(HPĐT)- Sau các giải thưởng văn học lớn từ châu Âu, đến lượt Bắc Mỹ “khởi động” mùa giải thưởng sách với sự quay trở lại của giải Giller đến từ Canada. 12 tác phẩm của văn học “xứ sở lá phong” được lựa chọn vào danh sách đề cử năm nay, là đại diện cho sự đa dạng trong đời sống Canada, với đề tài trải dài qua nhiều thế kỷ, nhiều nền văn hóa.
Gai góc trên nét đẹp nên thơ
Bảng đề cử Giller 2024 gồm 9 tiểu thuyết và 3 tập truyện ngắn với nhiều chất liệu sáng tác và thể loại phong phú. Trong đó gây chú ý là 2 tiểu thuyết: “This strange eventful history” của Claire Messud và “Held” của Anne Michaels vừa “dắt tay” nhau bước vào danh sách đề cử của giải thưởng văn học Booker danh giá, nay lại xuất hiện tại Giller, cho thấy sức ảnh hưởng và chất lượng của tác phẩm. Câu chuyện kéo dài trong 7 thập niên của “This strange eventful history” đưa người xem băng qua Salonica, Algeria, Cuba, Canada, Australia… Truyện không chỉ kể về giá trị của gia đình và tình yêu qua nhiều thế hệ, mà còn bàn luận thẳng thắn về chủ nghĩa thực dân, cuộc sống của người tị nạn sau chiến tranh. Dù có chủ đề khá tương đồng, “Held” được đặt trong bối cảnh Thế chiến thứ nhất thì ngắn gọn hơn, mơ màng và nhiều giai điệu hơn trong lối viết. Qua 2 tác phẩm này, Canada thể hiện là nơi “nuôi dưỡng” các tay bút viết về lịch sử, chiến tranh một cách sắc sảo, trần trụi nhưng vẫn giữ được giọng văn xuôi đẹp mượt mà, nên thơ.
Phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa Canada là những câu chuyện về người bản địa. “Prairie edge” của Conor Kerr nổi bật trong danh sách đề cử khi thuộc thể loại trinh thám giật gân – thể loại hiếm có cơ hội được “ưu ái” tại các giải thưởng văn học. Tuy nhiên, với lỗi dẫn dắt truyện tài tình, “Prairie edge” mang đến góc nhìn đa chiều, chân thực về các hoạt động xã hội đấu tranh vì lợi ích của người bản địa tại các nước trên thế giới, vừa châm biếm gây tiếng cười nhẹ nhàng vừa thách thức người đọc. Cũng viết về người bản địa nhưng theo phong cách “khó nhằn” hơn, Katherena Vermette với “real ones” kể câu chuyện về khó khăn trong tìm kiếm bản dạng của giới trẻ ngày nay, nhất là những nghệ sĩ trẻ “bơi lội” giữa “biển” nghệ thuật đang nỗ lực kết nối với cội rễ văn hóa. Theo một số đánh giá của giới phê bình, lời văn có sự điểm xuyết của thơ và thủ pháp dòng ý thức, gợi người đọc nhớ đến Virginia Woolf, William Faulker, James Joyce…, chứng minh ngòi bút điêu luyện của tác giả người Canada bản địa.
Trân trọng tài năng mới
Bên cạnh 6 tên tuổi từng được Giller công nhận tại các năm trước, danh sách đề cử năm nay có sự xuất hiện của 4 cây bút mới với tác phẩm đầu tay, đó là: Éric Chacour với “What I know about you”; Corinna Chong với “Bad land”; Loghan Taylor với “The cure for drowning” và Deepa Rajagopalan với “Peacocks of Instagram”. Bằng tư duy trẻ, các tác giả mạnh dạn đưa vào nhiều yếu tố mới thường không thấy nhiều trong văn học để bắt kịp với sự xoay chuyển của xã hội hiện nay. Như cách Loghan Taylor đưa thêm nhân vật người phi nhị giới vào câu chuyện tình yêu đẹp thần kỳ trong “The cure for drowning, từ đó giúp người đọc có cái nhìn gần gũi hơn về tâm tư, cảm xúc của nhóm người còn bị kì thị trong xã hội. Hay Deepa Rajagopalan tận dụng yếu tố mạng xã hội Instagram để kể về con người Ấn Độ đối mặt với những thử thách khi thế giới bị ảnh hưởng nhiều bởi “cuộc sống ảo” trên mạng, khi sự bất bình đẳng trong giới tính và tầng lớp xã hội còn gây nên nhiều tổn thương cho con người.
Một mùa giải Giller mới trân trọng tài năng trẻ là điều đáng ghi nhận. Các gương mặt văn học mới với góc nhìn hiện đại hơn có thể giúp Giller chứng minh rằng giải thưởng này sẵn sàng lắng nghe tiếng nói của giới trẻ - thế hệ ngày càng mạnh dạn lên tiếng về những vấn đề nhức nhối trên thế giới. Giải thưởng năm nay đã bỏ tên nhà tài trợ Scotiabank ra khỏi tên chính thức của giải. Nhờ vậy, người theo dõi có thể tập trung hơn vào các tác giả tài năng và những câu chuyện đẹp về tình yêu thương trong xã hội, về mối liên kết giữa con người trong quá khứ và hiện tại. Rút cục, đó chính là ý nghĩa nhân văn mà Giller cùng nhiều giải thưởng văn học khác đang nỗ lực hướng tới.
Trần Ngọc (tổng hợp)
