Ủy ban châu Âu đánh giá cao nỗ lực của các quốc gia thành viên trong việc chuẩn bị hạ tầng và luật pháp để vận hành khung pháp lý mới Hiệp ước về di cư và tị nạn.
Ngày 8/5, Ủy ban châu Âu (EC) công bố báo cáo mới nhất về tiến độ triển khai Hiệp ước về di cư và tị nạn, cho thấy các quốc gia thành viên đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong quá trình đưa khung pháp lý mới vào thực tế vận hành, được thông qua vào tháng 5/2024, Hiệp ước này là cuộc cải tổ toàn diện nhằm kiểm soát biên giới ngoài Liên minh châu Âu (EU) và thiết lập quy trình tị nạn thống nhất.
Theo EC, phần lớn các quốc gia thành viên đang đi đúng lộ trình triển khai. Nhiều nước đã bắt đầu điều chỉnh luật pháp quốc gia để phù hợp với khung pháp lý mới, đồng thời xây dựng các cơ chế sàng lọc bắt buộc tại biên giới và tăng cường năng lực tiếp nhận người di cư.
Một trong những nội dung trọng tâm của Hiệp ước là thiết lập quy trình xử lý nhanh đối với người nhập cư không đủ điều kiện ở lại EU, đồng thời bảo đảm các quyền cơ bản của người xin tị nạn thông qua cơ chế giám sát độc lập. Báo cáo cho thấy các quốc gia thành viên đã đạt tiến bộ nhất định trong việc xây dựng các cơ chế bảo vệ pháp lý cũng như chuẩn bị cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động sàng lọc và xử lý hồ sơ tại biên giới.
Bên cạnh đó, EU cũng đang thúc đẩy cơ chế đoàn kết nội khối nhằm giảm áp lực cho các quốc gia tuyến đầu tiếp nhận người di cư. Theo EC, việc Hội đồng EU thông qua Kho dự trữ đoàn kết thường niên đầu tiên được xem là bước đi quan trọng giúp cơ chế hỗ trợ giữa các quốc gia thành viên bắt đầu đi vào thực tế.
Tuy vậy, báo cáo cũng chỉ ra rằng mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia vẫn còn chênh lệch đáng kể. Một số hạng mục then chốt vẫn cần được hoàn thiện trong thời gian tới để bảo đảm hệ thống mới có thể vận hành hiệu quả ngay khi Hiệp ước bắt đầu được áp dụng. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là đưa vào vận hành hệ thống Eurodac mới - cơ sở dữ liệu sinh trắc học trung tâm của EU phục vụ quản lý di cư và tị nạn. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ giúp các quốc gia thành viên xác định nhanh danh tính người nhập cư và theo dõi quá trình xử lý hồ sơ giữa các nước trong khối.
Ngoài ra, các quốc gia thành viên cũng cần đẩy nhanh việc xây dựng cơ sở vật chất phục vụ quy trình sàng lọc tại biên giới, triển khai các biện pháp ngăn chặn tình trạng người di cư bỏ trốn hoặc tiếp tục di chuyển sang quốc gia EU khác sau khi đã đăng ký hồ sơ tại nước đầu tiên.
EC đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện các quy tắc liên quan đến trách nhiệm tiếp nhận và chuyển giao người xin tị nạn giữa các quốc gia thành viên. Đây được xem là một trong những nội dung nhạy cảm và gây tranh cãi nhất trong các cuộc đàm phán về Hiệp ước trước đây.
Hiệp ước về di cư và tị nạn sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 12/6 tới sau giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 2 năm. Tuy nhiên, EC cho rằng cột mốc này không phải là điểm kết thúc mà chỉ là bước khởi đầu cho một quá trình vận hành lâu dài, đòi hỏi các quốc gia thành viên phải tiếp tục duy trì nỗ lực phối hợp và thích ứng.
Để hỗ trợ quá trình triển khai, EC đã phân bổ khoảng 3 tỷ euro cho các chương trình liên quan đến thực hiện Hiệp ước và bảo hộ tạm thời cho người dân Ukraine. Bên cạnh đó, EU tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các quốc gia thứ ba nhằm kiểm soát dòng người di cư từ bên ngoài khối. Theo số liệu được công bố trong báo cáo, số vụ vượt biên trái phép tại biên giới ngoài của EU đã giảm 26% trong năm 2025 so với năm trước.
Để hỗ trợ Hiệp ước, EC đề xuất thêm quy định về quốc gia gốc an toàn và hệ thống trục xuất mới. Cơ quan này sẽ tiếp tục giám sát định kỳ để bảo đảm toàn hệ thống vận hành đồng bộ.
