Kỳ cuối: Chưa được đầu tư xứng tầm
Hải Phòng có tới gần 40 cảng biển, nhưng chỉ một số được đầu tư bài bản, hiện đại. Ảnh: Trọng Luân
Manh mún, thiếu tầm nhìn
Mặc dù hệ thống cảng biển Hải Phòng phát triển mạnh mẽ trong 10 năm qua nhưng đi kèm theo đó là sự manh mún, nhỏ bé bởi sự chia cắt, cạnh tranh lẫn nhau, làm giảm tính hiệu quả. Khu vực Hải Phòng hiện có tới gần 40 cảng lớn, nhỏ khác nhau. Trong đó, chỉ có một số cảng lớn khu vực Đình Vũ, Lạch Huyện được đầu tư bài bản, thiết bị hiện đại, còn lại hầu hết đầu tư từ vài chục năm nay, chậm đổi mới. Đáng lưu ý khi sự cạnh tranh về giá dịch vụ diễn ra khá căng thẳng, có thời kỳ các cảng thi nhau hạ giá để thu hút khách hàng dẫn tới làm giảm sức hấp dẫn của cảng biển, nhất là về lợi nhuận. Sự cạnh tranh, giẫm chân nhau, mạnh ai nấy làm, thiếu tính liên kết cũng tác động không nhỏ tới năng suất bốc xếp và mong muốn đầu tư hiện đại hóa. Trong khi đó, các thủ tục cũng như cơ chế chính sách để phát triển cảng biển về phía Lạch Huyện rất chậm trễ. Thành phố nhiều lần đề nghị; nhiều doanh nghiệp lớn mong muốn đầu tư hàng chục bến cảng tiếp theo ở khu vực này nhưng chậm được đáp ứng. Thậm chí, ngay cả 2 bến cảng vừa mới hoàn thành tại Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện cũng nảy sinh bất cập, gây lãng phí. Theo chủ đầu tư (Công ty TNHH Cảng công- ten- nơ quốc tế Hải Phòng –HICT), theo quy hoạch, tổng chiều dài của 2 bến khởi động chỉ là 750 m. Vì thế, HITC không thể tiếp nhận đồng thời 2 tàu có tải trọng lớn với chiều dài xấp xỉ khoảng 370 m, dẫn tới đón 1 tàu thì thừa, 2 tàu thì thiếu, lãng phí nguồn lực đầu tư. Đây cũng là thể hiện sự yếu kém về tầm nhìn khi theo HITC, xu hướng đóng mới và khai thác tàu tải trọng và chiều dài lớn ngày càng phát triển. Tới năm 2018, hơn 83% các đơn đóng mới tàu có tải trọng hơn 10.000 TEU và nếu quy định về chiều dài bến cảng ở Lạch Huyện không được cải thiện thì kéo theo những hệ lụy không nhỏ.
Một vấn đề rất lớn đối với Cảng biển Hải Phòng là luồng tàu nhiều năm qua mặc dù đã có Chiến lược biển vẫn loanh quanh luẩn quẩn với bài toán nạo vét hằng năm. Năm nào luồng cũng bị sa bồi, không đủ chuẩn tắc thiết kế và năm nào cũng nạo vét muộn, dẫn tới việc tàu phải san tải mới cập bến được. Tính toán của các doanh nghiệp cảng cho thấy, sự chậm trễ nạo vét luồng gây thiệt hại khoảng 500.000 USD/ tàu/ngày.
Đối với hệ thống giao thông kết nối, chỉ có đường bộ là tương đối thuận tiện, còn đường sắt, đường thủy nội địa hầu như bế tắc. Theo lãnh đạo Sở GTVT, sản lượng hàng hóa vận tải của Hải Phòng chiếm khoảng 17% của phía Bắc, 10% của cả nước nhưng chủ yếu bằng đường bộ. Trong khi đó, tuyến đường sắt tốc độ cao nối với Vân Nam (Trung Quốc) vốn là một trong những dự án quan trọng để thực hiện Chiến lược biển đã đặt ra từ hàng chục năm nay nhằm nâng cao sức cạnh tranh và giảm tải cho đường bộ vẫn chưa được triển khai, vẫn bị “băng bó” bởi tầm nhìn, cơ chế chính sách, cách huy động vốn đầu tư. Việc xây dựng quân cảng Nam Đồ Sơn đã được đề cập tới nhưng vì vướng mắc trong thực hiện Luật Hàng hải nên cũng chưa triển khai.
