Tiến độ giải ngân quá chậm
Nhờ được bố trí kịp thời nguồn vốn đầu tư công, dự án cầu Hoàng Văn Thụ triển khai nhanh, chuẩn bị khánh thành.
Theo Bộ Tài chính, 9 tháng năm 2019, cả nước giải ngân vốn đầu tư công đạt 192.136 tỷ đồng, bằng 45% mức kế hoạch Quốc hội giao và bằng 49% mức kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thấp hơn so với cùng kỳ năm 2018. Trong đó, vốn trong nước đạt tỷ lệ hơn 49%; vốn ngoài nước mới đạt hơn 18,8%. Có 7 bộ, ngành, địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên 70% nhưng có tới 31 bộ, ngành, địa phương giải ngân ở dưới mức 50%. Đáng chú ý, có 17 bộ, ngành và 1 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới 30%; tỷ lệ giải ngân vốn trái phiếu Chính phủ (TPCP) và vốn ODA thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm 2018. Trong đó, có một số dự án sử dụng nguồn vốn TPCP quy mô lớn như dự án đường cao tốc Bắc- Nam; Cảng hàng không quốc tế Long Thành chiếm tới 50% tổng số vốn TPCP kế hoạch năm 2019 nhưng tiến độ giải ngân rất chậm (đường cao tốc Bắc Nam mới giải ngân 401/7062 tỷ đồng kế hoạch; Cảng hàng không quốc tế Long Thành đạt 330/11.490 tỷ đồng), ảnh hưởng lớn tới tiến độ giải ngân chung.
Theo lãnh đạo nhiều bộ, ngành, địa phương, nguyên nhân khiến tốc độ giải ngân quá chậm thuộc về thể chế, quy định của pháp luật. Cơ chế lập, giao, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công hằng năm thiếu linh hoạt. Nhất là, nếu muốn điều chỉnh kế hoạch hằng năm phải báo cáo Bộ Kế hoạch- Đầu tư (KHĐT) hoặc Thủ tướng Chính phủ theo quy định của Luật Đầu tư công. Đối với cấp địa phương, nhiều trường hợp điều chỉnh kế hoạch phải báo cáo HĐND, trong khi quy định báo cáo Thường trực HĐND đã bị bãi bỏ mà không phải cứ muốn là tổ chức được kỳ họp bất thường ngay. Theo quy định của Luật Xây dựng, các dự án khởi công mới được bố trí vốn đầu năm phải mất rất nhiều thời gian triển khai các thủ tục lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế- dự toán công trình mới đủ điều kiện để tổ chức đấu thầu thi công, kể cả dự án không vướng mắc giải phóng mặt bằng (GPMB). Thời gian này thường mất từ 6-8 tháng. Bộ trưởng Bộ Giao thông- Vận tải (GTVT) Nguyễn Văn Thể cho biết, năm 2019, Bộ có tới 25 dự án mới với tổng vốn 10.000 tỷ đồng và các bước thủ tục như trên đã làm chậm đáng kể tiến độ giải ngân.
Mặc dù vậy, theo các đồng chí lãnh đạo Chính phủ và nhiều bộ, ngành, địa phương nhìn nhận, nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Trong đó, công tác GPMB nhiều dự án quá chậm trễ như một số dự án thuộc Bộ GTVT; dự án thủy lợi; dự án xây dựng cầu cạn đoạn Mai Dịch- nam Thăng Long (Hà Nội); dự án phát triển giao thông đô thị Hải Phòng; dự án thoát nước mưa, nước thải và quản lý chất thải rắn Hải Phòng… Đáng kể nhất là công tác lập kế hoạch của nhiều bộ, ngành, địa phương chưa sát với thực tế và khả năng giao vốn, khả năng giải ngân vốn; việc giao kế hoạch vốn chậm ở cả Trung ương và địa phương. Ngoài ra còn có nguyên nhân từ năng lực quản lý, điều hành của chính quyền các cấp; năng lực của chủ đầu tư và nhiều nhà thầu hạn chế, thậm chí yếu kém…
Chữa dứt điểm “căn bệnh trầm kha”
Theo Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, đầu tư công đóng góp lớn vào tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội của đất nước, nhất là các công trình hạ tầng quan trọng. Đầu tư công chiếm tới 10,7% tổng giá trị GDP; khoảng 32% tổng mức đầu tư toàn xã hội năm 2019. Vì thế, chậm giải ngân vốn đầu tư công gây ra rất nhiều hệ lụy như ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế; kéo lùi các dòng vốn đối ứng khác của tư nhân, của nước ngoài, ảnh hưởng tới huy động vốn xã hội đồng thời ảnh hưởng đến uy tín quốc gia, giảm niềm tin của các nhà đầu tư và nhà tài trợ; gây lãng phí lớn khi tiền nằm ở đó mà Chính phủ phải trả thêm chi phí vốn; doanh nghiệp, chủ đầu tư phải gánh chịu chi phí bị đội lên, việc làm giảm đi, nợ nần tăng thêm và uy tín làm ăn giảm sút…
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc không đồng tình với việc đổ lỗi quá nhiều cho nguyên nhân khách quan, do thể chế, quy định của pháp luật. “Các đồng chí nói là do mặt bằng, thủ tục, năng lực thi công, nhất là thể chế… nhưng có nhiều địa phương, nhiều ngành giải ngân rất tốt, tới 70-80%. Trong khi đó, có nhiều ngành, địa phương giải ngân chỉ 10-15%. Chúng ta phải thấy trách nhiệm trước đất nước, trước xã hội chứ không thể đổ cho nguyên nhân khách quan”. Từ đó, Thủ tướng nhấn mạnh, sẽ kiên quyết cắt vốn, chuyển vốn từ các công trình, dự án của bộ, ngành, địa phương không giải ngân được để các bộ, ngành, địa phương khác sử dụng có hiệu quả, kịp thời hơn.
Để thúc đẩy tiến độ giải ngân, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách từ nay đến hết năm 2019 và năm 2020, năm cuối thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn 2016 - 2020. Theo đó, Bộ KHĐT nhanh chóng dự thảo nghị quyết của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy nhanh tiến độ giải ngân kế hoạch đầu tư công, báo cáo Chính phủ tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9-2019. Đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về quản lý đầu tư, tháo gỡ kịp thời các rào cản khó khăn, vướng mắc và tạo điều kiện thuận lợi đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải ngân và nâng cao hiệu quả các dự án đầu tư công. Bộ Tài chính chỉ đạo Kho bạc Nhà nước thanh toán cho các dự án khi có đủ điều kiện giải ngân trong thời hạn 4 ngày làm việc; phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư xử lý các vướng mắc phát sinh, rút ngắn thời gian kiểm soát chi. Nhiều biện pháp quyết liệt và đồng bộ khác cũng được Thủ tướng chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương thực hiện, trong đó có việc xem xét trách nhiệm người đứng đầu, đánh giá thi đua… nếu để giải ngân chậm vốn đầu tư công.
Cho rằng “căn bệnh trầm kha” về chậm giải ngân vốn đầu tư công cần sớm có liều thuốc mạnh nhưng Chính phủ cũng lưu ý, giải ngân phải bảo đảm đúng quy định của pháp luật, gắn với tiến độ, chất lượng các công trình, dự án, tuyệt đối không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực, tham nhũng./.
Hồng Thanh - Ảnh: Duy Thính
