FDI phải tạo giá trị lan tỏa

Từ thu hút vốn đến lan tỏa

Sau gần 40 năm đổi mới và mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Chính những kết quả đó cũng tạo cơ sở để Việt Nam đặt ra yêu cầu cao hơn đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Một dự án FDI có thể tạo ra doanh thu lớn hoặc kim ngạch xuất khẩu cao, nhưng sức lan tỏa đối với nền kinh tế sẽ chưa tương xứng nếu doanh nghiệp trong nước vẫn đứng ngoài chuỗi cung ứng. Yêu cầu đó cũng được Bộ Chính trị xác định rõ trong Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Một trong những mục tiêu được nghị quyết xác định là quản lý và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài để tạo sự liên kết, lan tỏa với các khu vực kinh tế trong nước.

Vì vậy, liên kết giữa khu vực FDI với khu vực kinh tế trong nước cần trở thành tiêu chí ngay từ quá trình thu hút đầu tư, tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sản xuất, cung ứng, tiếp cận công nghệ, phương thức quản trị hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp FDI vẫn sử dụng phần lớn nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ từ các nhà cung cấp quen thuộc trong hệ thống toàn cầu của mình. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam dù có năng lực sản xuất nhưng vẫn khó tiếp cận các tập đoàn đa quốc gia do chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chất lượng, quản trị, tiến độ giao hàng hoặc thiếu thông tin về nhu cầu mua sắm. Khoảng cách ấy khiến sức lan tỏa của FDI chưa tương xứng với quy mô đầu tư.

Với Hải Phòng, nửa đầu năm 2026, thành phố thu hút khoảng 3,1 tỷ USD vốn FDI; lũy kế có gần 1.900 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký khoảng 54 tỷ USD. Quy mô đó cũng đặt ra yêu cầu phải chuyển lợi thế thu hút FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp địa phương. Song để chuyển lợi thế ấy thành kết quả cụ thể, khoảng cách từ việc giới thiệu năng lực đến ký kết hợp đồng cung ứng vẫn cần được thu hẹp.

Điều đó cho thấy, thu hút được nhiều dự án mới chỉ là điều kiện ban đầu; quan trọng hơn là tạo được cơ chế để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các doanh nghiệp FDI.

Cùng lớn mạnh trong chuỗi cung ứng

Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước mang lại lợi ích cho cả hai phía. Doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực quản trị; doanh nghiệp FDI hình thành mạng lưới nhà cung cấp tại chỗ, giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước không tự nhiên mà có. Để trở thành đối tác của các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp của Việt Nam nói chung, Hải Phòng nói riêng phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, quản trị, tiến độ giao hàng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội… Điều đó đòi hỏi quá trình đầu tư lâu dài về công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị, thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí thấp.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp FDI cũng cần coi phát triển nhà cung cấp trong nước là một phần trong chiến lược đầu tư lâu dài tại Việt Nam. Việc công khai nhu cầu mua sắm, hỗ trợ đánh giá năng lực, đào tạo kỹ thuật và mở rộng cơ hội hợp tác sẽ giúp nhiều doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp trong nước phát triển, chính doanh nghiệp FDI cũng được hưởng lợi từ một hệ sinh thái sản xuất ổn định và hiệu quả hơn.

Tinh thần của Nghị quyết 10 là nâng cao chất lượng và hiệu quả của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thông qua việc tăng cường liên kết, lan tỏa với khu vực kinh tế trong nước. Điều đó đòi hỏi mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam phải ngày càng thực chất hơn, từ chia sẻ thông tin, phát triển nhà cung cấp đến chuyển giao công nghệ và mở rộng cơ hội hợp tác.

Điều quan trọng hiện nay không chỉ là có thêm bao nhiêu dự án hay bao nhiêu vốn đầu tư nước ngoài, mà là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, đủ sức trở thành đối tác lâu dài của các tập đoàn đa quốc gia.

Với một địa phương có lợi thế lớn về thu hút FDI như Hải Phòng, đó cũng là hướng đi để chuyển lợi thế ấy thành động lực phát triển doanh nghiệp địa phương và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế thành phố. Khi đó, mỗi dự án FDI sẽ không chỉ tạo ra việc làm hay giá trị xuất khẩu mà còn góp phần hình thành năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.

Giá trị của đầu tư nước ngoài vì thế không chỉ nằm ở những nhà máy mới hay những con số về vốn đăng ký, mà còn ở khả năng tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam cùng phát triển. Chỉ khi doanh nghiệp trong nước trưởng thành, lớn mạnh cùng khu vực FDI, dòng vốn đầu tư nước ngoài mới thực sự tạo được sức lan tỏa, góp phần nâng cao nội lực, sức cạnh tranh và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.