Theo lãnh đạo Sở Kế hoạch- Đầu tư, theo Chiến lược biển, huyện đảo Bạch Long Vỹ sẽ trở thành trung tâm nghề cá lớn gắn với ngư trường Vịnh Bắc bộ, trung tìm kiếm cứu nạn quốc gia kết hợp với các nhiệm vụ về quốc phòng-an ninh nhưng sự đầu tư về nguồn lực của trung ương rất hạn chế, không đáp ứng yêu cầu. Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn Hoàng Xuân Minh cho biết, sự đầu tư cho các khu du lịch biển chưa tương xứng, còn bị kiềm chế bởi lợi ích kinh tế của một số cơ quan, tổ chức nên không thu hút được nguồn lực lớn khác đầu tư đồng bộ cho ra tấm ra miếng. Hơn thế nữa, thực hiện Chiến lược biển cũng phải chú trọng tới những tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Tại quận Đồ Sơn, những năm gần đây, chỉ cần nước lớn một chút là tràn bờ trong khi hệ thống đê kè được xây dựng từ những năm 1960 chưa được quan tâm đầu tư nâng cấp…
Còn rất nhiều vấn đề lớn, bất cập, những khó khăn, vướng mắc khác liên quan tới quy hoạch, kế hoạch, phân chia ranh giới biển, không gian biển, quản lý hành chính, khai thác tài nguyên biển, bảo vệ môi trường biển… Tất cả những điều đó đang ảnh hưởng tới hiệu quả thực hiện Chiến lược biển Việt Nam tới năm 2020 tại Hải Phòng.
Cần cơ chế chính sách đủ mạnh để bứt phá
Khảo sát về thực hiện Chiến lược biển Việt Nam tại Hải Phòng, GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, còn nhiều vấn đề đặt ra. Hải Phòng chưa được đầu tư xứng tầm cả về cơ chế chính sách cũng như nguồn lực đầu tư, dường như vẫn bị “băng bó” trong chiếc áo đã chật, chưa thể “cựa mình” bứt phá mạnh mẽ. Mục tiêu đặt ra tại NQ của Trung ương và Thành ủy Hải Phòng rất cao nhưng thực hiện chưa tương xứng, chưa có nhiều điểm nhấn và còn nhiều vướng mắc. Theo GS.TS Vũ Văn Hiền, Hải Phòng có vị trí đặc biệt quan trọng trong thực hiện Chiến lược biển, cần tập trung thực hiện Chiến lược biển tại Hải Phòng theo quan điểm: đầu tư cho Hải Phòng trở thành điểm nhấn quan trọng nhất của cả miền Bắc về phát triển kinh tế biển gắn với quốc phòng an ninh; phát triển Hải Phòng không chỉ vì Hải Phòng mà còn kéo theo sự phát triển của cả vùng và miền Bắc… Đây sẽ là những vấn đề mà Hội đồng Lý luận Trung ương sẽ phản ánh, kiến nghị với trung ương để có những giải pháp phù hợp trong thời gian tới.
Với Hải Phòng, để phát huy mạnh mẽ tiềm năng, thế mạnh về biển, cần có một hệ thống cơ chế chính sách đủ mạnh để khơi thông mọi nguồn lực. Như về quản lý cảng biển Hải Phòng, đề xuất thành lập chính quyền Cảng hay Ban quản lý và khai thác Cảng sẽ giải quyết được nhiều vướng mắc liên quan tới tình trạng đầu tư manh mún hiện nay. Theo lãnh đạo Sở Giao thông- vận tải Hải Phòng, thành lập BQL và giao cho Hải Phòng chủ trì sẽ thuận lợi hơn trong kêu gọi đầu tư và huy động nguồn lực phát triển Cảng. Cùng với đó, cần khẩn trương xây dựng các bến tiếp theo Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện; nghiên cứu xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao; cho phép áp dụng một số cơ chế đặc thù đối với các dự án duy tu, nạo vét luồng hàng hải, đổ thải phù hợp với điều kiện thành phố. Cùng với đó, Hải Phòng đề nghị trung ương xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể đối với dự án sân bay quốc tế Tiên Lãng…
Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng cần có sự quan tâm nhiều hơn của Trung ương về phân bổ nguồn lực tài chính hoàn chỉnh hạ tầng Khu Kinh tế Đình Vũ- Cát Hải; xây dựng trung tâm hậu cần nghề cá lớn gắn với ngư trường vịnh Bắc bộ; phát triển hệ thống đường thủy nội địa; xây dựng trung tâm logistics lớn nhất của miền Bắc; thực hiện các dự án trọng điểm khác liên quan tới Chiến lược biển; hỗ trợ thực hiện các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng; xây dựng mạng lưới quan trắc, giám sát tài nguyên môi trường biển...Ngoài ra, cần sớm xem xét, tạo điều kiện, hoàn tất thủ tục để Hải Phòng triển khai nhanh một số dự án lớn khác như cầu Nguyễn Trãi; cầu và đường Tân Vũ- Lạch Huyện 2; mở rộng, nâng quy mô Cảng hàng không quốc tế Cát Bi… Nói tóm lại, cùng với sự năng động của thành phố thì sự quan tâm của trung ương về cơ chế, chính sách, nguồn lực sẽ là yếu tố quyết định để Hải Phòng thực hiện thành công Chiến lược biển, thực sự mạnh về biển, giàu vì biển.
Hồng Thanh
