(HPĐT)- Thời gian gần đây, chuyên mục “Qua đường dây nóng” của Báo Hải Phòng nhận được nhiều phản ánh của người dân về tranh chấp trong việc sử dụng lối đi chung trong khu dân cư, thôn, xóm, các hộ liền kề. Mâu thuẫn từ lối đi chung ngoài việc gây khó khăn cho việc đăng ký biến động đất đai còn là nguyên nhân dẫn đến mất trật tự trị an địa bàn.
Khó hòa giải
Từ đầu tháng 10-2024 đến nay, gia đình ông Đinh Văn Tr., ở phố Kiều Sơn, phường Đằng Lâm (quận Hải An) thường xuyên xảy ra cãi vã, lục đục. Nguyên do, trước đó, vào năm 2005, bố ông Tr. là cụ Đinh Văn Th. thỏa thuận với các hộ dân trong ngõ số 90, phố Kiều Sơn, phường Đằng Lâm về việc sử dụng 1.680 m2 đất của gia đình để làm ngõ đi chung, các hộ trong ngõ có trách nhiệm đóng góp để tu bổ, sửa chữa, tôn tạo ngõ. Đầu năm 2024, vợ chồng ông Nguyễn Văn Đ. và bà Vũ Thị S. muốn chuyển nhượng quyền sử dụng thửa đất trong ngõ này cho người khác. Gia đình ông Tr. đề nghị người chủ sử dụng đất mới và ông Đ. đóng góp kinh phí tôn tạo, xây dựng ngõ đi trên với số tiền là 1 tỷ đồng. Ngày 1-6- 2024, ông Đ. giao 1 tỷ đồng cho ông Đinh Văn Ch. (là anh trai của ông Tr.) nhưng ông Ch. không chia số tiền trên cho các thành viên trong gia đình như thỏa thuận trước đó. Ông Tr. và các anh chị em còn lại gửi đơn kiến nghị đến chính quyền địa phương và sau đó gửi đơn kiện đến Tòa án nhân dân (TAND) quận Hải An đề nghị giải quyết vụ việc. Thửa đất của ông Đ. và bà S. cũng vì có đơn tranh chấp liên quan đến lối đi chung nên không thể thực hiện chuyển nhượng và đăng ký biến động đất đai.
Cũng nảy sinh mâu thuẫn từ việc sử dụng ngõ đi chung, cuối tháng 6-2024, chị Nguyễn Thị Nghi, ở thôn Cống Đất, xã Hoa Động, nay là phường Hoa Động (thành phố Thủy Nguyên) phản ánh việc ông Đồng Xuân Chinh, ở cùng ngõ quây cổng sắt, bịt lối đi chung, gây khó khăn cho việc đi lại của gia đình. Từ nhiều năm trước, các gia đình trong ngõ (gồm cả nhà ông Chinh và chị Nghi) vẫn đi ngõ này ra đường liên thôn. Tuy nhiên, từ tháng 5- 2024, ông Chinh cho rằng, phần ngõ đi chung qua nhà chị Nghi thuộc quyền sử dụng của gia đình nên đã rào và khóa lại để độc quyền sử dụng. Chủ tịch UBND phường Hoa Động Đào Văn Tài thông tin, chính quyền địa phương nhiều lần hòa giải tại chỗ cũng như mời các hộ đến UBND phường để tuyên truyền về quyền lợi và trách nhiệm sử dụng lối đi. Đến nay, 2 bên chưa đạt được thỏa thuận. Mâu thuẫn giữa hai gia đình dẫn đến việc thường xuyên xảy ra cãi vã gây mất trật tự địa phương. UBND phường hướng dẫn chị Nghi gửi đơn đến TAND thành phố Thủy Nguyên để giải quyết vụ việc theo quy định.
Tuân thủ cơ sở pháp lý
Thực tế trong các giao dịch bất động sản, trường hợp tranh chấp liên quan đến ngõ đi chung như trên không hiếm gặp, khó đạt thỏa thuận hòa giải giữa các bên, nhất là trong thời buổi “tấc đất tấc vàng”. Đó có thể là tranh chấp dân sự về quyền sử dụng đất nhưng cũng có thể là các khiếu kiện, tố cáo liên quan đến việc lấn chiếm hoặc xây dựng trái phép trên lối đi chung hoặc là các hành vi khác cản trở việc sử dụng lối đi chung... Theo chị Trần Thị Tuyết, Giám đốc Công ty TNHH Bất động sản MNT (quận Hải An), nguyên nhân có thể do người có đất phải cắt đất của mình để mở đường cho người không có đất đi, hoặc do quyền sử dụng phần đất đi chung chưa được thể hiện rõ ràng trên giấy tờ pháp lý. Do đó, khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc trích đo đất đai có liên quan đến phần đất ngõ đi chung, cơ quan chức năng của địa phương cần niêm yết công khai, thông báo rộng rãi để giải quyết kịp thời vướng mắc, khiếu nại của người dân.
Theo đồng chí Trần Minh Nghĩa, Trưởng Phòng Pháp lý Dân sự - Đất đai, Trung tâm Trợ giúp pháp lý (Sở Tư Pháp), tại Khoản 1, Điều 235, Luật Đất đai 2024, từ 1- 8-2024, bổ sung hình thức hòa giải theo quy định của pháp luật về hòa giải thương mại hoặc cơ chế hòa giải khác theo quy định của pháp luật. Đây là các cách thức giải quyết được Nhà nước khuyến khích nhưng kết quả giải quyết không bắt buộc các bên phải thực hiện mà phụ thuộc vào sự thiện chí của các bên. Nếu các bên tranh chấp không hòa giải được nhưng muốn giải quyết tranh chấp thì phải gửi đơn đến UBND xã, phường, thị trấn nơi có đất để hòa giải. Người dân có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án cấp huyện để giải quyết tranh chấp lấn chiếm đất thuộc phần lối đi chung sau khi đã thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã, phường nơi có đất, nhưng không thành. Để giữ gìn trật tự địa phương và “tình làng, nghĩa xóm”, trước khi các bên giải quyết theo quy định của Luật Tố tụng dân sự, chính quyền địa phương cần tích cực vận động, hòa giải, tuyên truyền người dân tuân thủ pháp luật về quản lý đất đai. Hiện hành vi chặn lối đi chung sẽ bị xử phạt do cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác lên đến 10 triệu đồng và buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của lối đi chung theo quy định tại Điều 15 Nghị định 123/2024/NĐ-CP của Chính phủ. Đối với các trường hợp vi phạm trong việc sử dụng lối đi chung, cần xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
