Đường đến 'Thành phố âm nhạc'. Bài 1: Vì sao Hải Phòng chọn âm nhạc?

Trước yêu cầu phát huy sức mạnh mềm văn hóa trong giai đoạn phát triển mới, thành phố Hải Phòng lựa chọn âm nhạc như một động lực để kiến tạo bản sắc đô thị và thúc đẩy công nghiệp văn hóa.

Định vị bằng âm nhạc

Những buổi tối cuối tuần tại sân cột cờ Nhà hát thành phố, sân khấu ngoài trời lại sáng đèn và được "hâm nóng" bởi những tiết mục ca nhạc đặc sắc do các ca sĩ, diễn viên thuộc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố biểu diễn. Khán giả được hòa mình vào không gian nghệ thuật giàu cảm xúc. Những người cao tuổi thong thả dạo bộ trong tiếng nhạc, các bạn trẻ nhún nhảy theo từng điệu nhạc sôi động, trẻ nhỏ nô đùa, thích thú với góc nặn tò he của nghệ nhân Tống Thị Thúy Tám... Khung cảnh ấy không phải là một chương trình nghệ thuật lớn, càng không phải một sự kiện được đầu tư quy mô, nhưng lại cho thấy âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần của đời sống đô thị Hải Phòng.

“Tối cuối tuần nào tôi cũng cùng gia đình ra đây xem ca nhạc. Cả nhà rất hào hứng với các tiết mục nghệ thuật. Trẻ con được nô đùa, xem nặn tò he. Một tối cuối tuần nhẹ nhàng, thư giãn”, chị Nguyễn Thị Hằng, người dân phường Hồng Bàng chia sẻ.

Có lẽ cũng từ những hình ảnh rất bình dị ấy mà câu chuyện xây dựng “Thành phố âm nhạc” không còn là một khái niệm xa lạ. Trong khi nhiều địa phương lựa chọn phát triển các thương hiệu gắn với biển, di sản hay du lịch nghỉ dưỡng, Hải Phòng lại quyết định đặt âm nhạc vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển văn hóa.

Hải Phòng hiện là trung tâm cảng biển lớn nhất miền Bắc, đầu mối logistics quan trọng của cả nước, đồng thời sở hữu nhiều tiềm năng du lịch nổi bật sau khi mở rộng địa giới hành chính. Nếu chỉ xét về hiệu quả kinh tế, thành phố hoàn toàn có thể xây dựng thương hiệu dựa trên những lợi thế sẵn có ấy.

Nhưng chính ở thời điểm đã có nền tảng kinh tế vững chắc, câu hỏi đặt ra không còn là làm thế nào để tăng trưởng nhanh hơn, mà là điều gì sẽ khiến Hải Phòng khác biệt trong bản đồ các đô thị lớn của khu vực?

Nhìn vào xu thế phát triển trên thế giới, nhiều thành phố không còn cạnh tranh đơn thuần bằng quy mô công nghiệp hay hạ tầng giao thông. Điều tạo nên sức hấp dẫn lâu dài chính là bản sắc văn hóa và khả năng sáng tạo. Thành phố Liverpool của Vương quốc Anh được biết đến không chỉ bởi một cảng biển sầm uất mà còn là quê hương của ban nhạc rock huyền thoại The Beatles. Thành phố Vienna của Áo trở thành biểu tượng của âm nhạc cổ điển. Thành phố Deagu (Hàn Quốc) biến K-pop thành sức mạnh mềm, góp phần đưa hình ảnh Hàn Quốc lan tỏa khắp thế giới… Điểm chung của những đô thị ấy là họ không dùng âm nhạc để thay thế kinh tế, mà sử dụng âm nhạc để nâng tầm giá trị của thành phố.

Hải Phòng đặt mục tiêu trở thành “Thành phố âm nhạc” nhưng không chỉ dừng lại ở việc tổ chức thêm các chương trình biểu diễn hay lễ hội, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái âm nhạc gắn với giáo dục, sáng tạo, công nghiệp văn hóa và đời sống cộng đồng, qua đó hình thành sức mạnh mềm cho đô thị.

Chính vì vậy, quyết định lựa chọn âm nhạc không đồng nghĩa với việc từ bỏ những lợi thế về cảng biển, logistics hay du lịch. Ngược lại, đây là bước bổ sung một trụ cột mới cho phát triển, giúp thành phố chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang phát huy giá trị văn hóa và sáng tạo.

PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, Hải Phòng không bắt đầu từ con số 0 khi lựa chọn âm nhạc. Thành phố đang sở hữu nền tảng văn hóa phong phú, truyền thống sáng tạo và tinh thần hội nhập - những yếu tố có thể chuyển hóa thành nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa. Theo ông, trong bối cảnh nhiều quốc gia coi công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới, âm nhạc hoàn toàn có thể góp phần xây dựng thương hiệu đô thị, phát triển du lịch, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Điều đó cũng lý giải vì sao Hải Phòng không đặt mục tiêu trở thành "thành phố của những buổi biểu diễn", mà hướng tới một đô thị nơi âm nhạc hiện diện trong giáo dục, không gian công cộng, hoạt động cộng đồng và cả đời sống kinh tế.

Kiến tạo một “thành phố biết hát”

Điều dễ nhận thấy trong dự thảo Đề án “Xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố âm nhạc giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045” là Hải Phòng không đặt mục tiêu xây thêm nhiều nhà hát hay tổ chức nhiều liveshow. Mục tiêu lớn hơn là đưa âm nhạc trở thành một phần của đời sống đô thị.

Điều đó được thể hiện rất rõ trong hệ thống chỉ tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045. Âm nhạc sẽ bắt đầu từ trường học với việc xây dựng khung năng lực âm nhạc học đường; mở rộng hàng trăm câu lạc bộ âm nhạc; tổ chức hàng nghìn buổi biểu diễn phục vụ cộng đồng; khôi phục nghệ thuật truyền thống; phát triển không gian biểu diễn ở cơ sở; tổ chức các cuộc thi sáng tác hằng năm và từng bước đăng cai các sự kiện âm nhạc quốc gia, quốc tế.

Nếu những mục tiêu ấy được hiện thực hóa, Hải Phòng sẽ không chỉ có những sân khấu lớn mà còn hình thành một hệ sinh thái văn hóa, nơi trường học, quảng trường, công viên, nhà văn hóa, khu dân cư đều có thể trở thành không gian âm nhạc.

Đây cũng là điều nhạc sĩ Quốc Trung từng nhấn mạnh khi tham gia tham vấn cho thành phố. Nhạc sĩ cho rằng muốn xây dựng thành phố âm nhạc phải coi âm nhạc là một phần của đời sống hằng ngày chứ không phải là những chương trình biểu diễn theo mùa vụ.

Theo ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng, mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm nhiều buổi hòa nhạc mà là hình thành một thương hiệu đô thị mới, trong đó âm nhạc trở thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao chất lượng sống và quảng bá hình ảnh thành phố ra quốc tế.

Nhìn rộng hơn, chiến lược này còn gắn với chủ trương phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Trung ương, từng bước xây dựng các thành phố sáng tạo theo tiêu chí UNESCO. Hải Phòng xác định lộ trình đến giai đoạn 2030 - 2035 sẽ kết nối với Mạng lưới các thành phố sáng tạo và hướng tới mục tiêu trở thành "Thành phố sáng tạo về âm nhạc của UNESCO" vào năm 2045.

Có thể sẽ cần rất nhiều thời gian để hiện thực hóa mục tiêu ấy. Nhưng điều đáng chú ý là Hải Phòng đã xác định rõ: âm nhạc không phải một khẩu hiệu truyền thông, càng không phải một sự kiện nhất thời. Đó là chiến lược phát triển văn hóa được đặt ngang tầm với chiến lược phát triển kinh tế, nhằm tạo nên sức mạnh mềm cho một đô thị đang chuyển mình.

Bởi một thành phố có thể nổi tiếng nhờ cảng biển, giàu lên nhờ công nghiệp, đông khách nhờ du lịch. Nhưng chỉ khi sở hữu một bản sắc văn hóa đủ mạnh, thành phố ấy mới thực sự có khả năng để lại dấu ấn lâu dài trong tâm trí người dân và bạn bè quốc tế. Và với Hải Phòng, âm nhạc chính là con đường được lựa chọn để tạo nên dấu ấn ấy.

THANH HOA

Kỳ sau: Để âm nhạc trở thành nguồn lực