Giải bài toán thiếu hụt diễn viên: Cần giải pháp tổng thể từ cơ chế đến đào tạo

Nghệ sĩ, diễn viên Đoàn chèo Hải Phòng biểu diễn vở “Vùng sáng Dương Kinh”. 

Nghiên cứu, đề xuất tuổi nghỉ hưu đặc thù

Lực lượng diễn viên của các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của thành phố đang rất thiếu do yêu cầu tinh giản biên chế, lại chưa có cơ chế đặc thù thu hút tài năng nên không tuyển được diễn viên. Hiện, các đoàn chỉ có từ 15 đến 25 biên chế, dẫn đến dàn dựng tác phẩm khá khó khăn. Các đoàn phải mời thêm nhiều tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ từ các đoàn trung ương về dàn dựng các chương trình, vở diễn để phần nào bù đắp sự thiếu hụt này. Đầu năm 2022, thành phố quyết định tạm thời chưa hợp nhất, sáp nhập các đoàn nghệ thuật. Đồng thời bổ sung thêm 27 biên chế cho 5 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp. Tuy nhiên, số này cũng là các lao động hợp đồng đã làm việc từ 10 đến 12 năm nay, không có gương mặt nghệ sĩ mới, trẻ.

Trước khó khăn này, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai bày tỏ, hiện chưa có quy chế mới về tuổi đời, tuổi nghề của nghệ sĩ các đoàn nghệ thuật trên cả nước nói chung và Hải Phòng nói riêng. Trong khi tuổi nghề của người nghệ sĩ không giống các nghề nghiệp khác, dẫn đến lực lượng diễn viên của các đoàn ngày càng già hóa, hiếm có diễn viên trẻ dưới 30 tuổi. Không những vậy, quy định thực hiện tinh giản biên chế 10%/năm đối với lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật là chưa phù hợp thực tế. Bởi tuổi nghề của nghệ sĩ khá ngắn, phải đào tạo từ 10 – 20 năm mới thành tài. Nếu tinh giản biên chế mang tính cào bằng như vậy sẽ làm giảm lực lượng biểu diễn, vì nhạc công không thể làm thay việc của diễn viên hay ngược lại. Lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao đề nghị thành phố, trung ương sớm nghiên cứu và có cơ chế đặc thù để thu hút, phát triển lực lượng diễn viên, nhạc công… đối với các đoàn nghệ thuật.

Tinh giản biên chế cơ học là thiệt thòi lớn đối với các đoàn nghệ thuật. Tuy nhiên, quy định này khó có thể thay đổi trong một sớm, một chiều. “Cục Nghệ thuật biểu diễn đang nghiên cứu xây dựng dự thảo nghị định về chế độ nghỉ hưu đối với công chức, viên chức làm việc trong các đơn vị nghệ thuật. Cụ thể, căn cứ tuổi nghề đặc thù trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật để đề xuất tuổi nghỉ hưu dao động từ 45 đến 50 tuổi. Như nghề múa, nghệ sĩ chỉ có thể múa đến 45 tuổi khi sức khỏe không đáp ứng. Từ đó giải quyết được tuổi nghề và dành vị trí việc làm cho các nghệ sĩ trẻ. Cùng với đó, đề xuất tăng chế độ thù lao đối với nghệ sĩ để thu hút, bồi đắp dần sự thiếu hụt lực lượng của các đoàn nghệ thuật, trong đó có Hải Phòng” – NSƯT Trần Ly Ly, quyền Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cho biết.

Sớm có kế hoạch đào tạo diễn viên

Cùng với chính sách nghỉ hưu phù hợp tuổi nghề, thu hút nghệ sĩ trẻ, các đoàn nghệ thuật cần tăng cường công tác đào tạo diễn viên. Tại hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2022 về công tác thực hiện chương trình sân khấu truyền hình Hải Phòng, Phó chủ tịch UBND thành phố Lê Khắc Nam đề nghị, sau gần 3 năm thực hiện Đề án Sân khấu truyền hình, các đoàn nghệ thuật phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, phải đặt bài toán “đổi mới hay là chết”, bởi nếu không đổi mới thì diễn sẽ không ai xem. Trăn trở về việc phát huy hiệu quả chương trình sân khấu truyền hình, đồng chí đề nghị Sở Văn hóa và Thể thao xây dựng kế hoạch cụ thể về công tác phát hiện, đào tạo, bồi tài năng sân khấu từ tác giả, đạo diễn, nhạc sĩ trong các đơn vị nghệ thuật trong thời gian sớm nhất để đề xuất thành phố có những quyết sách phù hợp, kịp thời.

Về vấn đề đào tạo diễn viên, nhất là diễn viên trẻ, NSƯT Lê Chức – người trưởng thành từ Đoàn Kịch nói Hải Phòng bày tỏ, ông sẵn sàng tham gia lớp đào tạo miễn phí. Ông cho biết: “Tôi chấm thi tại Liên hoan Kịch nói toàn quốc tổ chức tại Hải Phòng, xem Đoàn Kịch nói Hải Phòng biểu diễn không thấy diễn viên trẻ. Nhưng lấy đâu ra người trẻ làm nghề, khi Hải Phòng không đào tạo diễn viên. Tôi từng tham gia đào tạo diễn viên trẻ miễn phí trên cả nước, đào tạo nên các diễn viên Diễm Hương, Thu Quỳnh…., tại sao Hải Phòng không mời tôi về đào tạo diễn viên trẻ như vậy? Bên cạnh đó, Đoàn Kịch nói Hải Phòng chuẩn bị dàn dựng vở kịch “Bến bờ xa lắc” nên cần những diễn viên quê Hải Phòng, tôi có thể đóng góp một vai khi tôi vừa trở lại sân khấu cả nước với vở kịch “Người đốt đèn”. Nếu Hải Phòng mở rộng vòng tay, mọi việc đều thành”. Nghệ sĩ Lê Chức cũng đánh giá, chương trình sân khấu truyền hình tưởng là hiệu quả trong giai đoạn dịch COVID-19, nhưng đến nay cần có chiến lược rõ ràng hơn, trong đó có lực lượng thực hiện.

Được biết, hiện Trường trung cấp Văn hóa nghệ thuật và Du lịch Hải Phòng đang chuẩn bị được nâng cấp lên cao đẳng. Do đó, ngành Văn hóa sớm có kế hoạch dài hơi về đào tạo lớp diễn viên kế cận cũng như chế độ đãi ngộ để tham mưu thành phố ban hành những quyết sách kịp thời nhằm tạo đà, tạo lực đưa sân khấu truyền hình Hải Phòng cùng các hoạt động văn hóa nghệ thuật tiếp tục phát triển đạt chất lượng, hiệu quả cao./.