực xác định được tổng số 37 loài san hô thuộc 9 họ, trong đó họ Faviidae chiếm ưu thế nhất với 9 loài, tiếp theo là họ Poritidae với 6 loài, còn các họ khác có từ 2-4 loài. Dựa trên các kết quả giám sát, Vườn quốc gia Cát Bà đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả rạn san hô khu vực này, bao gồm thiết lập hệ thống phao phân vùng bảo vệ, cảnh báo bảo vệ rạn san hô.
Ông Nguyễn Văn Thịu, Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà cho biết, việc thả phao góp phần xác định rõ các khu vực phân bố của rạn san hô, giúp các phương tiện khai thác thủy sản, dịch vụ du lịch có thể xác định được ranh giới vùng bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô và tránh đi lại trong khu vực này. Đồng thời, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuần tra, kiểm tra và tăng cường thực thi pháp luật, xử lý các vụ vi phạm. Tuy nhiên, do ảnh hưởng bởi môi trường nước mặn và các loài hàu, hà, sinh vật ký sinh trên hệ thống dây và phao, nên hệ thống dây phao có thể bị đứt, nhiều quả phao bị thủng. Mới đây, trong cơn bão số 3 đầu tháng 9 vừa qua, Vườn quốc gia Cát Bà bị mất toàn bộ 40 quả phao neo trong hệ thống phao neo phân vùng sinh thái rạn san hô được lắp từ 2013 và mất 5 quả trong tổng số 12 quả được lắp năm 2023 được tài trợ thông qua VB4E. Do đó, trong thời gian tới, Vườn quốc gia Cát Bà mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của các tổ chức, doanh nghiệp trong nước và quốc tế lắp đặt bổ sung hệ thống phao neo bảo vệ rạn san hô tại các khu vực trên vùng biển Cát Bà. Cùng với đó, Vườn sẽ thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng để duy trì tối đa độ bền của các phao neo thả trên các vùng biển. Thời gian tới, Vườn cũng sẽ tính toán phương án huy động lực lượng thu gom các phao neo này trong trường hợp có bão to để giữ gìn và bảo vệ hệ thống phao neo tốt hơn.
