Phạm Thị Vân Hải
Tình huống như sau: “Một anh học sinh lớp 11 ở Hải Phòng, sau khi đâm vỡ gương ôtô, đã để lại tờ giấy ghi số điện thoại kèm lời xin lỗi chân thành: “Do vô tình nên cháu đâm vào gương ô tô. Cháu xin lỗi ạ, liên lạc với cháu theo số điện thoại để cháu đền ạ (do không biết chủ ô tô là ai) 0949...”. Đề thi ghi chú thêm về diễn biến sau đó của sự việc là chủ xe không bắt đền mà còn lấy đó làm tấm gương cho con mình. Đề thi cũng chụp lại bức ảnh về lời nhắn này để học sinh dù chưa từng nghe câu chuyện được đăng tải nhiều trên cộng đồng mạng trong nhiều tháng qua vẫn có thể tiếp cận để làm được bài, nếu như các em hiểu được thông điệp từ câu chuyện mang lại… Yêu cầu của đề thi là: “Qua câu chuyện này, học sinh hãy viết đoạn văn (7-10 câu) nêu suy nghĩ về anh học sinh trên và bản thân em sẽ rèn luyện như thế nào để trở thành người trung thực?”
Cũng trong đề thi môn học này dành cho học sinh khối 9, ở câu 5 của đề thi kể về sự việc xe hàng bị bốc cháy xảy ra ở Bình Định xảy ra tháng 11-2016. Khi đó, hàng chục người dân lao vào hôi của, cầm túi chạy đến để vơ vét, thu gom hàng hóa… bất chấp cảnh tài xế xe đứng khóc, bất lực nhìn đám đông vơ vét hàng hóa. Câu hỏi đặt ra: “Việc những người dân hôi của đã đi ngược với truyền thống lòng nhân ái của dân tộc ta, yêu cầu học sinh viết đoạn văn ngắn khuyên người dân không nên hôi của khi người khác gặp nạn, nên sống có tình có nghĩa, thương nhau lúc hoạn nạn”.
Những tình huống thực tế diễn ra trong cộng đồng được lựa chọn đưa vào đề thi yêu cầu óc phân tích và tư duy nhận biết việc làm đúng, sai và rút ra bài học của bản thân. Những đề thi này nhận được đánh giá tích cực của học sinh và phụ huynh. Nhiều học sinh chia sẻ, đề thi đưa những hiện tượng cụ thể mang hơi thở trong cuộc sống tạo cho các em hứng thú để bày tỏ quan điểm của mình về những giá trị sống như tình yêu thương, lòng tự trọng… chứ không nặng về những câu hỏi về lý thuyết, học thuộc. Đặc biệt, cách ra đề mới mẻ này giúp các em có cái nhìn gần gũi, nhẹ nhàng và cảm nhận rõ hơn sự thiết thực về môn học lâu nay bị xem là khô cứng, giáo điều.
Việc thay đổi cách ra đề xuất phát từ tình huống thực tế không chỉ thay đổi cách nhìn nhận về môn học tưởng như chỉ toàn lý thuyết, mà qua đây còn khẳng định sự cần thiết của môn học Giáo dục Công dân trong nhà trường. Bằng việc tự phân tích tình huống, học sinh có những bài học của riêng mình và rút ra những kinh nghiệm nếu xảy ra những việc tương tự. Đây thực sự là cách giáo dục hiệu quả, thiết thực hơn những tiết học chỉ lý thuyết trong môn học này từ trước đến nay.
Từ đề thi của Phòng Giáo dục và Đào tạo quận 3, thiết nghĩ, cách làm này nên được nhân rộng trong các trường học trên cả nước. Không chỉ với môn học Giáo dục – Công dân mà với nhiều môn học khác cũng cần có liên hệ thực tế, phân tích tình huống. Theo đó, học sinh sẽ được tiếp cận hiện thực cuộc sống sinh động thay vì vùi đầu vào sách giáo khoa nặng về lý thuyết.
