Kỳ 2:
Nhiều phương tiện chết máy trên đường Trường Chinh, quận Kiến An sau trận mưa lớn ngày 26-8. (Ảnh: TRUNG KIÊN)
Vì sao nên nỗi?
(HPĐT)- Trong quá khứ, Hải Phòng từng tự hào về hệ thống cấp, thoát nước tốt hơn nhiều so với các đô thị lớn khác, nhưng dường như chúng ta đã “ngủ quên trên chiến thắng” khi chưa dành nguồn lực thích đáng để nâng cấp hạ tầng thoát nước theo kịp với tốc độ đô thị hóa nhanh trong những năm gần đây, khiến tình trạng ngập lụt trong đô thị thành phố ngày càng nghiêm trọng.
Hạ tầng chắp vá
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực thoát nước, tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng trên địa bàn thành phố do nhiều nguyên nhân, cả chủ quan và khách quan. Trong đó, nguyên nhân khách quan là những năm gần đây, do chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng, trên địa bàn thành phố thường xuyên xuất hiện mưa lớn có cường độ cao trên 100 mm, cá biệt có những trận mưa trên 250mm. Trong khi khu vực các quận trung tâm có cốt nền hiện trạng tương đối thấp, bình quân từ +3,2 đến +4,2 (theo cao độ Hải đồ), nên đô thị thành phố chịu ảnh hưởng rất lớn do triều cường. Dẫn chứng là ngay cả những ngày không mưa, có thời điểm một số đoạn các tuyến phố như Lương Khánh Thiện, Tam Bạc vẫn ngập do nước thủy triều tràn lên mặt đường. Nếu gặp lượng mưa có cường độ cao như vậy, kết hợp với nước biển dâng và cốt nền hiện trạng thấp, việc dẫn đến ngập lụt là khó tránh khỏi.
Về chủ quan, hạ tầng thoát nước đô thị của Hải Phòng vừa yếu lại vừa thiếu. Hệ thống thoát nước đô thị bắt đầu được người Pháp xây dựng từ khá sớm, cách đây gần một thế kỷ. Trải qua nhiều giai đoạn, hạ tầng thoát nước được nâng cấp, mở rộng, song chủ yếu vẫn mang tính chắp vá, chưa được đầu tư một cách tổng thể, đồng bộ. Hơn 10 năm về trước, hạ tầng hệ thống thoát nước thành phố có thể ứng phó được với những trận mưa to đến rất to do quy mô đô thị còn nhỏ, hệ thống diện tích bề mặt thấm nước như: ao, hồ, mương rạch còn nhiều nên nước mưa có nơi chứa. Những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng khiến nhu cầu đất ở đô thị ngày càng tăng cao, nhiều ao hồ tự nhiên bị lấp một phần hoặc hoàn toàn để chuyển đổi mục đích sử dụng, xây dựng các khu tái định cư, khu nhà ở đô thị, khiến khả năng tích trữ nước khu vực đô thị bị suy giảm. Theo tính toán, khu vực đô thị thành phố cần cần khoảng hơn 200 ha ao hồ điều hòa để bảo đảm hiệu quả trữ nước trong điều kiện mưa to. Tuy nhiên, tới thời điểm hiện tại, chỉ còn khoảng 70 ha, gồm các hồ: Sen, An Biên, Thượng Lý, Lâm Tường, Dư Hàng, Tiên Nga, Quần Ngựa, Phương Lưu, Trại Chuối, Đầm Huyện, Đôn Nghĩa…
Tốc độ đô thị hóa cao cũng làm gia tăng dân số đô thị, gây áp lực lên hệ thống hạ tầng thoát nước. Năm 2001, dân số đô thị Hải Phòng là hơn 700 nghìn người; năm 2021 tăng lên hơn 1 triệu người và dự kiến đến năm 2025 là gần 2 triệu người. Theo số liệu của Hội cấp thoát nước đô thị, tỷ lệ chiều dài đường cống thoát nước/người ở các đô thị lớn của cả nước, trong đó có Hải Phòng chỉ đạt khoảng gần 0,5 m/người, thấp hơn nhiều so với trung bình các đô thị khác trên thế giới là 2 m/người. Nhiều kênh mương hở trước đây do bị ô nhiễm nên được đầu tư thay thế bằng hệ thống cống hộp kín, sạch đẹp hơn, song làm giảm đáng kể hiệu quả trữ và thoát nước trong mưa lụt.
