Cạnh tranh bằng giá
Theo chị Lê Thị Hương, chủ cơ sở sản xuất bánh Huyền Hương, xã Nam Sơn (huyện An Dương), do số lượng sản xuất ít, nên cơ sở sản xuất bánh Trung thu gia truyền của gia đình thường tập trung “khai lò” từ ngày 10 tháng 8 âm lịch, chủ yếu phục vụ đơn đặt hàng từ các xã, trường học để tổ chức Trung thu cho các cháu học sinh. Giá bánh ở đây rất rẻ, chỉ dao động 10-12 nghìn đồng/chiếc. Cơ sở Tiến Đạt của anh Phạm Thế Tính cùng xã Nam Sơn (huyện An Dương) cũng có giá khoảng 10 nghìn đồng, chủ yếu phục vụ người dân trong xã và các địa phương lân cận.
Tại thôn Sa Đống, xã Tự Cường (huyện Tiên Lãng) hiện có 9 cơ sở sản xuất bánh Trung thu, phần lớn sản xuất mùa vụ. Do giá thành cạnh tranh (trung bình có giá từ 8.000 đến 20.000 đồng/1 chiếc) nên thị trường tiêu thụ sản phẩm của các cơ sở trong thôn ngày càng mở rộng và phát triển sang cả các tỉnh Hải Dương, Nam Định…Trung bình vào dịp cao điểm, các cơ sở trong thôn sản xuất đến 3.000 bánh/ngày.
Theo Phó trưởng phòng thanh tra, Chi cục Vệ sinh an toàn thực phẩm Sở Y tế Nguyễn Xuân Chiến, qua kiểm tra các cơ sở sản xuất bánh Trung thu nhỏ, lẻ tại khu vực ngoại thành, đoàn kiểm tra liên ngành thành phố và của các huyện đều phát hiện sai phạm. Tại các cơ sở sản xuất ở thôn Sa Đống, xã Tự Cường (huyện Tiên Lãng), quy trình sản xuất bánh chưa bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm như: thau, chậu sử dụng đựng bột, nhân bẩn, khu sản xuất gần nhà vệ sinh. Một số loại thực phẩm chưa rõ nguồn gốc xuất xứ như thịt lợn, phẩm màu, nhân công làm theo thời vụ, không được khám sức khỏe định kỳ.
Tại 2 cơ sở sản xuất bánh trung thu Tiến Đạt và Huyền Hương ở xã Nam Sơn (huyện An Dương) trong khu vực sản xuất khá chật hẹp nên chưa bảo đảm vệ sinh an toàn theo đúng quy định. Khu sản xuất nằm trong khu sinh hoạt chung của gia đình, đều thiếu nhiều điều kiện vệ sinh, lao động. Tại 2 cơ sở này, đoàn phát hiện tình trạng in sai nhãn mác, chưa có cam kết bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm theo đúng quy định của Sở Công thương cấp.
Hải Phòng có hơn 200 cơ sở sản xuất bánh Trung thu, trong đó khoảng 80% là các cơ sở sản xuất bánh theo mùa vụ (tức là cơ sở chỉ bắt đầu hoạt động sản xuất bánh trước Tết Trung thu khoảng 20 ngày (sau đó lại ngừng hoạt động chờ tiếp đến mùa vụ năm sau). Năm nào cũng vậy, qua kiểm tra, lỗi thường gặp của các cơ sở sản xuất bánh theo mùa vụ là thiếu sót về lưu trữ hồ sơ, giấy tờ mua bán nguyên liệu sản xuất bánh, vệ sinh nhà xưởng, nhân viên không được tập huấn an toàn thực phẩm, không có giấy khám sức khỏe. Cá biệt, còn phát hiện tình trạng các cơ sở thu gom sản phẩm bánh tồn đọng để tái sản xuất sản phẩm mới. Trong tháng cao điểm kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm dịp Trung thu (từ 20-9 đến 4-10), qua kiểm tra hơn 100 cơ sở sản xuất nhỏ lẻ theo mùa vụ, đoàn kiểm tra liên ngành thành phố phát hiện hơn 80% cơ sở có sai phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Bất cập kiểm tra, xử phạt
Theo Chi cục trưởng Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm Nguyễn Văn Toản, do các cơ sở nhỏ lẻ này sản xuất tạm thời, mùa vụ, số lượng ít, sát ngày Rằm tháng Tám mới “đỏ lò” nên việc kiểm tra khó khăn. Lực lượng cán bộ các phòng Y tế quận, huyện mỏng nên có tình trạng khi kiểm tra thì cơ sở chưa sản xuất, đến khi sản xuất lại không có lực lượng kiểm tra. Theo quy định, Đoàn kiểm tra liên ngành cấp quận, huyện và cấp thành phố phải kiểm tra theo kế hoạch, phải thông báo trước đối với các cơ sở sản xuất. Do vậy, đến ngày kiểm tra, rất nhiều cơ sở tạm ngừng sản xuất trong ngày để né đoàn kiểm tra.
Trong khi đó, chính quyền cơ sở nắm chắc tình hình sản xuất của các cơ sở nhất thì lại không được phép kiểm tra đột xuất đối với các cơ sở đã có công bố chất lượng tiêu chuẩn sản phẩm. Nếu kiểm tra theo định kỳ hằng năm, UBND cấp xã, phường thành lập các tổ kiểm tra, chủ yếu xem xét các cơ sở có bảo đảm yêu cầu về thủ tục hành chính như: Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, giấy khám sức khỏe, điều kiện vệ sinh môi trường… Còn để kết luận thực phẩm có bảo đảm an toàn thực phẩm không thì chưa có căn cứ, cơ sở vì thiếu thiết bị kiểm tra, phân tích định lượng, hầu hết cán bộ không có trình độ chuyên môn.
Thực tế, những cơ sở sản xuất theo mùa vụ, quy mô nhỏ lẻ nên không quan tâm đầu tư để nâng cao chất lượng và an toàn thực phẩm vì nếu đầu tư lớn, họ sẽ phải tăng giá sản phẩm, khó tiêu thụ tại thị trường ngoại thành. Qua kiểm tra thị trường năm 2017, đoàn liên ngành của thành phố phát hiện, đã có khoảng 20% cơ sở sản xuất bánh trung thu ngừng hoạt động so với năm 2016.
Hoàng Yên
