(HPĐT)- Ngày càng nhiều người biết đến ballet (vũ kịch) - một loại hình âm nhạc cổ điển phương Tây được các nghệ sĩ nước ta “Việt hóa”. Được đánh giá là kén người xem bởi tính hàn lâm, nhưng nhiều tác phẩm ballet chất lượng ra đời thời gian qua đưa bộ môn nghệ thuật này đến gần hơn với công chúng.
Vở ballet “Kiều” từng tạo nên “sốt” vé vì tính sáng tạo và gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa Việt.
Chia sẻ về những thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật ballet, biên đạo múa Tuyết Minh cho biết, ngay thập niên đầu của thế kỷ 21, chúng ta dàn dựng những vở ballet kinh điển như “Kẹp hạt dẻ”, “Romeo và Juliet”, “Gió mùa”… Tại nước ta cũng có nhiều nghệ sĩ ballet xuất sắc được đào tạo bài bản như Lưu Thu Lan, Trúc Quỳnh, Mạnh Hùng, Anh Đức, Thi Ngọc, “hoàng tử ballet” Cao Chí Thành, Thu Hằng, Đức Hiếu. Đây là những hạt nhân của ballet Việt được nhiều công chúng trong nước cũng như quốc tế biết đến.
So với những loại hình nghệ thuật khác như điện ảnh, âm nhạc, hội họa, nhiếp ảnh…, sự phát triển của ballet Việt còn khiêm tốn. Tuy nhiên, với những nỗ lực và sáng tạo, các nghệ sĩ trong nước có nhiều tác phẩm ballet mang đậm dấu ấn nghệ thuật.
Giám đốc Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam Phan Mạnh Đức thông tin, vào các tối 2 và 3-8, nhà hát biểu diễn vở ballet “Giselle” tại Nhà hát lớn Hà Nội. “Giselle” là 1 trong 10 tác phẩm ballet nổi tiếng nhất thế giới mang dấu ấn lịch sử của thời kỳ lãng mạn. Lấy cảm hứng từ bài thơ của Victor Hugo, biên đạo múa Jean Corali và nhà soạn nhạc Adolphe Adam sáng tạo ra vở diễn. Điều khiến vở ballet “Giselle” tạo ấn tượng đặc biệt đối với công chúng là kết cấu hai màn tương phản. Cặp đôi “vàng” của ballet Việt là Thu Hằng và Đức Hiếu giữ vai trò solist của vở diễn khi vào vai Giselle và Hoàng tử Albrecht. “Giselle” của Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam là sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa dàn nghệ sĩ ưu tú nổi tiếng và có nhiều kinh nghiệm như các NSƯT Phan Lương, Như Quỳnh, Ngọc Cần... với sức trẻ của các nghệ sĩ tài năng như Lan Nhi, Khánh Băng, Lan Chi. Mỗi nghệ sĩ, mỗi diễn viên đều có cá tính và sức hút của riêng mình, tất cả góp phần tạo nên một tác phẩm nghệ thuật chất lượng và đầy cảm xúc.
Mới đây, công chúng phía Nam cũng mê mẩn với ballet “Kiều” được chuyển thể từ tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du, do các nghệ sĩ Nhà hát giao hưởng nhạc vũ kịch thành phố Hồ Chí Minh thực hiện. “Kiều” có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thành tựu nghệ thuật ballet kinh điển của thế giới với các giá trị tinh hoa của nghệ thuật truyền thống Việt Nam. 15 cảnh của vở ballet “Kiều” là những sắc thái tâm lý, sự tiếp nối và tương phản của các bức tranh khác nhau làm nên sự lôi cuốn, hấp dẫn và bất ngờ qua từng khoảnh khắc. Hành trình xúc động của nàng Kiều trong đời sống và tâm linh được khắc họa ấn tượng với ngôn ngữ của nghệ thuật múa. Các nghệ sĩ tham gia biểu diễn vở ballet này có NSƯT Trần Hoàng Yến (vai Thúy Kiều), NSƯT Hồ Phi Điệp (Từ Hải), NSƯT Đàm Đức Nhuận (Kim Trọng), Đỗ Hoàng Khang Ninh (Thúy Vân), Phan Thái Bình (Sở Khanh)… Vở ballet “Kiều” cũng sử dụng một số hiệu ứng sân khấu về ánh sáng, hologam (kỹ thuật toàn ảnh) và trình diễn trên cao mở rộng không gian và gây ấn tượng mạnh về thị giác.
Một trong những vở ballet mang đậm văn hóa, bản sắc Việt đến với công chúng gần đây chính là vũ kịch “Đông Hồ” của Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam thực hiện. Nét độc đáo của “Đông Hồ” vừa ở thiết kế ánh sáng, trang phục và tạo hình sân khấu, vừa lan tỏa những giá trị văn hóa Việt. Vở ballet “Đông Hồ” lấy nhiều biểu tượng văn hóa dân gian tranh Đông Hồ Việt Nam như: Đám cưới chuột, Đánh ghen, Vinh quy bái tổ.…
Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam từng tạo nên phiên bản ballet “Hồ Thiên Nga” (tác giả- nhạc sĩ thiên tài người Nga Tchaikovsky) được dàn dựng và trình diễn đủ bốn màn hoàn toàn bởi chính những nghệ sĩ Việt. “Hồ Thiên Nga” phiên bản Việt quy tụ hàng trăm nghệ sĩ, diễn viên trong nước, chứ không có sự cố vấn, tham gia của các nghệ sĩ nước ngoài như trước. Vở ballet có NSƯT Đàm Hàn Giang (vai hoàng tử Siegfried), Thu Huệ, Thu Hằng (công chúa Odette), NSƯT Như Quỳnh (Odile) và có sự hợp tác của Học viện múa Việt Nam cùng dàn nhạc chơi trực tiếp tại sân khấu hơn 60 nhạc công, dưới sự chỉ huy của Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh.
Biên đạo múa Lê Ngọc Văn tận dụng tối đa sự mềm mại của diễn viên, sự năng động và hoạt bát của các tài năng trẻ, cắt bỏ những phần rườm rà để tạo nên một “Hồ Thiên Nga” của người Việt. Tất cả những suất diễn “Hồ Thiên Nga” của Nhà hát nhạc vũ kịch Việt Nam đều tạo nên hiện tượng “cháy vé”.
Việt Nam tiếp thu và định hình hệ thống múa ballet cổ điển nguồn gốc châu Âu, nhưng trong quá trình tiếp thu tinh hóa nghệ thuật thế giới, giữ vững nguyên tắc hòa nhập chứ không hòa tan. Các tác phẩm ballet khai thác được tính dân tộc cổ điển Việt Nam nên vẫn đậm đà bản sắc văn hóa người Việt, không làm mất đi tính chất, kết cấu âm nhạc cổ điển của ballet./.
HOÀNG ANH
