(HPĐT)- Giảm tải sức ép nhiều mặt đối với học sinh, gia đình và xã hội trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT là yêu cầu cần thiết từ thực tế đời sống. Để làm được điều này, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, cả trước mắt cũng như lâu dài.
Cha mẹ căng thẳng, hồi hộp chờ đợi con dự kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 tại Hội đồng thi Trường THPT Thái Phiên.
Hướng nghiệp phải “hấp dẫn” hơn
Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018- 2025” (gọi tắt là Đề án) của Bộ GD-ĐT nhằm nâng cao nhận thức của toàn xã hội về ý nghĩa, tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh phổ thông, tạo bước đột phá về chất lượng giáo dục hướng nghiệp, chuyển biến mạnh mẽ công tác phân luồng học sinh sau THCS tiếp tục học tập các trình độ giáo dục nghề nghiệp phù hợp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và địa phương. Nhìn rộng hơn, Đề án góp phần cung ứng nguồn nhân lực với cơ cấu phù hợp với nhu cầu của nền kinh tế, tạo cơ hội được học tập suốt đời cho mọi người, hướng tới xây dựng xã hội học tập.
Đề án đề ra mục tiêu, đến năm 2025, phấn đấu ít nhất 40% số học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp. Theo Phó giám đốc Sở GD-ĐT Đỗ Văn Lợi, triển khai thực hiện Đề án, những năm qua, công tác phân luồng và định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông được ngành Giáo dục thành phố đẩy mạnh. Sở GD-ĐT chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 126/KH-UBND hướng dẫn, chỉ đạo thực hiện Đề án. Sở cũng chỉ đạo, hướng dẫn các trường thực hiện khảo sát về nhu cầu, nguyện vọng của học sinh trong việc lựa chọn ngành, nghề, định hướng nghề nghiệp, khảo sát phân luồng học sinh THCS để nắm bắt thông tin xu hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 8, 9.
Mục tiêu Đề án là đúng đắn, phù hợp với xu hướng và yêu cầu thực tiễn phát triển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều gia đình khi con học hết THCS chưa “mặn mà” với học tập tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Bên cạnh lý do về nhận thức, tâm lý, còn bởi công tác hướng nghiệp còn nhiều hạn chế. Hiện hầu hết các trường phổ thông chưa có giáo viên được đào tạo cấp chứng chỉ về giáo dục hướng nghiệp, phần lớn là kiêm nhiệm nên chưa chuyên sâu; không có kinh phí phục vụ công tác này. Ngoài ra, cũng phải kể đến hệ thống trường nghề hiện chưa đa dạng, chương trình giáo dục đào tạo chưa theo kịp nhu cầu xã hội và xu hướng sản xuất kinh doanh; sự phối hợp, liên kết giữa trường nghề với doanh nghiệp còn lỏng lẻo, hạn chế; điều kiện thực hành của học sinh còn thiếu thốn, ít được tiếp cận máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại... Từ đó, ảnh hưởng đến kỹ năng làm việc; nhiều doanh nghiệp sau khi tuyển dụng vẫn phải đào tạo lại... Trên địa bàn thành phố hiện có khoảng 40 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và 25 cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, với quy mô tuyển sinh trình độ trung cấp khoảng 5.500 người, chủ yếu là học sinh THCS. Nhưng thực tế nhiều cơ sở vẫn trong tình trạng “bắc nước chờ gạo người”, khó tuyển sinh đầu vào...
Để đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực phục vụ phát triển, hiện thành phố đang xây dựng, triển khai 2 đề án về “Xây dựng chủ trương, chính sách của thành phố về phát triển nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế trong xu thế cách mạng công nghiệp 4.0 của thành phố” và “Xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ học sinh Hải Phòng học nghề hệ cao đẳng, trung cấp thuộc danh mục nghề thành phố khuyến khích tại các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn”. Tiến sĩ Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Hải Phòng cho rằng, nếu 2 đề án này sớm được triển khai, cùng với việc đổi mới chương trình đào tạo nghề, hiện đại hóa trang thiết bị đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục nghề; đồng thời có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tăng cường liên kết, đầu tư cho hệ thống trường nghề, sẽ nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm “đầu ra”, góp phần thay đổi quan niệm xã hội về học nghề. Khi giáo dục nghề nghiệp trở thành lựa chọn hấp dẫn với học sinh tốt nghiệp THCS, áp lực tuyển sinh vào lớp 10 sẽ giảm đáng kể.
