Đừng để điện thoại thông minh thế vai cha mẹ

Hiện nay, hình ảnh một đứa trẻ ngồi hàng giờ bên chiếc điện thoại thông minh trở nên quen thuộc. Từ không gian chung đến không gian riêng, không khó để bắt gặp những em nhỏ chăm chú vào màn hình điện thoại trong khi cha mẹ bận rộn với công việc khác.

Công nghệ mang đến nhiều tiện ích cho cuộc sống, nhưng nếu thiếu sự định hướng, chính công nghệ có thể âm thầm lấy đi tuổi thơ, làm phai nhạt vai trò của cha mẹ trong quá trình hình thành nhân cách trẻ em.

Tháng hành động vì trẻ em năm 2026 với chủ đề “Vì một môi trường an toàn, lành mạnh trong kỷ nguyên số”. Chủ đề này là hồi chuông cảnh báo về những nguy cơ trẻ em đang phải đối mặt trên không gian mạng. Trong đó, đáng lo ngại nhất là tình trạng nhiều phụ huynh vô tình để điện thoại thông minh trở thành “người giữ trẻ” thay cho sự quan tâm, đồng hành và giáo dục của gia đình.

Kỷ nguyên số mở ra cơ hội để trẻ tiếp cận tri thức nhanh hơn, học tập thuận lợi hơn và kết nối với thế giới rộng lớn hơn. Tuy nhiên, đi cùng với những lợi ích ấy là không ít hệ lụy. Khi trẻ em sử dụng thiết bị điện tử quá sớm, quá lâu và thiếu sự kiểm soát, môi trường mạng có thể trở thành nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Tại Hải Phòng, lực lượng chức năng nhiều lần phát đi cảnh báo về tình trạng các đối tượng lợi dụng Facebook, Zalo, Instagram, trò chơi trực tuyến và các phòng trò chuyện trên mạng để tiếp cận trẻ em. Sau khi tạo được sự tin tưởng, các đối tượng tìm cách khai thác thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư hoặc lôi kéo trẻ tham gia các nội dung độc hại. Những nguy cơ ấy cho thấy môi trường mạng không chỉ là nơi học tập, giải trí mà còn tiềm ẩn nhiều cạm bẫy nếu thiếu sự giám sát của người lớn.

Không chỉ đối mặt nguy cơ bị xâm hại trên không gian mạng, nhiều trẻ em còn bị ảnh hưởng tiêu cực về tâm lý, hành vi do lệ thuộc thiết bị điện tử.

Theo kết quả một cuộc khảo sát với học sinh trên địa bàn Hải Phòng mới đây cho thấy, 25,7% học sinh được hỏi có dấu hiệu nghiện nhẹ mạng xã hội, 11,8% nghiện ở mức vừa và 4,7% nghiện nặng. Đáng chú ý, 79,3% học sinh được khảo sát cho biết bị giảm khả năng tập trung khi sử dụng mạng xã hội quá nhiều; 66,4% từng bị ảnh hưởng bởi các hành vi bạo lực ngôn ngữ trên môi trường mạng. Những con số ấy phản ánh mức độ tác động ngày càng lớn của thế giới trực tuyến đối với lứa tuổi học đường.

Khi bị lệ thuộc vào các thiết bị điện tử thông minh, việc học hành sẽ bị sa sút, ít giao tiếp với gia đình, thường xuyên cáu gắt, mất tập trung trong giờ học. Đáng lo ngại hơn, không ít vụ việc bạo lực học đường hiện nay bắt nguồn từ những mâu thuẫn trên không gian mạng. Những lời công kích, xúc phạm qua tin nhắn, bình luận hoặc trong các nhóm trò chuyện học sinh tưởng chừng chỉ là “va chạm ảo” nhưng lại kéo theo những xung đột ngoài đời thực. Nhiều em phải chịu áp lực tâm lý kéo dài vì bị chế giễu, cô lập hoặc xúc phạm trên mạng xã hội.

Thực tế cho thấy, nhiều bậc phụ huynh hiện nay quan tâm đến việc trang bị điện thoại, máy tính cho con nhưng lại chưa dành đủ thời gian hướng dẫn kỹ năng sử dụng internet an toàn. Có gia đình kiểm soát bằng cách cấm đoán tuyệt đối. Có gia đình lại buông lỏng hoàn toàn với suy nghĩ “con chỉ chơi để giải trí”. Cả hai cách tiếp cận ấy đều khó mang lại hiệu quả lâu dài. Điều trẻ em cần không phải chỉ là thiết bị phục vụ học tập, mà còn là sự đồng hành để nhận biết điều đúng, điều sai và cách tự bảo vệ bản thân trên môi trường số.

Ở nhiều địa phương của Hải Phòng, những mô hình sinh hoạt cộng đồng đang góp phần tạo thêm “điểm tựa” cho trẻ em. Các hoạt động hè tại nhà văn hóa, câu lạc bộ thể thao, lớp năng khiếu, chương trình văn nghệ cộng đồng giúp trẻ có thêm cơ hội giao lưu, vận động và phát triển kỹ năng xã hội. Tuy nhiên, những nỗ lực từ nhà trường và xã hội sẽ khó đạt hiệu quả nếu thiếu vai trò trung tâm của gia đình.

Trong kỷ nguyên số, điều cần thiết không phải là tách trẻ em khỏi công nghệ mà là giúp các em sử dụng công nghệ đúng cách. Một môi trường gia đình lành mạnh phải được xây dựng từ sự hiện diện thực chất, từ những phút giây đồng hành và từ trách nhiệm của người lớn trong việc dẫn dắt con trẻ bước vào thế giới số.

Bởi trong bất kỳ thời đại nào, điều trẻ em cần nhất để lớn lên an toàn và hạnh phúc chính là sự yêu thương, quan tâm và đồng hành của cha mẹ.