Giảm “gánh nặng thanh tra” cho doanh nghiệp

Từ đánh giá chất lượng điều hành kinh tế của thành phố Hải Phòng dưới góc nhìn doanh nghiệp tham gia khảo sát chỉ số PCI (nhóm vấn đề giải quyết thủ tục hành chính) cho thấy, tuy công tác cải cách hành chính có hiệu ứng tích cực, song doanh nghiệp còn phàn nàn về hoạt động thanh tra, kiểm tra. Cụ thể, theo khảo sát trong năm vừa qua, một số lĩnh vực cơ quan chức năng thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp cao hơn mức bình quân chung của cả nước gồm: an toàn phòng, chống cháy nổ 42% (cả nước 30%); giao thông 12% (cả nước 10%); thuế 16% (cả nước 10%); Hải quan 7% (cả nước 3%). Riêng thanh tra xây dựng tuy thấp hơn mức bình quân cả nước, song so với các lĩnh vực khác còn ở mức cao, là 49%. Ở kết quả khảo sát các lĩnh vực thanh tra được cho là “phiền hà nhất” trên địa bàn thành phố, 24% số doanh nghiệp tư nhân được khảo sát cho biết đã trả chi phí không chính thức trong lĩnh vực môi trường, 32% trả chi phí không chính thức trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy. Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp tư nhân cho biết chi trả chi phí không chính thức cho thanh tra xây dựng lên đến 70%; thanh tra thuế 59%. Đối với khu vực doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, tỷ lệ doanh nghiệp trả chi phí không chính thức cho cán bộ thanh tra, kiểm tra năm 2022 tuy giảm nhưng còn ở mức 10,7%. Còn theo kết quả DDCI năm 2022 ở chỉ số thành phần chi phí không chính thức, gần 90% số doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh không phải tiếp thanh tra, kiểm tra hoặc chỉ tiếp 1-2 lần. Tuy nhiên, theo phản ánh, tình trạng nhũng nhiễu khi thanh tra, kiểm tra vẫn xảy ra.

Câu chuyện giảm gánh nặng thanh tra, kiểm tra cho doanh nghiệp không phải mới, từ lâu đã được Chính phủ đề cập, thành phố chú trọng triển khai nhiều giải pháp. Quan điểm thanh tra, kiểm tra cốt để giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, chứ không phải là soi lỗi, bắt phạt; cần áp dụng nguyên tắc có lợi nhất cho doanh nghiệp trong trường hợp pháp luật chưa rõ ràng, có nhiều cách hiểu khác nhau được quán triệt rộng rãi đến sở, ngành, chính quyền địa phương các cấp. Song, theo các chuyên gia, dù số lượng các cuộc thanh tra, kiểm tra đã giảm, tình trạng chồng chéo về nội dung và chi phí không chính thức cũng giảm, nhưng không vì thế mà dư địa cho cải cách đã hết. Nhất là trong giai đoạn kinh tế khó khăn như hiện nay, giảm gánh nặng thanh tra, kiểm tra càng trở nên cấp thiết.

Xác định rõ nhiệm vụ này, trong kế hoạch nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh (PCI) giai đoạn 2023-2024, thành phố yêu cầu sở, ngành, địa phương quán triệt tới đội ngũ cán bộ, công chức thực thi công vụ, nhất là cán bộ thực hiện thanh tra, kiểm tra tinh thần “loại bỏ lợi ích cá nhân vì sự phát triển chung của thành phố”, nghiêm túc phòng, chống tham nhũng trong hoạt động này, nhất là trong các lĩnh vực nhạy cảm. Còn theo khuyến nghị của các chuyên gia, cần triệt để giao nhiệm vụ cho cơ quan thanh tra tỉnh, thành phố trong việc làm đầu mối kiểm soát các hoạt động thanh kiểm tra doanh nghiệp trên địa bàn, kể cả các cuộc của cơ quan trung ương. Theo đó, mọi cuộc thanh tra theo kế hoạch phải được thông báo trước cho cơ quan thanh tra cấp tỉnh để sắp xếp, bố trí nhằm đạt 3 mục tiêu: giảm số lần và thời gian thanh tra; không trùng lặp; tăng tối đa số đoàn liên ngành thay vì đơn vị tiến hành riêng lẻ. Cần bảo đảm nội dung thanh tra, kiểm tra phải giới hạn trong phạm vi quản lý nhà nước được giao, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ./.