Giảm thiểu tình trạng rút bảo hiểm xã hội một lần: Sớm hoàn thiện chính sách hỗ trợ người lao động

Người lao động đến làm thủ tục tại Bảo hiểm xã hội huyện An Dương.

Nhận một lần - thiệt nhiều quyền lợi

Đến BHXH huyện Thủy Nguyên để làm thủ tục rút BHXH một lần, anh Bùi Văn Cường, ở xã Trung Hà (huyện Thủy Nguyên) dự định sẽ dùng số tiền nhận được để đầu tư kinh doanh sau 1 năm thất nghiệp. Anh Cường cho biết: “Tôi năm nay ngoài 40 tuổi, rất khó tìm việc làm tại các công ty, doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất. Đi làm bên ngoài mức lương không được như mong muốn, chưa kể là không phải đơn vị nào cũng chấp hành việc đóng BHXH đầy đủ. Nghỉ việc nhưng không có tích lũy, cuộc sống gia đình rất khó khăn nên tôi quyết định rút BHXH một lần để có vốn làm ăn”.

Nghe nguyện vọng của anh Cường, cán bộ, nhân viên BHXH huyện Thủy Nguyên tận tình tư vấn “điều hơn lẽ thiệt” với anh. Theo đó, nhận BHXH một lần nghĩa là người lao động tự rời khỏi “lưới an sinh”, về trước mắt sẽ mất nhiều quyền lợi thiết thân như hỗ trợ khi ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, dưỡng sức, phục hồi sức khỏe… Về quyền lợi lâu dài, người lao động không được nhận lương hưu khi về già; không được cấp thẻ BHYT miễn phí; mức hưởng BHYT thấp hơn người có lương hưu được cấp thẻ miễn phí; khi qua đời thân nhân không được trợ cấp mai táng, hưởng trợ cấp tử tuất. Không những thế, nếu lĩnh BHXH một lần, người lao động sẽ mất 1,14 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH trước năm 2014 và khoảng 0,64 tháng lương đối với mỗi năm đóng BHXH sau năm 2014. Sau khi nghe phân tích, anh Cường ngừng rút BHXH một lần và còn đăng ký tham gia BHXH tự nguyện cho vợ.

Theo thống kê, từ năm 2016 đến năm 2023, cơ quan BHXH Hải Phòng tiếp nhận và giải quyết chế độ BHXH một lần cho hơn 105.000 lao động. Bình quân số người nhận BHXH một lần tăng 8,4% qua các năm. Giám đốc BHXH huyện Thủy Nguyên Nguyễn Văn Nhiên thông tin, có lúc cao điểm, cơ quan BHXH tiếp nhận gần 200 trường hợp đề nghị rút BHXH một lần. Mặc dù nỗ lực tư vấn, vận động, tuyên truyền, nhưng hiệu quả chưa được như mong muốn. Tương tự, tại các địa phương khác như: An Dương, Kiến Thụy, Tiên Lãng… tình trạng rút BHXH một lần diễn ra rất phức tạp, gây áp lực lớn cho cơ quan BHXH.

Triển khai đồng bộ giải pháp

Để giảm tình trạng rút BHXH một lần, tại dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) có nhiều sửa đổi, bổ sung theo hướng gia tăng quyền lợi, tăng tính hấp dẫn khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần như: giảm điều kiện hưởng lương hưu (giảm từ 20 năm xuống 15 năm); hưởng trợ cấp hằng tháng trong trường hợp có thời gian đóng BHXH mà không đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; hưởng bảo hiểm y tế do ngân sách nhà nước bảo đảm trong thời gian hưởng trợ cấp hằng tháng…

Đồng thời, dự thảo Luật đề xuất 2 phương án khi nhận BHXH một lần. Phương án 1, đối với người lao động đã tham gia BHXH trước khi Luật BHXH (sửa đổi) có hiệu lực, sau 12 tháng nghỉ việc, có nhu cầu thì được nhận BHXH 1 lần; đối với người lao động bắt đầu tham gia BHXH từ ngày Luật BHXH (sửa đổi) có hiệu lực trở đi (dự kiến 1-7-2025) thì không được nhận BHXH 1 lần (trừ các trường hợp: Đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ năm đóng để hưởng lương hưu; ra nước ngoài để định cư hoặc bị mắc một trong những bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo quy định tại Điều 60 Luật BHXH hiện hành). Phương án 2 là sau 12 tháng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện và có thời gian đóng BHXH chưa đủ 20 năm mà người lao động có yêu cầu thì được giải quyết một phần nhưng tối đa không quá 50% tổng thời gian đã đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Thời gian đóng BHXH còn lại được bảo lưu để người lao động tiếp tục tham gia và hưởng các chế độ BHXH. Những đề xuất trên được coi là giải pháp căn cơ để hạn chế tình trạng nhận BHXH một lần phổ biến như hiện nay.

Phó giám đốc BHXH Hải Phòng Mạc Thanh Giang cho biết: Trong thời gian chờ Luật BHXH (sửa đổi) được xem xét, thông qua, BHXH Hải Phòng triển khai đồng bộ các giải pháp để kéo giảm tình trạng nhận BHXH một lần. Trong đó, tăng cường truyền thông, đối thoại với doanh nghiệp, người lao động về lợi ích tham gia BHXH và những thiệt thòi khi rút BHXH một lần, đồng thời, tư vấn giải pháp giúp người lao động vượt qua khó khăn trước mắt là hưởng chế độ trợ cấp thất nghiệp, bảo lưu thời gian đóng BHXH để khi có điều kiện tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện.

Bên cạnh đó, để giải quyết gốc rễ của vấn đề là do thiếu, nhỡ việc làm, các cấp có thẩm quyền cần thực hiện hiệu quả chính sách đào tạo nghề, giới thiệu việc làm cho người lao động, đồng thời có chính sách hỗ trợ, cho vay với lãi suất thấp đối với người lao động. Người lao động khó khăn về kinh tế phải được tạo điều kiện có việc làm, thu nhập ổn định. Khi đó, họ sẽ không có nhu cầu rút BHXH một lần.