(HPĐT)- Để bảo đảm trẻ được phát triển an toàn, lành mạnh, cần chủ động trang bị kiến thức giới tính, sức khỏe sinh sản đối với các cháu ngay từ gia đình. Tiến sĩ ĐOÀN MINH TỴ, nguyên Trưởng Khoa Tâm lý (Trường đại học Hải Phòng) trò chuyện với Báo Hải Phòng cuối tuần chung quanh vấn đề này.
Học sinh trường THPT Kiến An (quận Kiến An) trao đổi kiến thức với chủ đề chăm sóc sức khỏe sinh sản. Ảnh: HỒNG PHÚC
- Gần đây, vấn đề giáo dục giới tính đối với trẻ nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng. Theo quan điểm của bà, chúng ta nên hiểu thế nào về giáo dục giới tính đối với trẻ?
- Giáo dục giới tính là thuật ngữ rộng, miêu tả giáo dục giải phẫu sinh dục, sinh sản, quan hệ tình dục, sức khỏe sinh sản, các mối quan hệ tình cảm, quyền sinh sản và các trách nhiệm tránh thai, cùng nhiều khía cạnh khác của thái độ tình dục loài người. Thông qua giáo dục giới tính, người lớn sẽ trang bị cho trẻ các kiến thức, kỹ năng, thái độ và giá trị cần thiết của bản thân về giới và giới tính. Hiện, cách thức giáo dục giới tính cho trẻ phổ biến là thông qua bố mẹ, người chăm sóc trực tiếp. Ngoài ra, tại trường học và trong một số chiến dịch về sức khỏe cộng đồng, giáo dục giới tính cũng được thực hiện nhằm định hướng suy nghĩ và hành động của trẻ một cách đúng đắn, phù hợp lứa tuổi.
- Như vậy, 2 kênh giáo dục giới tính quan trọng cho trẻ là gia đình và nhà trường. Bà cho biết hiệu quả của 2 kênh này?
- Ngay từ chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại Quyết định số 16/QĐ-BGDĐT ngày 5-5-2006, giáo dục giới tính được đưa vào nội dung chương trình và các yêu cầu cơ bản của chương trình và sách giáo khoa môn Khoa học lớp 5. Đến Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018, nội dung trên được đưa vào môn Tự nhiên và Xã hội từ lớp 1 đến lớp 3 và môn Khoa học của lớp 4 và 5. Nội dung liên quan đến giáo dục giới tính như: phòng tránh xâm hại... cũng được đưa vào nội dung của một số môn học khác như đạo đức, hoạt động trải nghiệm từ lớp 1. Hiện, theo thông tin công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiếp tục nghiên cứu đưa nội dung giáo dục giới tính vào chương trình giáo dục mầm non mới, phù hợp tâm lý trẻ độ tuổi này. Như vậy, chúng ta quan tâm tới giáo dục giới tính cho trẻ bằng cách lồng ghép các nội dung này vào chương trình học, nhưng chưa đủ. Nhiều nội dung giáo dục giới tính còn được truyền đạt một cách hình thức, chiếu lệ, khiến trẻ chưa hiểu và có thể vận dụng được trên thực tế khi gặp vấn đề xảy ra với chính mình.
Còn về phía gia đình, có thể thấy cùng với sự phát triển của xã hội, quan điểm giáo dục giới tính cho trẻ cũng dần cởi mở hơn. Tuy nhiên, nhiều cha mẹ thiếu kiến thức, kỹ năng khi giáo dục giới tính, do đó ngần ngại, lảng tránh đề cập chủ đề này với trẻ. Cuộc sống hiện đại với mạng internet, máy vi tính, điện thoại thông minh tạo cơ hội để trẻ dễ dàng tiếp cận các nội dung xấu, độc trên mạng xã hội… Nhiều cha mẹ bận rộn công việc, không có nhiều thời gian quan tâm tới con, thậm chí dùng thiết bị thông tin, điện thoại thông minh, máy tính bảng… dỗ con chơi để làm việc của mình…
Trong khi đó, do điều kiện sống được cải thiện, trẻ được chăm sóc về dinh dưỡng tốt nên phát triển thể chất sớm. Nhiều em mới 10 hoặc 11 tuổi đã dậy thì. Những yếu tố đó làm gia tăng nguy cơ trẻ có quan hệ tình dục sớm, ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển và tương lai của trẻ. Số liệu được Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam công bố tháng 5-2023, trung bình mỗi năm cả nước có gần 300 nghìn ca nạo hút thai, chủ yếu ở độ tuổi 15 đến 19, trong đó học sinh, sinh viên chiếm 60% - 70%. Không chỉ vậy, còn dẫn đến nguy cơ trẻ bị xâm hại. Như vụ việc Công an quận Đồ Sơn khởi tố 2 nam sinh lớp 10 ở xã Đại Hợp (huyện Kiến Thụy) và phường Ngọc Sơn (quận Đồ Sơn) do xâm hại một học sinh lớp 9 rồi quay clip, phát tán hồi tháng 4-2023. Hay như vụ việc Nguyễn Minh Sang, 32 tuổi ở phường Hợp Đức (quận Đồ Sơn) bị bắt hành vi "giao cấu với người từ đủ 13 tới dưới 16 tuổi" khiến nạn nhân mang thai… Theo báo cáo của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, số lượng trẻ bị xâm hại tình dục được các ngành chức năng phát hiện, can thiệp hỗ trợ trong năm 2022 và 2023 lần lượt là 6 và 4 trẻ.
