Đường đến 'Thành phố âm nhạc'. Bài cuối: Từ khát vọng đến hiện thực

Đi tìm một bản sắc

Khác với nhiều mục tiêu phát triển khác có thể được đo đếm bằng những con số cụ thể, xây dựng “Thành phố âm nhạc” là hành trình kiến tạo một bản sắc. Điều đó đòi hỏi việc tổ chức những chương trình biểu diễn quy mô lớn nhiều hơn. Quan trọng hơn cả là phải xác định được điều gì khiến Hải Phòng khác biệt trên bản đồ âm nhạc?

Chính vì vậy, thời gian qua, Hải Phòng đã liên tục tổ chức các hội thảo khoa học, tọa đàm với sự tham gia của các nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia âm nhạc trong và ngoài thành phố; đồng thời gặp gỡ nhiều nghệ sĩ quê hương Hải Phòng đang hoạt động ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật như Nghệ sĩ Nhân dân Trần Nhượng, Nghệ sĩ Ưu tú Đăng Dương, ca sĩ Duy Mạnh, ca sĩ Dương Domic cùng nhiều nghệ sĩ khác. Những cuộc gặp ấy không chỉ để lắng nghe những góp ý đơn lẻ mà còn thể hiện cách tiếp cận bài bản: trước khi xây dựng thương hiệu, phải hiểu rõ mình là ai.

Theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, điều quan trọng nhất đối với một thành phố âm nhạc là phải coi âm nhạc như một nguồn lực phát triển chứ không chỉ là hoạt động biểu diễn hay giải trí. Thành phố cần xây dựng được cả một hệ sinh thái gồm sáng tác, đào tạo, biểu diễn, sản xuất, du lịch, giáo dục và công nghiệp văn hóa; trong đó, âm nhạc trở thành một phần của đời sống đô thị và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Quan điểm ấy cũng đặt ra yêu cầu rất rõ với Hải Phòng: không thể sao chép mô hình của Liverpool, Daegu hay Đà Lạt. Mỗi thành phố âm nhạc trên thế giới đều thành công vì biết phát huy những giá trị riêng có của mình.

Theo TS. Phạm Hữu Thư, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng, để trở thành thành phố âm nhạc theo tiêu chí của UNESCO, một đô thị cần hội tụ nhiều điều kiện: có di sản âm nhạc, hệ sinh thái sáng tạo, không gian biểu diễn, chính sách hỗ trợ nghệ sĩ, cộng đồng yêu âm nhạc và khả năng kết nối quốc tế. Đây đều là những tiêu chí Hải Phòng có nền tảng để từng bước đáp ứng nếu có chiến lược phát triển đồng bộ.

Trong khi đó, TS. Đoàn Trường Sơn, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Hải Phòng mang đến một góc nhìn lịch sử đầy sức thuyết phục. Theo ông, Hải Phòng từng là một “đô thị âm nhạc” từ đầu thế kỷ XX với Nhà hát thành phố, Nhà Kèn, hệ thống rạp hát, hội quán âm nhạc cùng môi trường đô thị cởi mở, nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhiều tên tuổi lớn của nền tân nhạc Việt Nam như Văn Cao, Hoàng Quý, Đoàn Chuẩn... Điều đó chứng minh âm nhạc chưa bao giờ là yếu tố ngoại lai đối với Hải Phòng mà đã trở thành một phần trong lịch sử hình thành và phát triển của thành phố.

Nhìn từ những phân tích ấy, có thể thấy bản sắc âm nhạc của Hải Phòng không chỉ nằm ở những ca khúc viết về thành phố, mà còn nằm trong chính tính cách của vùng đất Cảng: phóng khoáng, mạnh mẽ, cởi mở và luôn sẵn sàng tiếp nhận cái mới. Đó chính là nền tảng để Hải Phòng định hình một thương hiệu âm nhạc riêng thay vì đi theo dấu chân của bất kỳ đô thị nào khác.

