Giải bài toán nuôi dưỡng nguồn thu thuế

Năm 2025 có thể coi là dấu mốc quan trọng trong điều hành ngân sách của Hải Phòng. Việc thu ngân sách nội địa lần đầu đạt mốc 100.000 tỷ đồng cho thấy sự chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế địa phương, đồng thời phản ánh nỗ lực rất lớn của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò tham mưu, tổ chức thực hiện của ngành thuế thành phố.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn nhiều biến động, kết quả này càng có ý nghĩa, củng cố niềm tin vào năng lực quản lý tài chính - ngân sách và sức bật nội tại của Hải Phòng.

Tuy nhiên, thành phố sẽ không chỉ dừng lại ở niềm vui “cán mốc”. Thực tế cho thấy, thu ngân sách luôn có tính chu kỳ, chịu tác động mạnh từ thị trường, nhất là các khoản thu liên quan đến đất đai, bất động sản và một số lĩnh vực mang tính thời điểm.

Vì vậy, điều quan trọng không kém, đó là chất lượng nguồn thu và khả năng duy trì đà tăng trong trung hạn, dài hạn. Nói cách khác, sau mốc 100.000 tỷ đồng, "bài toán" lớn hơn đặt ra cho Hải Phòng là nuôi dưỡng nguồn thu thuế một cách bền vững.

Trước hết phải nhìn thẳng vào cấu trúc thu nội địa. Nguồn thu bền vững nhất vẫn đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất của doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Khi doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, mở rộng sản xuất, tăng doanh thu, tạo thêm việc làm, thì thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân sẽ tăng tự nhiên, ổn định. Và ngược lại.

Ở góc độ này, Hải Phòng đang có nhiều lợi thế, nhưng cũng đứng trước không ít thách thức. Lợi thế là quy mô kinh tế ngày càng lớn, vai trò trung tâm công nghiệp - cảng biển - logistics được khẳng định, dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước tiếp tục đổ về. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng cơ sở thuế trong những năm tới.

Thách thức nằm ở chỗ, nền kinh tế Hải Phòng có độ mở lớn, chịu tác động trực tiếp từ biến động thị trường quốc tế; một số ngành sản xuất phụ thuộc đơn hàng xuất khẩu có thể đối mặt với rủi ro suy giảm, trong khi yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí cho doanh nghiệp ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, nuôi dưỡng nguồn thu thuế không thể hiểu đơn giản là tăng cường biện pháp thu, mà phải gắn chặt với nhiệm vụ phát triển kinh tế. Mỗi quyết định về thuế, phí, mỗi giải pháp quản lý thu đều cần được đặt trong tổng thể mục tiêu hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, khuyến khích đầu tư. Khi môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp có điều kiện phát triển, ngân sách mới có nguồn thu ổn định và lâu dài.

Một hướng đi quan trọng khác, đó là tiếp tục mở rộng và làm “sạch” nền thuế từ khu vực hộ kinh doanh, kinh doanh cá thể và các hoạt động thương mại mới trên nền tảng số. Đây là khu vực còn nhiều dư địa, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thất thu nếu phương thức quản lý không theo kịp thực tiễn.

Cách tiếp cận phù hợp không phải là gây áp lực hành chính, mà là khuyến khích minh bạch hóa, tạo điều kiện để người nộp thuế dễ kê khai, dễ tuân thủ, thấy rõ quyền lợi song hành với nghĩa vụ.

Cùng với đó là yêu cầu phải hiện đại hóa quản lý thuế, nhất là trong bối cảnh ứng dụng ngày càng sâu từ dữ liệu, phân tích rủi ro và công nghệ số.

Một khía cạnh khác thường ít được nhắc tới nhưng có ý nghĩa rất lớn, đó là mối quan hệ giữa thu và chi ngân sách. Người dân và doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế khi họ thấy đồng tiền thuế được sử dụng hiệu quả, đúng mục đích, tạo ra hạ tầng tốt hơn, dịch vụ công tốt hơn và cơ hội phát triển rõ ràng hơn.

Vì vậy, nuôi dưỡng nguồn thu thuế cũng đồng thời đòi hỏi tăng cao hơn nữa tính hiệu quả trong chi tiêu ngân sách, ưu tiên nguồn lực cho các dự án tạo động lực tăng trưởng dài hạn, giảm chi phí xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố.

Năm 2026 và các năm tiếp theo, bức tranh thu ngân sách của Hải Phòng được dự báo có nhiều gam màu tích cực, nhưng không thiếu thách thức. Nếu giữ được đà tăng trưởng kinh tế, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời quản lý thuế theo hướng hiện đại, minh bạch, nguồn thu nội địa hoàn toàn có cơ sở để duy trì mức tăng ổn định.

Mốc 100.000 tỷ đồng thu ngân sách nội địa hôm nay là điểm khởi đầu cho giai đoạn mới ngày mai, trong tư duy quản lý ngân sách. Nuôi dưỡng nguồn thu thuế là câu chuyện dài hơi, đòi hỏi sự kiên định trong điều hành, sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân, cũng như cách tiếp cận linh hoạt, thực chất từ phía cơ quan quản lý.