Đưa hương trà Việt ra thế giới

Mạch nguồn văn hóa

Ở nhiều làng quê Việt Nam, bát trà xanh từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống. Lá trà hái sau vườn, hãm trong ấm đất, tạo nên vị chát dịu nơi đầu lưỡi và hậu ngọt đọng lại. Bên chén trà, những câu chuyện về gia đình, mùa màng, làng xóm được sẻ chia, gắn kết con người trong cộng đồng.

Từ thức uống dân dã, trà dần trở thành biểu tượng của sự hiếu khách và nét đẹp ứng xử của người Việt. Dù ở nông thôn hay thành thị, ấm trà nóng vẫn thường là lời chào đầu tiên dành cho khách. Trà cũng hiện diện trong cưới hỏi, giỗ chạp, lễ tết và các nghi lễ tín ngưỡng, thể hiện sự gắn kết và lòng thành kính với tổ tiên.

Ông Phạm Công Tuấn Hạ, đại diện thương hiệu trà Đôi Dép cho biết, văn hóa trà Việt tồn tại ở hai phong thái. Trong đời sống thường nhật, trà là thức uống gần gũi, tạo không gian trò chuyện. Ở tầng thưởng thức tinh tế hơn, người uống chú trọng từ việc chọn trà, nguồn nước, nhiệt độ, trà cụ đến cách pha và thưởng thức. Hai phong thái ấy cùng tạo nên bản sắc phong phú của trà Việt.

Chiều sâu văn hóa ấy được bồi đắp từ những vùng trà nổi tiếng, đặc biệt là các quần thể trà Shan tuyết cổ thụ ở vùng núi phía Bắc. Những cây trà hàng trăm năm tuổi không chỉ tạo nên sản phẩm đặc sắc mà còn gắn với tri thức bản địa và đời sống của đồng bào các dân tộc.

Theo anh Nguyễn Trung Kiên, người sáng lập An An Trà, để giữ “hồn” trà Việt cần bảo tồn vùng trà cổ, giữ gìn hệ sinh thái, truyền lại kỹ thuật chăm sóc, chế biến và xây dựng chuỗi giá trị bền vững để người dân sống được bằng nghề trà.

Từ nền tảng văn hóa và nguồn nguyên liệu đặc sắc, bài toán đặt ra hiện nay là đưa trà Việt ra thế giới bằng chính bản sắc riêng.

Định danh bằng hệ sinh thái sản phẩm

Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu trà lớn nhất thế giới, với sản phẩm có mặt tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, phần lớn trà vẫn được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, giá trị gia tăng chưa tương xứng.

Theo ông Hoàng Vĩnh Long, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam, ngành trà đang “bán nhiều trà nhưng chưa bán được câu chuyện của mình”. Dù sở hữu vùng trà Shan tuyết cổ thụ và văn hóa trà phong phú, trà Việt vẫn thiếu dấu ấn thương hiệu và hệ thống nhận diện rõ ràng trên thị trường quốc tế.

Để nâng giá trị, mỗi vùng trà cần được định danh bằng câu chuyện riêng, gắn với điều kiện thổ nhưỡng, giống cây, phương thức canh tác và cộng đồng bản địa. Trà Shan tuyết Hà Giang, Yên Bái, Lai Châu hay Điện Biên cần được nhận diện như những sản phẩm mang bản sắc riêng, thay vì chỉ xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu.

Cùng với trà, trà cụ cũng là một phần của câu chuyện văn hóa. Ông Vũ Đình Mạnh, đại diện thương hiệu An Thổ Túc và Không Gian Gốm Bát Tràng cho rằng, gốm và trà có mối liên hệ lâu đời. Chiếc ấm không chỉ dùng để pha trà mà còn góp phần tạo nên trải nghiệm thưởng trà và truyền tải giá trị văn hóa.

Sự kết hợp giữa trà, trà cụ và câu chuyện vùng nguyên liệu có thể tạo nên những bộ sản phẩm hoàn chỉnh phục vụ xuất khẩu, du lịch và giao lưu văn hóa. Thay vì chỉ bán một gói trà, doanh nghiệp có thể giới thiệu cả trải nghiệm gồm trà đặc sản, ấm chén, cách pha và câu chuyện về vùng đất làm nên sản phẩm.

Xây dựng thương hiệu trà Việt cần gắn với chỉ dẫn địa lý, chất lượng và bản sắc của từng vùng sản xuất. Đồng thời, ngành trà cần đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng sản phẩm và kể câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ phù hợp với người tiêu dùng toàn cầu.

Từ bát trà xanh nơi đầu làng đến những vùng trà cổ trên núi cao, Việt Nam đang sở hữu một di sản giàu bản sắc và tiềm năng kinh tế. Khi chất lượng, thương hiệu và văn hóa được kết nối thành một hệ sinh thái, mỗi chén trà Việt sẽ có thêm cơ hội mang hương vị và câu chuyện Việt Nam đến với bạn bè thế giới.