(HPĐT)- Ngày 23-5, tại thủ đô London (Anh), Hội đồng giải thưởng văn học Booker quốc tế công bố chủ nhân năm 2023 của giải thưởng thuộc về tiểu thuyết “Time Shelter” (tạm dịch: “Nơi thời gian ẩn náu”) của nhà văn người Bulgaria Georgi Gospodinov và dịch giả người Mỹ Angela Rodel. Đây là lần đầu giải Booker quốc tế được trao cho tác phẩm tiếng Bulgaria.
Angela Rodel và Georgi Gospodinov, dịch giả và tác giả cuốn Time Shelter, người đoạt giải Booker quốc tế 2023. Ảnh: irishtimes.com
“Bệ phóng” nâng tầm giá trị sách
Nhà văn người Bulgaria vượt qua 5 tác giả gồm: Cheon Myeong Kwan, Eva Baltasar, Frank Wynne, Maryse Condé và GauZ để giành chiến thắng.
Bản tiếng Anh của “Time Shelter” do Angela Rodel (dịch giả Mỹ) chuyển ngữ, kể về bệnh viện điều trị những người mắc bệnh Alzheimer. Mỗi tầng trong nơi khám bệnh sẽ tái tạo thập niên, đưa người bệnh quay ngược thời gian. Nhân vật Gaustine trong tác phẩm là nhà trị liệu, có nhiệm vụ thu thập đồ đạc trong quá khứ, từ nội thất thập niên 1960, nút áo sơ mi những năm 1940, đến mùi hương và ánh chiều tà. Sự nổi tiếng của bệnh viện khiến những người khỏe mạnh kéo đến để tìm về quá khứ, với hy vọng thoát khỏi nỗi kinh hoàng từ cuộc sống hiện đại.
Trong những áng văn hài hước nhưng đau lòng, Gospodinov đặt câu hỏi về cách ký ức kết nối con người. Sách mở ra phong cảnh châu Âu tương lai, nơi quá khứ được tái tạo, cùng viễn cảnh với số phận của các quốc gia như Bulgaria, trung tâm của những cuộc xung đột ý thức hệ. Tác phẩm khiến người đọc đặt câu hỏi về các khái niệm về bản sắc. Bao nhiêu người định hình lại quá khứ, làm phù hợp với hiện tại và tương lai? Ngoài biên giới phân chia các quốc gia, thời gian và ký ức cũng là những dạng biên giới khác nhau. Làm thế nào để các cá nhân, quốc gia và lục địa quyết định điều gì nên nhớ và điều gì nên quên?
Chủ tịch Ban giám khảo giải Booker quốc tế 2023 Slimani chia sẻ, “Time Shelter” là tiểu thuyết xuất sắc, giải quyết câu hỏi mang tính đương đại: “Điều gì xảy ra với chúng ta khi ký ức biến mất?”, Slimani nhận xét nhà văn thành công trong việc làm rõ những số phận, cân bằng giữa sự riêng tư và cái chung, làm lay động ban giám khảo.
Gospodinov và Rodel làm việc cùng nhau được vài năm, dịch giả từng dịch cuốn tiểu thuyết trước đó của nhà văn, cùng nhiều truyện ngắn, tiểu luận, kịch nói. Thành công của tiểu thuyết trước đó- “The Physics of Sorrow” (2015), khiến nhiều bạn đọc háo hức chờ đón tác phẩm mới của Gospodinov.
Những đóng góp tích cực
Georgi Gospodinov (55 tuổi) là nhà văn Bulgaria được dịch sách nhiều nhất. Các tác phẩm của ông được dịch sang 25 thứ tiếng. Tác giả sáng tác nhiều thể loại, gồm tiểu thuyết, thơ, tiểu luận, kịch bản phim và tiểu thuyết hình ảnh, giúp ông trở thành một trong những tiếng nói hàng đầu của văn học châu Âu. Các tác phẩm của Gospodinov lọt vào danh sách rút gọn của nhiều giải thưởng quốc tế, gồm giải Văn học PEN cho dịch thuật, Gregor von Rezzori, Bruecke Berlin và Internationaler Literaturpreis của Đức. Nhà văn từng giành giải Jan Michalski- Văn học năm 2016 và giải Văn học Trung Âu Angelus năm 2019.
“Time Shelter”là cuốn tiểu thuyết thứ 3 được xuất bản bằng tiếng Anh. Ấn bản tiếng Italy của cuốn sách giành giải văn học Strega vào năm 2022. “The Eternal Fly” là tiểu thuyết hình ảnh đầu tiên của Bulgaria, truyện ngắn “Blind Vaysha” được chuyển thể thành phim hoạt hình ngắn cùng tên, đề cử giải Oscar năm 2017.
Angela Rodel là dịch giả văn học, nhạc sĩ và diễn viên, hiện sống và làm việc tại Bulgaria. Bản dịch “The Physics of Sorrow” giành giải Peroto năm 2015 của Trung tâm Sách quốc gia Bulgaria với bản dịch hay nhất. Các bản dịch thơ và văn xuôi của tác giả góp mặt nhiều trên nhiều tạp chí và tuyển tập văn học. Năm 2014, Rodel được trao quyền công dân Bulgaria vì công việc dịch thuật và đóng góp cho văn hóa./.
Thiên Long (tổng hợp)
