Đưa di tích thành sản phẩm du lịch

Đánh thức tiềm năng từ kho tàng di sản di tích

Những năm gần đây, du lịch văn hóa, du lịch di sản đang được nhiều du khách lựa chọn. Thay vì chỉ tham quan danh lam thắng cảnh, nhiều người mong muốn được tìm hiểu lịch sử, trải nghiệm đời sống văn hóa và khám phá những câu chuyện gắn với từng vùng đất.

Đó cũng là cơ hội để các địa phương phát huy giá trị hệ thống di tích lịch sử, văn hóa vốn được xem là nguồn tài nguyên du lịch đặc biệt. Với Hải Phòng, vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, đây là hướng đi đang được quan tâm nhằm tạo thêm sức hút cho ngành du lịch.

Hải Phòng hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú với 3.981 di tích, 2 di sản thế giới, 9 di tích và cụm di tích quốc gia đặc biệt, 257 di tích quốc gia, 722 di tích cấp thành phố cùng 33 bảo vật quốc gia. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển các sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.

Từ lâu, nhiều di tích nổi tiếng đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách. Tuy nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, nhiều đơn vị, địa phương đang tìm cách biến những giá trị lịch sử, văn hóa thành những trải nghiệm cụ thể để kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là quần thể di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc. Sau khi cùng quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, sức hút của khu di tích ngày càng tăng. Trong khuôn khổ Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026, khu di tích đón khoảng 85.400 lượt khách tham quan, tăng 34% so với cùng kỳ năm trước.

Sức hấp dẫn của Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ đến từ những công trình kiến trúc cổ kính hay các giá trị lịch sử gắn với anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo, danh nhân Nguyễn Trãi và thiền phái Trúc Lâm. Điều khiến nhiều du khách hứng thú là những trải nghiệm ngày càng đa dạng được xây dựng trên nền tảng giá trị di sản.

Từ việc tham quan, dâng hương, nghe thuyết minh lịch sử đến trải nghiệm làm gốm, in mộc bản, viết thư pháp, thưởng trà, mặc cổ phục hay khám phá rừng phong nguyên sinh, mỗi hoạt động đều góp phần giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa và lịch sử vùng đất.

Khi được tổ chức bài bản, di tích không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ mà còn trở thành không gian trải nghiệm văn hóa sống động. Chính những trải nghiệm ấy giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn.

Từ bảo tồn di sản đến phát triển kinh tế

Để phát huy giá trị của di sản thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc, Hải Phòng đã giới thiệu nhiều tour du lịch trải nghiệm mới như "Một hành trình - 5 điểm đến di sản thế giới", "Theo dấu chân Tam tổ Trúc Lâm" hay "Khám phá di sản Côn Sơn - Kiếp Bạc". Các tour không chỉ kết nối các điểm đến mà còn lồng ghép nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa, thủ công truyền thống và khám phá thiên nhiên.

Theo ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, việc xây dựng các sản phẩm du lịch mới nhằm phát huy giá trị di sản thế giới vừa được UNESCO công nhận, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của thành phố.

Không chỉ Côn Sơn - Kiếp Bạc, khu di tích Bạch Đằng Giang cũng là một ví dụ cho thấy sức hút của di tích lịch sử khi được đầu tư và tổ chức hợp lý.

Nằm bên dòng sông Bạch Đằng lịch sử, nơi ghi dấu ba chiến thắng vang dội của dân tộc trước giặc ngoại xâm vào các năm 938, 981 và 1288, khu di tích ngày nay trở thành điểm đến quen thuộc của người dân và du khách cả nước.

Nhiều năm qua, Ban Quản lý khu di tích Bạch Đằng Giang vẫn duy trì mô hình "ba không": không thu vé tham quan, không tổ chức kinh doanh thương mại dịch vụ và không thu tiền trông giữ xe. Chính cách làm này giúp nơi đây giữ được không gian văn hóa trang nghiêm, đồng thời tạo điều kiện để đông đảo người dân tiếp cận lịch sử.

Ông Đỗ Văn Giàu, người dân địa phương và là hướng dẫn viên tại khu di tích Bạch Đằng Giang cho biết, những ngày cuối tuần, nơi đây đón hàng nghìn học sinh, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử.

“Làm hướng dẫn viên ở đây, tôi mong góp phần truyền cho thế hệ trẻ tình yêu quê hương, đất nước. Khi kể về những chiến công trên sông Bạch Đằng, tôi luôn cố gắng kể bằng tất cả niềm tự hào để các em cảm nhận được lịch sử không hề xa xôi, mà đang hiện diện ngay trên mảnh đất mình đứng”, ông Giàu chia sẻ.

Để câu chuyện lịch sử không khô cứng, ông Giàu tìm đọc thêm sách báo, sưu tầm những giai thoại dân gian về vùng đất này: chuyện Ngô Quyền khảo sát địa thế để nghĩ ra kế đóng cọc; chuyện núi U Bò, nơi tương truyền Trần Hưng Đạo từng đứng quan sát và chỉ huy trận đánh; hay những ngôi đền do nhân dân lập nên để tưởng nhớ các tướng sỹ đã hy sinh trên dòng sông lịch sử.

Thực tế cho thấy, di tích chỉ thực sự phát huy giá trị khi trở thành một phần của đời sống hôm nay. Điều thu hút du khách không chỉ là một di tích đẹp, mà còn là những câu chuyện lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của thời đại và những trải nghiệm hòa mình vào không gian văn hóa di tích.

Đưa di tích trở thành sản phẩm du lịch không phải là câu chuyện mới. Tuy nhiên trong bối cảnh nhu cầu trải nghiệm của du khách ngày càng thay đổi, điều quan trọng là cách làm. Chỉ khi bắt kịp xu thế của du lịch trải nghiệm, du lịch số và phát huy giá trị văn hóa bản địa, di tích mới có thể trở thành điểm đến sống động, có sức hút lâu dài. Bên cạnh đó, việc khai thác phải luôn đặt trên nền tảng bảo tồn. Mọi hoạt động phát triển du lịch cần tôn trọng giá trị gốc của di sản, tránh thương mại hóa hoặc làm biến dạng không gian văn hóa.

Trong bối cảnh Hải Phòng đang tích cực khẳng định bản sắc của một vùng đất giàu truyền thống, việc đưa di tích trở thành sản phẩm du lịch không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa, lịch sử. Khi mỗi điểm đến có một câu chuyện hấp dẫn, một trải nghiệm khác biệt và được khai thác bài bản, di tích sẽ đến gần hơn với người dân và du khách, trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của địa phương.