Chưa đầu tư tương xứng sự phát triển đô thị
Không những thế, nhiều khu vực đô thị, khu dân cư mới xây dựng thoạt nhìn thấy hạ tầng khá hiện đại, khang trang, nhưng hệ thống thoát nước thì chưa được đầu tư tương xứng. Điển hình là quận Hải An, từ khi thành lập đến nay tốc độ lấp đầy dân cư khá nhanh nhưng vẫn sử dụng hệ thống thoát nước cũ được hình thành từ khi còn là vùng nông thôn, nhà ở, cư dân còn thưa thớt. Theo Công ty Thoát nước Hải Phòng, hệ thống thoát nước của quận Hải An chưa được đầu tư mới đồng bộ, nhiều tuyến đường, ngõ vẫn dùng hệ thống cống thoát nước dài nhiều km có tiết diện nhỏ, hiệu quả hoạt động thấp nên tiêu thoát nước rất chậm. Cùng với đó, một số khu dân cư mới xây dựng trên địa bàn quận có cao độ nền thấp hơn so với trục cống thoát nước chính. Bình thường khi không có mưa hoặc mưa bé, lượng nước trong cống thấp, nước thải từ các khu dân cư có thể chảy vào cống bình thường. Nhưng lúc mưa lớn, lượng nước trong các cống lớn đầy ứ, chảy ngược vào các khu vực thấp hơn. Đó là lý do tại sao tình trạng ngập lụt tại nhiều khu vực ở các phường: Đằng Lâm, Cát Bi… thường xuyên xảy ra và ngày càng nghiêm trọng hơn.
Ngoài các yếu tố kể trên, còn một “thủ phạm” nguy hiểm khác gây ra tình trạng ngập lụt mỗi khi mưa lớn là nhiều dự án thi công dang dở, thời gian thi công kéo dài, quá trình thi công không bảo đảm kỹ thuật, không thực hiện việc đấu nối đường thoát nước chung, công trình xây đè lên làm hư hỏng hệ thống thoát nước… Trong đó, có thể kể đến dự án cải tạo mương ngõ 40 phố An Đà (quận Ngô Quyền) thi công qua nhiều năm đến nay vẫn chưa xong, khiến cả khu vực này và một phần phường Đằng Giang trở thành “điểm đen” về ngập lụt. Hay dự án Khu đô thị Ngã 5 - Sân bay Cát Bi (quận Hải An) thời gian thực hiện kéo dài ảnh hưởng đến việc tiêu thoát nước nhiều khu vực trên địa bàn phường Đông Khê (quận Ngô Quyền) khiến người dân bức xúc.
Bên cạnh đó, thành phố hiện có 7 trạm bơm nước mưa phục vụ tiêu thoát nước cho khu vực đô thị. Trong đó, trạm bơm Ba Tổng có công suất lớn (48.000 m3/giờ), 2 trạm bơm Máy Đèn và Vĩnh Niệm có công suất trung bình (mỗi trạm 21.600 m3/giờ), các trạm bơm còn lại công suất nhỏ (dưới 10.000 m3/giờ/trạm). Khi lượng nước mưa quá lớn dồn về các kênh cùng thời điểm, công suất các trạm bơm này không đủ để đẩy nước ra sông kịp thời, nhất là vào thời điểm triều cường thì càng chậm. Thực tế các trận mưa lớn sáng 26-8 và sáng 5-9 là dẫn chứng.
Biến đổi khí hậu ngày càng trở nên khó lường và có nhiều diễn biến tiêu cực, đặt hạ tầng thoát nước đô thị Hải Phòng trước viễn cảnh trở nên quá tải thường xuyên, ngập lụt sẽ nghiêm trọng và khó khắc phục hơn, nếu không được cải tạo, nâng cấp kịp thời. Tình trạng bế tắc trong việc tìm ra giải phương giải quyết triệt để tình trạng ngập lụt tại nhiều đô thị lớn của cả nước, nhất là thành phố Hồ Chí Minh chính là bài học. Để bảo đảm sinh hoạt của của người dân, ứng phó với trình trạng ngập lụt, việc đầu tư nâng cấp hạ tầng thoát nước Hải Phòng một cách khoa học, đồng bộ và có lộ trình, bảo đảm quy hoạch là điều cần làm ngay./.
---------------------
Kỳ cuối: Cần quy hoạch đồng bộ, giải pháp tổng thể
NHÓM PV KINH TẾ
