Giàu tiềm năng…
Các tua du lịch du khảo đồng quê tại huyện Vĩnh Bảo thu hút du khách nước ngoài.
Ảnh: HOÀNG PHƯỚC
Đi dọc những con đường trải nhựa phẳng lì ở thôn Bảo Hà, xã Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo), ai cũng có thể cảm nhận không khí lao động, sản xuất rộn ràng qua những âm thanh lách cách của gõ, đục. Trong cái nắng hanh hao đầu đông, mùi thơm của những khúc gỗ mít quện mùi ngai ngái của rơm rạ phơi đầy các con ngõ khiến du khách cảm nhận rõ rệt không khí của làng nghề truyền thống của dân tộc. Qua gần 700 năm tồn tại, Bảo Hà vẫn giữ vẻ đẹp yên bình của làng quê Bắc bộ truyền thống, cùng những tinh hoa trong nghệ thuật tạc tượng, sơn mài, điêu khắc và múa rối dân gian. Làng Bảo Hà hiện còn hơn 100 hộ gắn bó với nghề tạc tượng và gần 20 cơ sở sản xuất tập trung. Đến Bảo Hà ngày nay, du khách có thể tận mắt chứng kiến các nghệ nhân chế tác những sản phẩm nổi tiếng như hoành phi, câu đối, tượng thờ, cuốn thư, đại tự... Nghề điêu khắc, sơn mài ở Bảo Hà đã trở nên nổi tiếng khắp nơi và trở thành nghề cổ truyền độc đáo. Ngắm những người thợ Bảo Hà làm việc mới thấy sự tài hoa hiển hiện trên từng đường đục, nét chạm. Qua nhiều thăng trầm lịch sử, nhưng chưa khi nào tiếng đục, tiếng búa thôi vang trên khắp các thôn xóm ở Bảo Hà.
Bảo Hà là một trong những làng nghề truyền thống điển hình của thành phố vẫn giữ được nếp cũ, hồn xưa, rất thích hợp để phát triển du lịch. Theo báo cáo của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, hiện nay trên địa bàn thành phố có 39 làng nghề, với nhiều loại hình ngành nghề như mây, tre, gỗ, cơ khí, tái chế phế liệu, chế biến các sản phẩm nông-lâm-thủy sản, dịch vụ vận tải, chế biến vật liệu xây dựng… Gần một nửa trong số đó thích hợp để khai thác du lịch.
Đến làng nghề dệt chiếu cói Lật Dương ở xã Quang Phục (huyện Tiên Lãng), du khách sẽ có dịp sống trong không khí của làng làm nghề dệt chiếu truyền thống hàng trăm năm qua. Đặc biệt, dự phiên chợ vào đúng 12 giờ trưa hàng ngày khi người dân Lật Dương nô nức mang chiếu đến chợ. Chiếu được trải, cuộn, xếp thành hàng dài hai bên trục đường chính. Không có tiếng rao bán ầm ĩ như ở nhiều khu chợ khác, chợ chiếu Lật Dương êm ả như buổi trưa ở vùng quê Bắc bộ. Đến thăm làng nghề làm bánh đa Kinh Giao ở xã Tân Tiến (huyện An Dương) vào dịp cuối năm, du khách được sống trong không khí sản xuất tất bật tại hơn 40 cơ sở ngày đêm sản xuất loại bánh đa đỏ- nguyên liệu góp phần làm nên thương hiệu bánh đa cua Hải Phòng. Đến đây, du khách thấy rợp màu trắng, màu nâu của những phên bánh đa được phơi đón nắng từ sân nhà ra đến ngoài ngõ. Trong các cơ sở sản xuất, tiếng máy hấp, máy nghiền gạo chạy ro ro, người lao động làm việc không ngơi tay. Ngoài ra, trong dịp cuối năm, các làng nghề trồng hoa như: Đằng Hải (quận Hải An), Đặng Cương, Tri Yếu (huyện An Dương) cũng sôi động với muôn vàn sắc hoa khoe thắm chuẩn bị cho mùa hoa Tết…
Du khách tham quan làng nghề nuôi cá giống Hội Am ở xã Cao Minh (huyện Vĩnh Bảo).
... nhưng nghèo du khách
Theo lãnh đạo xã Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo) từ năm 2005, làng nghề tạc tượng Bảo Hà trở thành điểm đến của Chương trình du khảo đồng quê của thành phố. Giàu tiềm năng là thế, song từ đầu năm 2018 đến nay, làng chỉ đón khoảng hơn chục đoàn khách du lịch đến tham quan theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”. Những chuyến du khảo vội vã khó đọng lại dấu ấn đối với du khách.
Du lịch làng nghề tại các địa phương khác cũng tương tự. Nhiều làng nghề cả năm chẳng đón nổi đoàn khách. Theo các doanh nghiệp lữ hành trên thành phố, hiện nay số khách đăng ký tua du lịch tham quan làng nghề chiếm chưa đầy 10% tổng số khách đến Hải Phòng.
