(HPĐT)- Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) (sửa đổi) là đề xuất giảm thời gian đóng BHXH từ 20 năm xuống 15 năm, hướng tới 10 năm, tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và thụ hưởng quyền lợi BHXH. Bên cạnh những ý kiến đồng thuận còn không ít những băn khoăn, trăn trở với đề xuất này.
Công nhân Công ty TNHH Đỉnh Vàng (quận Dương Kinh) trong giờ sản xuất.
“Rộng cửa” hưởng lương hưu
Tiếp nhận thông tin đề xuất giảm số năm đóng BHXH để hưởng lương lương hưu, nhiều lao động khấp khởi mừng vì xuất phát điểm tham gia BHXH khá muộn. Như trường hợp chị Phạm Thị Thủy, 40 tuổi, ở xã An Lư (huyện Thủy Nguyên), đầu năm 2022, chị mới xin được việc làm tại doanh nghiệp may mặc tư nhân, đến nay, mới tham gia BHXH bắt buộc hơn 1 năm. Chị Thủy cho biết: Nếu không giảm số năm tham gia BHXH, chị khó đóng đủ 20 năm BHXH để hưởng lương hưu khi hết tuổi lao động. Do đó, đề xuất giảm số năm đóng BHXH là chính sách phù hợp đối với những người tham gia BHXH muộn, có thời gian tham gia ngắn hoặc đóng BHXH ngắt quãng. Đây không chỉ là nguyện vọng của chị Thủy mà nhiều lao động cũng mong muốn chính sách được thông qua để có cơ hội hưởng lương hưu và các chế độ liên quan đến bảo hiểm y tế (BHYT) khi hết tuổi lao động.
Sở dĩ có sự đề xuất điều chỉnh này do sau 6 năm thực hiện Luật BHXH 2014 bộc lộ những hạn chế nhất định. Cụ thể, thời gian đóng quá dài, tối thiểu 20 năm mới được hưởng lương hưu, với tỷ lệ 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH, nhiều lao động không chờ được, quyết định chọn rút BHXH một lần. Điều đáng nói, người hưởng BHXH một lần tập trung đông nhất ở nhóm tuổi từ trên 30 đến đủ 40 tuổi (chiếm khoảng 40,4%); nhóm từ 20 đến 30 tuổi chiếm 37,1%... Như vậy, người hưởng BHXH một lần từ trên 20-40 tuổi chiếm 77,5% tổng số người rút. Khi phải rút BHXH nghĩa là người lao động đang gặp khó khăn, vì vậy, họ chỉ quan tâm đến nhu cầu trước mắt hơn là nhu cầu hưởng lương hưu khi về già. Việc giảm số năm đóng BHXH cũng là tạo “động lực” để người lao động trẻ nếu có “lỡ” rút BHXH một lần, khi quay trở lại hệ thống vẫn có cơ hội hưởng lương hưu.
Công nhân Công ty TNHH TM SX Thủ Đô (huyện An Lão) trong giờ sản xuất.
Còn nhiều băn khoăn
Mặc dù đề xuất giảm số năm đóng BHXH nhận được nhiều đồng thuận nhưng còn có ý kiến băn khoăn thời gian đóng BHXH thấp sẽ kéo theo mức lương hưu thấp. Nếu đề xuất được thông qua, theo tính toán, người lao động tham gia BHXH 15 năm và đủ tuổi nghỉ hưu, đối với nam khi nghỉ sẽ được nhận mức lương hưu bằng 33,7% tiền lương tính đóng bảo hiểm, nữ được nhận mức lương hưu bằng 45% mức đóng. Ví dụ nhiều doanh nghiệp đang đóng BHXH cho lao động theo mức lương tối thiểu vùng thì khoản lương hưu tối thiểu chỉ bằng 45% bình quân tiền đóng cả quá trình (khoảng gần 2 triệu đồng). Bài toán đặt ra là khi đến tuổi lĩnh lương hưu thì số tiền này có bảo đảm được mức sống tối thiểu? Chị Hoàng Thị Nhã, công nhân tại Khu công nghiệp Tràng Duệ (huyện An Dương) cho biết, với những công nhân trực tiếp như chúng tôi tuổi nghề chỉ kéo dài 40 đến 45 tuổi nên việc giảm số năm đóng BHXH rất có ý nghĩa nhưng nếu chỉ giảm số năm mà không giảm tuổi nghỉ hưu thì cũng không khác là mấy. Để công nhân tiếp cận được lương hưu thì không chỉ giảm số năm đóng, chính sách cần có những hỗ trợ ổn định, lâu dài.
Luật sư Đào Văn Bảy, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Thái Thành (Đoàn Luật sư Hải Phòng) nhận định: Theo quy định của Bộ luật Lao động, hiện nay tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình, cho đến khi đạt 62 tuổi đối với nam vào năm 2028 và 60 tuổi đối với nữ vào năm 2035. Quy định này tạo ra khoảng cách quá dài từ khi lao động hết tuổi nghề cho đến khi hưởng lương hưu. “Tuổi nghề đã hết mà tuổi hưu chưa tới”, vì vậy, chính sách cần được điều chỉnh linh hoạt, phù hợp hơn.
Theo Phó giám đốc BHXH Hải Phòng Đinh Thị Lan Hương: Đề xuất giảm năm đóng BHXH từ 20 năm xuống 15 năm được nhận định là giải pháp “giữ chân” người lao động trong hệ thống an sinh, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân theo tinh thần Nghị quyết 28 về cải cách chính sách BHXH. Để chính sách có tính khả thi cao, các cơ quan liên quan cần nghiên cứu, xây dựng các phương án, điều kiện kèm theo phù hợp, hướng đến mục tiêu tạo niềm tin của người lao động vào chính sách BHXH, khuyến khích họ kiên trì tham gia “lưới an sinh” đến khi đủ tuổi nghỉ hưu. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần tính toán mức đóng – mức hưởng hợp lý để lương hưu bảo đảm mức sống tối thiểu; đồng thời, quan tâm đến việc thiết kế chính sách hưu trí đa tầng, tính tới khoản trợ cấp hằng tháng là giá đỡ cần thiết khi người lao động hết tuổi nghề mà chưa đủ tuổi lĩnh lương hưu./.
bài: HOÀNG XUÂN - ảnh: minh hà
