(HPĐT)- Từ năm 2010, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 09/2010/NQ-HĐND (Nghị quyết 09) ngày 15-7-2010 về nhiệm vụ, giải pháp thu gom, xử lý chất thải rắn ở nông thôn trên địa bàn thành phố giai đoạn 2010- 2020. Triển khai nghị quyết, UBND thành phố chỉ đạo các sở, ngành, địa phương liên quan thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt nông thôn. Tuy nhiên, qua hơn 10 năm, cả 3 khâu công đoạn này chưa đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra.
Thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện Kiến Thụy (tháng 5-2023). Ảnh: Trung Kiên
Hạ tầng chưa theo kịp thực tế
Theo quy hoạch xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố đến năm 2025 của UBND thành phố, toàn thành phố xây dựng 7 khu xử lý chất thải rắn cấp thành phố và 7 khu xử lý cấp huyện. Tại 8 huyện có 279 ga rác và 5 trạm trung chuyển. Thành phố cũng đầu tư hơn 307 tỷ đồng hỗ trợ các địa bàn nông thôn trang bị phương tiện thực hiện thu gom, vận chuyển rác và trả tiền công cho lao động tổ thu gom rác; chi kinh phí cho công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức các cấp, ngành địa phương và người dân về công tác thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải; đồng thời xây dựng lò đốt BD- Alpha tại 4 huyện Vĩnh Bảo, An Lão, Kiến Thụy và Thủy Nguyên, với công suất xử lý là 500 kg rác/giờ/lò.
Quy hoạch là vậy nhưng đến tháng 10-2023, toàn thành phố mới có 3 khu xử lý chất thải rắn cấp thành phố và 2 khu xử lý cấp huyện đang hoạt động. Các khu xử lý cấp thành phố gồm Đình Vũ (hoạt động từ năm 2004, công suất 350 tấn đến 450 tấn rác/ngày), Tràng Cát (hoạt động từ năm 1997, công suất 500 tấn đến 650 tấn rác/ngày) và Gia Minh (vận hành từ tháng 10-2022, công suất xử lý 150 tấn rác/ngày); 2 khu cấp huyện là Minh Tân, huyện Thủy Nguyên (vận hành từ năm 2017, công suất 100 tấn rác/ngày và Áng Chà Chà, huyện Cát Hải (vận hành năm 2023, công suất 81 tấn rác/ngày). Các khu quy hoạch xử lý chất thải rắn cấp thành phố khác gồm khu Trấn Dương, xã Trấn Dương (huyện Vĩnh Bảo); Đồng Văn, xã Đại Bản (huyện An Dương); An Sơn- Lại Xuân (huyện Thủy Nguyên) và Quang Trung- Quang Hưng (huyện An Lão) và 5 khu quy hoạch cấp huyện gồm khu Bạch Long Vĩ, khu Tân Trào (huyện Kiến Thụy), Ngọc Chử (huyện An Lão), Cấp Tiến (huyện Tiên Lãng), Đồng Bài (huyện Cát Hải) chưa được triển khai.
Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, hiện rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn huyện An Dương được đưa về Khu xử lý chất thải Đình Vũ và Tràng Cát (quận Hải An); 57% lượng rác thuộc địa bàn huyện Thủy Nguyên xử lý tại Khu xử lý chất thải Minh Tân và Khu liên hiệp xử lý chất thải rắn Gia Minh (huyện Thủy Nguyên), còn lại chôn lấp tại 11 bãi rác tạm và xử lý tại 2 lò đốt rác sinh hoạt kiểu GVN10 của Công ty CP Công nghệ môi trường Green Việt Nam, do Hợp tác xã sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Lập Lễ vận hành. Rác sinh hoạt của các huyện còn lại xử lý tại bãi rác tạm và các lò đốt quy mô nhỏ (500 kg đến 1.000 kg/giờ/lò) trên địa bàn các xã.
Theo đánh giá của UBND thành phố, đến nay, tỷ lệ rác thải sinh hoạt nông thôn được thu gom, xử lý đạt hơn 97%, tăng 57% so với năm 2009. Tuy nhiên, còn tới 198 tấn rác/ngày, (tương đương 24,7% số rác phát sinh được thu gom xử lý) đem chôn lấp tại các bãi rác tạm chưa bảo đảm vệ sinh. Ngoài ra, còn có 20 tấn rác phát sinh/ngày chưa được thu gom, xử lý, là nguồn gây ô nhiễm môi trường nông thôn.
Hiệu quả xử lý còn thấp, chủ yếu vẫn chôn lấp
Với hạ tầng như trên, phần lớn rác thải sinh hoạt nông thôn hiện được xử lý bằng cách chôn lấp. Cụ thể, trong số 802 tấn rác thải nông thôn phát sinh trong ngày được thu gom, xử lý, có tới 569 tấn (chiếm 71%) được đem đi chôn lấp tại các Khu xử lý chất thải Tràng Cát, Đình Vũ, Gia Minh và Minh Tân. Trong 233 tấn rác còn lại (tương đương 29%), chỉ có 35 tấn rác được xử lý tại các lò đốt, còn lại là chôn lấp tại các bãi rác tạm ở các xã. Do điều kiện kinh phí hạn hẹp, quy trình chôn lấp rác ở các bãi rác tạm này chưa bảo đảm vệ sinh, dẫn tới ô nhiễm môi trường, phát sinh mùi ảnh hưởng tới sinh hoạt của người dân. Với các loại rác nilon, nhựa, thời gian phân hủy rất lâu. Trong khi đó, lượng rác thải ra tích tụ mỗi ngày một nhiều, gây nên tình trạng quá tải bãi xử lý tạm. Tình trạng rác thải đổ tràn lan ra môi trường trở nên phổ biến, gây ô nhiễm nghiêm trọng.
Nhằm nâng cao hiệu quả xử lý rác thải ở khu vực nông thôn, từ năm 2015, thành phố triển khai thí điểm đưa vào hoạt động hệ thống 5 lò đốt rác BD-Alpha tại các huyện Vĩnh Bảo, Thủy Nguyên, An Lão và Kiến Thụy, công suất đốt 500 kg rác/giờ. Tuy nhiên, sau một thời gian vận hành, hệ thống đốt rác này bộc lộ nhiều hạn chế. Theo báo cáo mới nhất số 130/BCSTNMT ngày 15-9-2023 của Sở Tài nguyên và Môi trường, trong 5 lò đốt rác BD-Alpha thành phố triển khai thí điểm, chỉ còn 1 lò tại thị trấn Vĩnh Bảo đang hoạt động. Tuy nhiên, kết quả quan trắc năm 2022 ghi nhận các chỉ số về bụi, Dioxin/Furan trong khí thải phát sinh đều vượt quá ngưỡng cho phép.
Theo đánh giá của tiến sĩ Hoàng Ngọc Tuấn, nguyên Giám đốc Sở Khoa học – Công nghệ Hải Phòng, Phó chủ tịch Thường trực Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực, nhân tài thành phố: Hạn chế của lò đốt rác BDAlpha nằm ở yêu cầu khắt khe trong quá trình vận hành. Thực tế, các lò BDAlpha có công suất nhỏ, rác đốt không kiệt, kỹ thuật vận hành không đáp ứng đúng tiêu chuẩn dẫn tới khói thải ra chứa Dioxin độc hại với sức khỏe.
----------------------
Kỳ 3: Nỗ lực thực hiện phân loại rác tại nguồn
