Đừng 'nhân bản' nỗi đau trẻ em trên mạng xã hội

Một cặp vợ chồng sau hơn chục năm chung sống, có hai con, song cả hai con đều không cùng huyết thống với người chồng. Câu chuyện này đang tràn ngập trên nhiều trang, nhóm cộng đồng. Đến thời điểm này, sự việc vẫn chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng. Tuy nhiên, điều có thể khẳng định là quyền riêng tư của hai đứa trẻ trong câu chuyện đã và đang chịu những tác động tiêu cực rõ rệt.

Luật Trẻ em năm 2016 quy định rất rõ, trẻ em có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; được bảo đảm danh dự, nhân phẩm, uy tín. Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng khẳng định, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ; việc thu thập, công bố thông tin liên quan đến đời sống riêng tư phải được người có liên quan đồng ý.

Đối với trẻ em, việc công khai hình ảnh, thông tin, hoàn cảnh gia đình khi chưa được sự đồng ý của người đại diện hợp pháp không chỉ là chuyện ứng xử, mà đã chạm đến ranh giới vi phạm quyền trẻ em theo quy định của pháp luật.

Trong câu chuyện đang lan truyền, phần tranh luận của dư luận chủ yếu xoay quanh đúng - sai của người lớn. Nhiều ý kiến bày tỏ sự phẫn nộ, nhiều người bày tỏ sự thương cảm. Nhưng giữa những luồng cảm xúc ấy, điều cần được nhìn nhận một cách tỉnh táo, rằng hai đứa trẻ không có lỗi, nhưng lại là đối tượng chịu tác động trực tiếp và lâu dài nhất.

Tổn thương của trẻ em không phải là những con số có thể đo đếm bằng lượt chia sẻ hay số lượng bình luận. Đó là những ánh nhìn dò xét ở trường học, là những câu hỏi vô tình mà đau đớn, là sự xáo trộn trong nhận thức về gia đình, về chính bản thân mình. Những tác động ấy không xuất hiện tức thì, nhưng có thể âm thầm kéo dài, ảnh hưởng đến cả quá trình phát triển tâm lý sau này của trẻ.

Ở chiều ngược lại, người lớn trong cuộc cũng cần nhìn thẳng trách nhiệm của mình trong việc lựa chọn cách xử lý bi kịch gia đình. Mạng xã hội không phải là nơi để giải quyết những vấn đề có liên quan đến quyền lợi của trẻ em. Một dòng trạng thái có thể là sự giải tỏa cảm xúc nhất thời của người lớn, nhưng lại có thể trở thành nguồn cơn của những tổn thương lâu dài đối với con trẻ.

Quyền bày tỏ của người lớn không thể đứng cao hơn quyền được bảo vệ của trẻ em. Khi người lớn lựa chọn công khai, trẻ em buộc phải gánh hậu quả mà không có bất cứ khả năng tự vệ nào. Đó là điều bất công nhất trong những bi kịch gia đình bị phơi bày trên mạng xã hội.

Cộng đồng mạng cũng không thể đứng ngoài câu chuyện này với tâm thế “chỉ là người xem”. Mỗi lượt chia sẻ, mỗi bình luận, mỗi sự suy đoán đều đang khuếch đại tính chất vụ việc. Không phải cứ nói “thương các cháu” là đã làm tròn trách nhiệm. Thương cảm nếu đi kèm với hành động lan truyền thông tin riêng tư thì vô hình trung lại trở thành một phần của vòng xoáy gây tổn thương.

Một xã hội văn minh không chỉ được đánh giá qua khả năng bày tỏ cảm xúc, mà còn ở năng lực tự kiềm chế trước những bi kịch có liên quan đến trẻ em. Không phải mọi điều nhìn thấy trên mạng đều cần được chia sẻ. Không phải mọi câu chuyện đều cần được đào xới đến tận cùng.

Rộng hơn, câu chuyện này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về thói quen sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát.

Bi kịch của người lớn có thể cần đến pháp luật, hòa giải và thời gian để phân định, nhưng tuổi thơ của trẻ em thì không thể làm lại. Vì vậy, điều cần thiết lúc này không phải thêm những phán xét cảm tính hay chờ đợi kết luận để bàn tán, mà là dừng lại, dừng chia sẻ, dừng suy đoán, dừng biến trẻ em thành tâm điểm của những cuộc tranh luận trên mạng xã hội.