Kết hợp nhiều giải pháp
Theo phân tích của tiến sĩ Bùi Thanh Tùng, để giải tỏa áp lực kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ cấp vĩ mô trong xây dựng cơ chế, chính sách GD-ĐT bảo đảm đồng bộ, hài hòa, tránh đầu tư quá nhiều, quá “lệch” vào đào tạo đại học mà phải cân đối với giáo dục nghề nghiệp, đào tạo nghề.
Chuyên gia giáo dục Tô Thụy Diễm Quyên gợi mở, giải pháp căn cơ là các ngành chức năng cần phối hợp làm tốt công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và thay đổi định kiến xã hội về hướng nghiệp, phân luồng học sinh từ cấp THCS. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa ngành GD với các chuyên gia nghiên cứu, doanh nghiệp để dự báo tốt nhu cầu nguồn nhân lực, từ đó xây dựng kế hoạch phối hợp giữa các trường THCS với trường nghề, doanh nghiệp để bảo đảm hiệu quả “đầu ra” của học sinh sau đào tạo nghề.
Ngoài ra, xem xét đổi mới công tác tuyển sinh vào lớp 10 cũng là một giải pháp. Trong năm 2023, Đồng Tháp và Vĩnh Long là 2 tỉnh đầu tiên trong cả nước thực hiện xét tuyển trong tuyển sinh lớp 10 (trừ tuyển sinh vào trường chuyên) với kỳ vọng giảm áp lực cho học sinh và gia đình, giảm tốn kém cho ngành GD-ĐT và xã hội. Cách làm này có thể là gợi ý hay để các địa phương khác tham khảo. Tuy nhiên, để thực hiện xét tuyển, các trường THCS phải làm thật nghiêm công tác kiểm tra, đánh giá học sinh thì mới bảo đảm hiệu quả, chính xác, công bằng.
Ở góc độ ngành GD-ĐT, theo Phó giám đốc Sở GD-ĐT Đỗ Văn Lợi thông tin, để giảm tải áp lực tuyển sinh vào lớp 10, riêng trong năm học 2023- 2024, Sở trình UBND thành phố bổ sung chỉ tiêu cho các trường THPT ngoài công lập để bảo đảm học sinh có nhu cầu học THPT đều có trường để học tập. Về lâu dài, Sở tiếp tục tích cực tham mưu thành phố, các địa phương quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng quy mô trường, lớp ở những cơ sở giáo dục đáp ứng đủ điều kiện. Sở cũng khuyến khích các trường ngoài công lập xây dựng chiến lược đầu tư, nâng cao năng lực tiếp nhận học sinh để chia sẻ với trường công lập. Ngoài ra, Sở tiếp tục đẩy mạnh công tác phân luồng, hướng nghiệp; tăng cường bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên làm công tác tư vấn, hướng nghiệp trong các trường trung học; chỉ đạo các nhà trường tuyên truyền, đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục hướng nghiệp và tư vấn phân luồng tới học sinh, gia đình. Trong đó chú trọng cung cấp thông tin nghề nghiệp cho các em, gắn kết chặt chẽ giữa các nhà trường với cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Sở cũng rà soát, bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học gắn với giáo dục hướng nghiệp; tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền, phổ biến các chính sách đào tạo nghề và tư vấn hướng nghiệp... Qua đó giúp học sinh và các bậc cha mẹ nâng cao nhận thức, đánh giá chính xác năng lực và điều kiện gia đình, có sự lựa chọn đúng đắn, hiệu quả trong việc học tập, hướng nghiệp của con em..,
----------------------------------
(Xem từ số báo Hải Phòng hằng ngày ra ngày 6-8-2023)
