TTXVN
Cho đến lúc này, hai phía vẫn không ngừng các động thái leo thang căng thẳng và không ngần ngại công khai mọi quan điểm bất đồng. Tổng thống Éc-đô-gan chỉ trích lãnh đạo Hà Lan và Đức hành xử “như những kẻ phát xít” khi ngăn nhiều Bộ trưởng Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức các cuộc mít-tinh ở nước ngoài nhằm vận động cộng đồng người Thổ trong cuộc trưng cầu ý dân sắp tới đẩy quan hệ các bên xuống mức khó có thể hàn gắn. Thủ tướng Đức An-giê la Méc-ken cho rằng Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đi quá giới hạn và An-ka-ra đang ngày càng xa cách với EU. Nhiều chuyên gia cho rằng sự căng thẳng này rất lạ lùng khi mà EU đang cần hơn bao giờ hết mối quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ.
 |
ACSố phận của người di cư luôn được lấy ra làm quân bài mặc cả mỗi khi quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ - EU gặp sóng gió. Ảnh: VOV |
Thực tế cho thấy từ lâu, quan hệ giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ luôn tồn tại những mâu thuẫn sâu sắc. Sau khi đảng Công lý và Phát triển (AKP) lên nắm quyền dưới thời ông Áp-đun-la Gun năm 2002 và sau đó là dưới thời ông Tay-yíp Éc-đô-gan, những xung đột dường như được giải tỏa. Trong những năm đầu nắm quyền, AKP muốn Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU và hiện đại hóa nền kinh tế. Đảng này tiến hành những cải cách thực sự, đặc biệt trong các lĩnh vực như tư pháp, điều vốn cần thiết cho mục tiêu trở thành thành viên EU của Thổ Nhĩ Kỳ.
Tuy nhiên, ông Éc-đô-gan luôn để ngỏ một lựa chọn “tân Ottoman”, mô hình sẽ định hướng Thổ Nhĩ Kỳ ngả về phía Trung Đông và thế giới Hồi giáo. Điều đó trở nên rõ rệt vào năm, 2007 khi Thủ tướng Đức An-giê-la Méc-ken và Tổng thống Pháp thời điểm đó là Ni-cô-la Xác-cô-di cùng nhau đóng cửa trên thực tế đối với khả năng trở thành thành viên EU của Thổ Nhĩ Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO và xin gia nhập EU từ lâu. EU nhiều lần kết nạp thêm thành viên mới, trong đó có nhiều nước chưa phải là thành viên NATO, mà Thổ Nhĩ Kỳ vẫn bị EU bắt chờ đợi ở bên ngoài. Thổ Nhĩ Kỳ muốn được tận hưởng những ưu i về kinh tế, thương mại, tài chính, đầu tư, cũng như cả những phúc lợi xã hội từ phía EU. Tuy nhiên, suốt nhiều năm qua, EU luôn tìm cách trì hoãn hoặc không dành ưu tiên cho việc kết nạp Thổ Nhĩ Kỳ, vì trong tư tưởng của lãnh đạo nhiều nước EU, Thổ Nhĩ Kỳ thực chất là quốc gia Hồi giáo mà đạo Hồi luôn là một mối lo canh cánh của EU. Việc EU chưa thực hiện cam kết miễn thị thực cho công dân Thổ Nhĩ Kỳ chứng minh điều này.
Hiện tại, EU rất cần Thổ Nhĩ Kỳ vì không có sự hợp tác của chính quyền An-ka-ra, EU không thể giải quyết được vấn đề người tỵ nạn. Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ còn đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS) tự xưng ở I-rắc và Xy-ri, mà EU xác định là mối đe doạ an ninh hàng đầu, nhưng EU lại không từ bỏ các nguyên tắc của mình. Việc chính quyền của ông Éc-đô-gan bỏ tù và sa thải hàng chục nghìn binh lính, cảnh sát, thẩm phán, công tố viên, giáo viên... sau khi chặn được âm mưu đảo chính hồi tháng 7 năm ngoái bị EU coi là vi phạm nhân quyền và các nguyên tắc của luật pháp. Trong khi đó, chính quyền An-ka-ra lại cho rằng chính EU đang bao che cho các phần tử đảo chính và dung túng cho các tay súng người Cuốc mà Thổ Nhĩ Kỳ đặt ngoài vòng pháp luật.
Việc Thổ Nhĩ Kỳ đe dọa hủy bỏ thoả thuận với EU về giải quyết vấn đề người tỵ nạn có thể là "con bài cuối cùng" trong cuộc tranh cãi với EU. Nó sẽ thúc đẩy dòng người tị nạn dường như vô tận tìm đường đến châu Âu. Rõ ràng, các nước EU thấm thía bài học để lại từ cuộc khủng hoảng người di cư của những năm trước. Chính cuộc khủng hoảng này được coi là nguồn gốc dẫn tới việc Anh rời bỏ EU, khủng bố tràn lan, cùng với đó là phong trào dân tộc chủ nghĩa và dân túy cực đoan đang trỗi dậy tại châu Âu. EU cũng hiểu rõ sự đổ vỡ trong quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ có thể đẩy khu vực Biển Đen và vùng Ban-căng vào bất ổn. Hơn thế nữa, nếu để mất quốc gia có vị trí chiến lược này, phương Tây sẽ để mất chỗ đứng quan trọng tại Trung Đông, nơi Nga đang tích cực gia tăng ảnh hưởng, đặc biệt sau khi chính quyền của Tổng thống V.Pu-tin can thiệp quân sự tại Xy-ri.
Giới phân tích cho rằng cả Thổ Nhĩ Kỳ và EU đang đứng trước ngã ba đường lịch sử và đây sẽ là thời điểm họ phải quyết định bản chất mối quan hệ liên minh trong tương lai. Điều chỉnh quan hệ thế nào với Thổ Nhĩ Kỳ là bài toán các nước EU cần sớm tìm lời giải. Bởi một Thổ Nhĩ Kỳ bị bỏ rơi, xa lánh bên lề châu Âu càng khiến EU bất ổn. Càng găng với Thổ Nhĩ Kỳ, EU càng khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn và càng làm hại chính mình.
