Đưa tòa án đến gần dân

Tố tụng ngay tại cơ sở

Dù đã cao tuổi, song bà Tạ Thị M. sinh năm 1950, ở phường Hải Dương vẫn quyết định ly hôn với ông Nguyễn Đình H., sinh năm 1932, ở xã Mao Điền (Hải Phòng). Do mâu thuẫn, không thuận tình ly hôn, bà làm đơn khởi kiện vụ án tranh chấp hôn nhân gia đình tới Tòa án Nhân dân khu vực 12 và được tòa án thụ lý ngày 16/12/2025.

Thay vì mời hai bên lên trụ sở tòa án, Thẩm phán Trương Thị Tố Uyên về tận nhà ông H. tiến hành hòa giải, với sự tham gia của bà Phạm Thị Châm, Phó trưởng thôn Hoàng Hòa, xã Mao Điền. Nhờ phân tích thấu tình đạt lý của thẩm phán, hai bên thuận tình ly hôn. Biên bản hòa giải thành được lập ngay tại nơi cư trú, một cách làm hiếm gặp trước đây.

Tại Tòa án Nhân dân khu vực 12, những buổi làm việc "không bàn xử án" ngày càng trở nên quen thuộc. Thẩm phán xuống tận thôn, xã, phường để xác minh, thu thập chứng cứ, lấy lời khai, hòa giải, đối thoại. Nhiều vụ việc được tháo gỡ ngay từ cơ sở, không phải mở phiên tòa, không phát sinh khiếu kiện kéo dài.

Bà Nguyễn Thị Quyên, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 12 chia sẻ: Nhiều vụ việc, đương sự là người cao tuổi, người yếu thế, hoàn cảnh khó khăn. Nếu vẫn giữ cách làm cũ, mời tất cả lên trụ sở, thì chính những người cần công lý nhất lại là người chịu thiệt thòi nhất. Do đó, thực hiện nghị quyết của Đảng ủy Tòa án Nhân dân thành phố, đơn vị xác định phải đưa ít nhất 50% vụ việc về cơ sở. "Đưa tố tụng xuống cơ sở không chỉ thuận lợi cho công dân không phải đi lại nhiều, mà còn giúp thẩm phán hiểu vụ việc sát thực hơn, giải quyết thấu tình, đạt lý", bà Quyên chia sẻ thêm.

Không chỉ riêng Tòa án Nhân dân khu vực 12, tại hầu hết các Tòa án Nhân dân khu vực trên địa bàn thành phố, việc thẩm phán trực tiếp xuống cơ sở thực hiện các hoạt động tố tụng đã dần trở nên quen thuộc. Từ xác minh, thu thập chứng cứ, lấy lời khai đến hòa giải, đối thoại, nhiều khâu quan trọng của quá trình tố tụng được tổ chức ngay tại thôn, xã, tổ dân phố.

Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh sau sắp xếp đơn vị hành chính, khoảng cách từ nhiều xã, phường đến trụ sở tòa án xa hơn. Với người cao tuổi, người yếu thế, việc thẩm phán trực tiếp xuống địa bàn là sự hỗ trợ thiết thực.

Bà Hoàng Thị Nga, ở phố Cát Bi, phường Hải An vừa gửi đơn khởi kiện phân chia di sản thừa kế do cha mẹ để lại tại Tòa án Nhân dân khu vưc 5. Đã 71 tuổi, con cái đi làm bận rộn, không biết đi xe, nên đi đâu bà cũng phải gọi xe ôm chở. Bà Nga chia sẻ: "Với những người cao tuổi, đi lại khó khăn như chúng tôi, việc thẩm phán có thể xuống trực tiếp gặp người dân để xác minh vụ việc, lấy lời khai, hay các thủ tục khác là điều rất quý".

Không chỉ giảm chi phí, thời gian đi lại, tố tụng tại cơ sở còn góp phần giải quyết nhanh các mâu thuẫn ngay từ đầu, hạn chế khiếu kiện kéo dài, vượt cấp. Nhiều tranh chấp dân sự, hôn nhân, gia đình, đất đai được hòa giải thành ngay tại địa phương, giữ được tình làng nghĩa xóm, ổn định trật tự cơ sở.

Dấu ấn cải cách tư pháp

Chủ trương "đưa toà án về cơ sở" được xác lập rõ nét trong hai nghị quyết chuyên đề "Vì nhân dân phục vụ" do Đảng ủy Tòa án Nhân dân thành phố Hải Phòng ban hành. Đảng ủy, lãnh đạo Tòa án Nhân dân thành phố xác định, cải cách tư pháp không thể chỉ dừng ở tinh gọn bộ máy hay rút ngắn quy trình, mà phải bắt đầu từ thay đổi tư duy, chuyển từ quản lý sang phục vụ, từ chờ dân đến sang chủ động đến với dân.

Trên tinh thần đó, nhiều quy trình nội bộ được rà soát, điều chỉnh; cán bộ, thẩm phán được quán triệt sâu sắc phương châm "lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo chất lượng công lý". Những con số về tỷ lệ hòa giải thành, án giải quyết đúng hạn, đơn thư khiếu nại giảm dần không chỉ phản ánh hiệu quả chuyên môn, mà còn cho thấy sự chuyển biến trong niềm tin của người dân đối với hoạt động tư pháp. Những vụ việc được giải quyết êm thấm, đúng pháp luật, hợp tình người đã góp phần giữ gìn ổn định xã hội, củng cố niềm tin vào pháp luật và các thiết chế tư pháp.

Quan trọng hơn, quá trình tố tụng tại cơ sở trở thành một hình thức tuyên truyền pháp luật sinh động. Người dân được giải thích trực tiếp về quyền, nghĩa vụ, hiểu rõ hơn quy định của pháp luật, từ đó nâng cao ý thức chấp hành. Với đội ngũ thẩm phán, cán bộ tòa án, việc trực tiếp "đi cơ sở" giúp tránh tư duy hành chính khô cứng, tiếp cận vụ việc toàn diện, khách quan hơn.

Ông Lưu Tuấn Dũng, Chánh án Tòa án Nhân dân thành phố Hải Phòng khẳng định: "Đảng ủy, lãnh đạo Tòa án Nhân dân thành phố xác định rõ, lấy nhân dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo chất lượng công lý. Nghị quyết Vì nhân dân phục vụ không dừng ở những khẩu hiệu định hướng, mà được cụ thể hóa bằng những hành động, quy trình và việc làm cụ thể trong từng khâu công tác của tòa án hai cấp, trong đó trọng tâm là phấn đấu đưa khoảng 50% các bước tố tụng xuống cơ sở".

Thời gian tới, toàn ngành toà án Hải Phòng tiếp tục triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, mang tính đột phá, quyết tâm hiện thực hóa nghị quyết của Đảng ủy Tòa án Nhân dân thành phố.