Đưa đóng tàu Hải Phòng trở lại ‘đường đua’ tăng trưởng

Ngày 13/6, Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Bạch Đằng tổ chức đặt ky đóng mới tàu dầu/hóa chất dung tích 14.000 m³ mang ký hiệu M75-02 cho Công ty TNHH Mercury Line. Đây là tàu thứ hai trong seri ba tàu chuyên dụng mà doanh nghiệp đang triển khai, tiếp nối tàu M75-01 đang trong giai đoạn hoàn thiện để chuẩn bị bàn giao.

Sự kiện này không chỉ đánh dấu bước tiến mới của Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Bạch Đằng mà còn phản ánh tín hiệu phục hồi ngày càng rõ nét của ngành công nghiệp đóng tàu Hải Phòng sau nhiều năm tái cơ cấu.

Thời gian gần đây, ngành đóng tàu Hải Phòng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Nam Triệu hạ thủy thành công tàu hàng 65.000 DWT - thuộc nhóm tàu hàng có trọng tải lớn nhất do Việt Nam tự thiết kế và đóng mới hiện nay. Công ty TNHH một thành viên Đóng tàu Phà Rừng triển khai hợp đồng đóng mới 10 tàu chở dầu, hóa chất 13.000 tấn cho đối tác Hàn Quốc, đồng thời đạt giá trị sản xuất 846 tỷ đồng trong năm 2025. Công ty CP Đóng tàu Sông Cấm duy trì giá trị sản xuất hằng năm hơn 1.400 tỷ đồng với các đơn hàng xuất khẩu sang châu Âu. Công ty CP Đóng tàu Thái Bình Dương tiếp tục khẳng định năng lực ở phân khúc tàu từ 15.000 đến trên 30.000 tấn…

Những kết quả cho thấy ngành công nghiệp từng là niềm tự hào của thành phố Cảng đang từng bước lấy lại đà tăng trưởng.

Tại Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới” diễn ra ngày 15/6, ông Phạm Tuấn Hải, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng cho rằng, hành trình phát triển của ngành đóng tàu thành phố hơn ba thập kỷ qua phản ánh rõ những thăng trầm của tiến trình đổi mới và hội nhập kinh tế đất nước.

Từ những năm đầu chuyển sang cơ chế thị trường, các nhà máy đóng tàu phải tự chủ sản xuất, kinh doanh trong điều kiện thiếu vốn, thiếu công nghệ và thị trường. Giai đoạn 2000 - 2008, cùng với sự phát triển của Vinashin, Hải Phòng trở thành trung tâm đóng tàu lớn của cả nước, thu hút nguồn lực đầu tư và hình thành hệ sinh thái công nghiệp tàu thủy quy mô lớn. Khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008 - 2012 cùng những bất cập trong mô hình phát triển đã khiến ngành đóng tàu rơi vào giai đoạn khó khăn chưa từng có. Nhiều doanh nghiệp phải tái cơ cấu, thu hẹp sản xuất, đối mặt với áp lực duy trì việc làm và giữ chân đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề.

Bước ngoặt tiếp theo diễn ra từ năm 2013 khi ngành công nghiệp tàu thủy bước vào quá trình tái cơ cấu. Nhiều doanh nghiệp chuyển hướng sang các dòng sản phẩm chuyên dụng, giá trị gia tăng cao hơn.

Điều đáng ghi nhận là trong giai đoạn khó khăn nhất, Hải Phòng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của ngành: hệ thống nhà máy, đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề và truyền thống công nghiệp được tích lũy qua nhiều thế hệ. Chính nền tảng ấy đã giúp các doanh nghiệp từng bước phục hồi khi thị trường hàng hải thế giới khởi sắc trở lại và xu hướng vận tải xanh mở ra những cơ hội mới…

Dẫu vậy, phục hồi chưa đồng nghĩa với phát triển bền vững. Thách thức của ngành đóng tàu Hải Phòng hiện nay không chỉ là tìm kiếm đơn hàng mà còn là nâng cao năng lực cạnh tranh trong cuộc đua về công nghệ, chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng toàn cầu. Quỹ đất dành cho đóng tàu và công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế; nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao thiếu hụt; năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị cốt lõi còn phụ thuộc vào đối tác nước ngoài; tỷ lệ nội địa hóa và sự liên kết giữa các ngành công nghiệp hỗ trợ chưa tương xứng với tiềm năng. Bởi vậy, mục tiêu của Hải Phòng không thể chỉ dừng ở việc phục hồi sản xuất của từng doanh nghiệp mà phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp đóng tàu hiện đại. Định hướng phát triển theo mô hình “Tổ hợp công nghiệp đóng tàu” là hướng đi phù hợp, tạo sự liên kết giữa doanh nghiệp đóng tàu, doanh nghiệp cơ khí phụ trợ, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và hệ thống logistics trong một chuỗi giá trị thống nhất. Cùng với đó, những cơ chế đủ mạnh về đất đai, tín dụng, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là rất cần thiết. Đặc biệt, năng lực thiết kế tàu thủy và làm chủ công nghệ cần được coi là khâu đột phá để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị trong mỗi sản phẩm.

Ngành đóng tàu Hải Phòng đang đứng trước cơ hội trở lại đường đua tăng trưởng. Nhưng để cơ hội ấy trở thành động lực phát triển bền vững, cần một chiến lược đủ tầm nhìn nhằm đưa đóng tàu trở thành ngành công nghiệp nòng cốt của kinh tế biển, tạo sức lan tỏa cho cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp hàng hải của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.