- Có phải giáo dục giới tính cho trẻ ở gia đình đang là khoảng trống cần được quan tâm, lấp đầy? Các bậc cha mẹ phải làm gì để thực hiện nhiệm vụ này?
- Cùng với nhà trường, cha mẹ có vai trò quan trọng trong giáo dục giới tính cho con và ngăn ngừa những hậu quả đáng tiếc xảy ra. Do đó, cha mẹ cần nghiên cứu sách báo, tài liệu để có kiến thức nhất định về giới tính, giáo dục giới tính, hỗ trợ con kịp thời, hữu ích. Cùng với sự phát triển của xã hội, các quan niệm về giới tính, sức khỏe sinh sản, giáo dục giới tính, tâm sinh lý, sở thích của trẻ có nhiều thay đổi. Cập nhật kiến thức, bản thân bắt kịp chuyển động xã hội là yếu tố quan trọng để cha mẹ có thể theo sát, nắm được suy nghĩ, tâm sinh lý của trẻ.
Cùng với đó, cha mẹ cần làm bạn được với con mình. Tôi biết không ít trường hợp gia đình khi con cái ở nhà ngoan ngoãn, cha mẹ bảo gì cũng vâng dạ, nền nếp, nhưng ở nơi vắng mặt cha mẹ, các cháu nghịch ngợm, quậy phá... Vì vậy, trong quá trình dạy dỗ con, cha mẹ cần nỗ lực làm con tin tưởng, chia sẻ suy nghĩ, tình cảm, cảm xúc cũng như tìm lời khuyên khi gặp vấn đề trong cuộc sống. Muốn vậy, các bậc cha mẹ quan tâm, gần gũi con nhiều hơn, thường xuyên trò chuyện, tạo cơ hội để cùng tương tác và hiểu con. Trong quá trình đó, chú ý lắng nghe để con được nói, được trải lòng, bày tỏ suy nghĩ, chính kiến của mình. Cha mẹ tránh áp đặt tư duy, quan điểm của mình lên con trẻ, sẽ kích thích sự phản kháng, chống đối của trẻ, từ đó dẫn tới trẻ thu mình, lảng tránh trò chuyện với cha mẹ. Trong giai đoạn con dậy thì, có nhiều thay đổi trong tâm- sinh lý dẫn tới biến đổi trong hành vi, lời nói, cha mẹ cần bao dung, đồng thời mở rộng các kênh để nắm bắt suy nghĩ, tình cảm của con (thông qua nhóm bạn của con, thông qua thầy, cô giáo, cha mẹ của bạn con…). Trong quản lý con cái, cha mẹ cần sát sao, cụ thể, tránh chung chung. Như quản lý thời gian của con, cha mẹ cần nắm rõ lịch học của con, cập nhật kịp thời những thay đổi lịch học để hạn chế tối đa những khoảng thời gian trống mà cha mẹ không biết con làm gì, chơi với ai, ở đâu.
Đối với việc cung cấp thông tin giới tính, cha mẹ cần tùy vào độ tuổi mà có biện pháp giáo dục phù hợp. Ví dụ, con ở độ tuổi mẫu giáo, cha mẹ cần dạy con biết bảo vệ sự riêng tư của bản thân, dạy con phân biệt giới tính nam, nữ để các em thể hiện đúng giới tính của mình, tránh phát triển lệch lạc. Bậc tiểu học, cha mẹ giáo dục con thái độ quan hệ với bạn khác giới, biểu hiện tuổi dậy thì, vệ sinh kinh nguyệt… Ở tuổi vị thành niên đến trưởng thành, cha mẹ hướng dẫn con biết cách chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng tránh thai, biết cách bảo vệ bản thân để không bị xâm hại tình dục...; các mối quan hệ tình cảm, quyền sinh sản và các trách nhiệm, các biện pháp tránh thai… Khi không may con mắc phải sai lầm, cha mẹ cần cố gắng giữ bình tĩnh, không mắng chửi, đánh đập, mà gần gũi an ủi, chia sẻ để con thấy luôn được yêu thương, có chỗ dựa tinh thần, không bị bỏ rơi. Khi con bình tâm và hậu quả được giải quyết ổn thỏa, cần để ý con nhiều hơn, chia sẻ kinh nghiệm của cha mẹ có liên quan đến giáo dục giới tính. Những kinh nghiệm, bài học đó dễ dàng đi vào nhận thức của con trẻ.
- Trân trọng cảm ơn bà!./.
THÀNH LÊ
