Làm sản phẩm mây tre đan mỹ nghệ tại làng nghề.
Tại buổi tọa đàm “Mỹ thuật ứng dụng ở Việt Nam hiện nay thực trạng và giải pháp”, vừa được tổ chức tại Hà Nội.
Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của khâu thiết kế đối với các sản phẩm mỹ thuật ứng dụng. Tại Việt Nam, khâu thiết kế đang gặp nhiều vấn đề. Họa sĩ Hồ Nam, Chủ tịch Hội đồng tuyển chọn và chấm giải thưởng sản phẩm ứng dụng dẫn chứng: “Tôi có dịp đến làng nghề Hạ Thái, được chứng kiến những nghệ nhân ở đây sản xuất tới 1.000 sản phẩm thủ công mỹ nghệ theo đơn đặt hàng từ nước ngoài, mà khi nghiệm thu, họ chỉ lấy có khoảng 250 sản phẩm. Rất đáng ngạc nhiên về độ tinh xảo của những sản phẩm của các nghệ nhân Việt Nam. Mặt khác, có nhiều sản phẩm được sản xuất từ mẫu thiết kế của nước ngoài, trong khi lại rất thiếu vắng những mẫu sáng tạo của các nhà thiết kế Việt Nam. Chúng ta đang rơi vào tình trạng mang những mẫu mã từ nước ngoài về và gia công, khâu thiết kế đang bị coi nhẹ”.
Bên cạnh đó, cơ chế thị trường đang tác động đến mối quan hệ giữa những người làm thiết kế (designer) và doanh nghiệp. Họa sĩ Phan Quân Dũng, Trưởng Khoa Mỹ thuật Công nghiệp, Trường đại học Văn Lang cho rằng: “Quan hệ giữa những người thiết kế và doanh nghiệp là không thể tách rời nhưng chúng ta đang chứng kiến sự chồng lấn, tách rời, co cụm trong mối quan hệ này. Thực tế, doanh thu là yếu tố sống còn với các doanh nghiệp nên họ không thể chờ nhà thiết kế đi thực tế và sáng tạo tác phẩm. Để khắc phục điều này, các doanh nghiệp đưa các nhà thiết kế ra hội chợ, ghi nhận những bản thiết kế có sẵn và họ tự góp nhặt để biến thành tác phẩm của mình. Đây không khác gì hành động vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, lại làm thui chột sự sáng tạo trong nghề”. Họa sĩ Phan Quân Dũng bày tỏ, Hiệp hội Thiết kế cần làm tốt hơn vai trò của mình để liên kết các chuyên gia trong lĩnh vực này, tạo sân chơi lành mạnh, cũng như giúp các nhà thiết kế có thể tự “bơi” trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt như hiện nay.
Họa sĩ Lê Ngọc Hân, nguyên cán bộ giảng dạy Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp cho rằng: Mặc dù đang mang ý nghĩa rất đẹp, nhưng khái niệm thủ công lại đang bị mọi người né tránh. “Tôi đến đất Hà Tây cũ, chứng kiến những nghệ nhân sản xuất mây tre đan, sản phẩm vô cùng tỉ mỉ, thể hiện trí tuệ và công sức của họ. Nhưng không hiểu sao chúng ta lại đang mặc cảm về tên gọi này”.
Ở góc nhìn khác, theo Chủ tịch Hiệp hội Làng nghệ Việt Nam Lưu Duy Dần, hiện hiệp hội có 13.000 hội viên và chưa bao giờ giờ làng nghề phát triển rực rỡ như hiện nay. Tuy nhiên, trong thời gian tới cần có các chế độ đãi ngộ các nghệ nhân nghề thủ công. Hiện nay, cả nước có gần 10 triệu người sống bằng nghề thủ công và đang góp phần không nhỏ trong lĩnh vực xuất khẩu của Việt Nam, nhưng không được hưởng chính sách nào của Nhà nước. Thậm chí, Nhà nước đầu từ trên 34 nghìn tỷ đồng cho các trường đào tạo của Tổng cục Dạy nghề, nhưng lại không đầu tư cho công tác đào tạo của làng nghề.
Đánh giá về vai trò mỹ thuật ứng dụng trong đời sống mỹ thuật hiện nay, ông Lê Duy Dần cho rằng: chúng ta có thể tổ chức những triển lãm mang tính chuyên đề về mây tre đan, sơn mài, thiết kế... chứ không chỉ có triển lãm tranh, tượng. Những triển lãm chuyên đề đó có thể huy động từ xã hội hóa. Có như vậy, công chúng mới có cái nhìn toàn diện về những sản phẩm mỹ thuật công nghiệp có tính ứng dụng và yêu thích nó.
Nhân dịp này, ông Vi Kiến Thành, Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch) đề xuất các công ty, doanh nghiệp, các làng nghề, các nhà thiết kế, các nghệ nhân, các thợ thủ công cùng nhau thiết lập website về mỹ thuật ứng dụng với hệ thống quản trị đáng tin cậy, trở thành chợ điện tử mỹ thuật ứng dụng, là nơi giới thiệu, chào bán các thiết kế, mẫu mã sản phẩm, trao đổi các thông tin, các hoạt động mỹ thuật ứng dụng, kết nối các doanh nghiệp, làng nghề, người thiết kế, người sản xuất, kết nối thị trường tiêu thụ ở trong nước và quốc tế.
Tú Uyên