Theo đại diện của Công ty du lịch Vietravel Chi nhánh Hải Phòng, mỗi năm doanh nghiệp đón hàng nghìn khách quốc tế đến Hải Phòng tham quan, nghỉ dưỡng. Khách nước ngoài rất thích khám phá, tìm hiểu, trải nghiệm ở làng nghề truyền thống của nước ta, bởi thế, công ty đưa chương trình tham quan làng nghề vào du lịch tua nhằm tạo dấu ấn đối với du khách nước ngoài. Nhưng, đáng buồn là kết thúc mỗi chuyến du ngoạn làng nghề, phần đông khách nước ngoài cho biết không quay lại. Lý do là chuyến đi không đọng lại nhiều ấn tượng đối với họ. Điều các công ty lữ hành làm được mới chỉ dừng lại ở việc đưa khách đến tham quan các sản phẩm của làng nghề, rồi giới thiệu về lịch sử làng nghề, nghĩa là chỉ khai thác những giá trị “bề nổi” của làng nghề. Cái du khách muốn trải nghiệm không phải là những sản phẩm nghề mà là văn hóa, lịch sử, cũng như cảnh quan, thậm chí phong tục, tập quán, ẩm thực của những người dân làng nghề đó. Như vậy mới đúng nghĩa là không gian làng nghề truyền thống. Còn nếu như chỉ có các sản phẩm nghề, có thể mang đến cửa hàng bày bán giới thiệu sản phẩm.
Hầu hết doanh nghiệp du lịch thành phố đều thừa nhận có rất ít tua du lịch làng nghề đặc thù, công tác quảng bá, xúc tiến du lịch tại các làng nghề cũng hầu như không có. Nguyên nhân do sự thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất và nhân lực, hạ tầng du lịch còn yếu. Làng nghề chưa được đầu tư chiều sâu về cách làm du lịch, người làng nghề chưa nhận thức được giá trị du lịch đem lại. Một số làng nghề rất có tiềm năng du lịch văn hóa, trải nghiệm như: làng trồng hoa Đằng Hải, làng gốm Dưỡng Động (huyện Thủy Nguyên)… đang dần mai một vì mất đất, thiếu nghệ nhân… Thế nên, sự đầu tư của người làng nghề để phát triển du lịch cũng cầm chừng, sản phẩm du lịch làng nghề vì thế cũng đơn điệu, kém hấp dẫn.
Mỗi người thợ là một hướng dẫn viên
Trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam nói chung và thành phố nói riêng, du lịch làng nghề luôn được nhắc đến như lĩnh vực ưu tiên hàng đầu. Ngành du lịch thành phố cũng quan tâm đến giá trị, tiềm năng của làng nghề trong phát triển du lịch. Sở Du lịch thành phố khuyến khích phát triển hình thức lưu trú homestay tại các làng nghề. Tức là khách du lịch có thể lựa chọn những nhà dân có điều kiện, thậm chí chính quyền đầu tư một số trang thiết bị thiết yếu để người dân đón khách lưu trú. Khách sẽ được hưởng trọn vẹn không gian của làng nghề, lại có điều kiện tìm hiểu nét văn hóa lịch sử, phong tục tập quán, nếp sống lao động của người dân. Qua đó, tạo được ấn tượng tốt trong mỗi tua du lịch làng nghề truyền thống Hải Phòng; tăng thu nhập người dân tại các làng nghề đó. Tuy nhiên, đến nay chưa làng nghề nào đạt được mục tiêu này. Việc này đòi hỏi các hộ làm nghề truyền thống cần kỹ năng du lịch nhất định. Thực tế, thu nhập chính của người dân các làng nghề vẫn từ bán các sản phẩm.
Trong năm 2018, UBND thành phố ban hành Chương trình hành động thực hiện các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ, Ban Thường vụ Thành ủy, HĐND thành phố về phát triển du lịch. Theo đó, giao Sở Công Thương phối hợp các sở, ngành, địa phương đề xuất các giải pháp phát triển các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp – thủ công mỹ nghệ, các sản phẩm làng nghề kết hợp với du lịch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2018-2020; giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Sở Du lịch, Công Thương, Khoa học và Công nghệ, các địa phương xây dựng các mô hình hỗ trợ phát triển làng nghề gắn liền với các chương trình du lịch du khảo đồng quê, du lịch trải nghiệm trong giai đoạn 2017-2020. Thành phố cũng giao nhiệm vụ mỗi địa phương phải tập trung rà soát các tài nguyên du lịch trên cơ sở di tích lịch sử, làng nghề để xây dựng từ 1-2 sản phẩm du lịch đặc thù của địa phương. Đây là những chính sách thiết thực để vực dậy tiềm năng du lịch làng nghề phong phú của Hải Phòng.
Theo Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch thành phố Hoàng Tuấn Anh, bên cạnh những chính sách đầu tư hạ tầng, phát triển sản phẩm làng nghề, thành phố cần quan tâm xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực du lịch tại các làng nghề. Theo đó, cần đào tạo chính những người thợ làm nghề trở thành những hướng dẫn viên. Họ đóng vai trò truyền tải hồn xưa, nếp cũ của những nghề truyền thống đến với du khách. Đây chính là nét khác biệt để tạo nên sự hấp dẫn của mỗi làng nghề trong thu hút du khách.