Để âm nhạc trở thành thương hiệu

Trong các buổi gặp mặt với lãnh đạo thành phố, nhiều nghệ sĩ đều chung một suy nghĩ rằng Hải Phòng không thiếu tài năng, cũng không thiếu khán giả yêu âm nhạc. Điều thành phố cần là một môi trường đủ rộng để các nghệ sĩ sáng tạo và cống hiến.

Nghệ sĩ Nhân dân Trần Nhượng cho rằng, điều làm nên sức hấp dẫn của Hải Phòng chính là cá tính rất riêng của con người nơi đây. Người Hải Phòng thẳng thắn, hào sảng, giàu năng lượng và luôn sống hết mình. Chính những phẩm chất ấy cần được phản ánh trong các sản phẩm nghệ thuật để tạo nên bản sắc không thể trộn lẫn.

Ở góc độ của một nghệ sĩ biểu diễn nhiều năm gắn bó với quê hương, Nghệ sĩ ưu tú Đăng Dương nhìn nhận Hải Phòng sở hữu nguồn lực nghệ sĩ rất dồi dào. Từ các nhạc sĩ, ca sĩ, diễn viên đến những nghệ sĩ trẻ đang khẳng định tên tuổi trên các sân khấu trong nước đều có thể trở thành những đại sứ văn hóa nếu thành phố có cơ chế kết nối và phát huy hiệu quả.

Ca sĩ Duy Mạnh lại nhấn mạnh vai trò của môi trường sáng tạo. Theo anh, âm nhạc chỉ thực sự phát triển khi nghệ sĩ được tạo điều kiện để thử nghiệm, tìm tòi những hướng đi mới thay vì bị bó hẹp trong khuôn khổ của các chương trình mang tính phong trào. Một thành phố âm nhạc không chỉ cần những sân khấu lớn mà còn cần những không gian biểu diễn nhỏ, nơi các nghệ sĩ trẻ có thể trưởng thành từ chính cộng đồng của mình.

Là đại diện của thế hệ nghệ sĩ trẻ, ca sĩ Dương Domic mong muốn Hải Phòng sẽ có thêm nhiều lễ hội âm nhạc, sân khấu ngoài trời, không gian nghệ thuật đường phố để người trẻ được sống cùng âm nhạc mỗi ngày. Khi âm nhạc hiện diện trong đời sống đô thị, thành phố sẽ hình thành một cộng đồng sáng tạo bền vững thay vì chỉ sôi động trong những dịp lễ hội.

Không chỉ những người con của Hải Phòng, nhiều nghệ sĩ từng nhiều lần biểu diễn tại thành phố cũng bày tỏ những cảm nhận tích cực. Ca sĩ Quốc Thiên cho biết mỗi lần trở lại Hải Phòng đều cảm nhận rõ sự nồng nhiệt của khán giả. Công chúng nơi đây có sự cởi mở, nhiệt tình và khả năng tiếp nhận nhiều dòng nhạc khác nhau. Đó là một lợi thế không phải địa phương nào cũng có nếu muốn phát triển các sự kiện âm nhạc quy mô lớn.

Những ý kiến ấy cho thấy, thành phố âm nhạc không được hình thành chỉ bằng những công trình hay danh hiệu. Giá trị lớn nhất vẫn là con người, là cộng đồng nghệ sĩ và khán giả cùng tạo nên sức sống cho đời sống âm nhạc.

Đối với Hải Phòng, lợi thế ấy càng rõ nét hơn khi thành phố đang hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm và du lịch trải nghiệm. Những lễ hội âm nhạc quốc tế, các không gian biểu diễn cộng đồng, những tuyến phố nghệ thuật hay các festival mang thương hiệu riêng hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch mới, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Một thành phố chỉ thực sự trở thành “thành phố âm nhạc” khi âm nhạc hiện diện trong từng không gian công cộng, trong đời sống của người dân, trong cảm nhận của du khách và trong cách thế giới nhớ về thành phố ấy. Với nền tảng lịch sử, nguồn lực con người cùng khát vọng đổi mới đang được hiện thực hóa bằng những bước đi cụ thể, Hải Phòng có cơ sở để tin rằng, một thành phố âm nhạc sẽ trở thành một phần của diện mạo đô thị trong tương lai gần.

THANH HOA