Giáo dục truyền thống dân tộc qua Tết Việt

Gìn giữ nếp xưa

Nhiều năm qua, Bảo tàng Hải Phòng (cơ sở 2) tại phường Thành Đông duy trì tổ chức các hoạt động trải nghiệm Tết truyền thống cho người dân và du khách mỗi dịp đầu xuân. Em Nguyễn Mạnh Tuấn ở xã Trần Phú cho biết: "Hai anh em thường được bố mẹ cho tham gia chương trình trải nghiệm Tết tại bảo tàng. Tại đây, em được tìm hiểu nét đẹp Tết xưa qua nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa Việt như dựng cây nêu, gói bánh chưng, viết thư pháp, in tranh dân gian bằng kỹ thuật mộc bản… Những hoạt động này không chỉ tái hiện không khí Tết cổ truyền, mà còn giúp em hiểu rõ hơn ý nghĩa phong tục, tập quán của cha ông".

Theo bà Bùi Thị Nguyệt Nga, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng, đây là hoạt động thường niên và mang lại hiệu quả rõ rệt, nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của người dân và du khách. Đặc biệt, chương trình tạo nên không gian trải nghiệm bổ ích cho các em nhỏ, góp phần mang lại niềm vui, khơi gợi hứng thú và giúp thế hệ trẻ thêm yêu, thêm hiểu về Tết cổ truyền của dân tộc.

Bên cạnh những hoạt động trải nghiệm tại bảo tàng, việc giáo dục truyền thống cũng được nhiều tổ chức, đơn vị quan tâm, phối hợp triển khai ở trường học các cấp. Vừa qua, Hội đồng Đội phường An Dương chỉ đạo Liên đội Trường Tiểu học Quốc Tuấn tổ chức chuyên đề Đội cấp thành phố với chủ đề “Xuân yêu thương - Tết sum vầy”. Tại chương trình, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục kỹ năng sống văn hóa Việt trực tiếp giao lưu, chia sẻ với học sinh về ý nghĩa Tết cổ truyền và các phong tục tốt đẹp của dân tộc, qua đó góp phần giáo dục các em lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

Không chỉ trong các cơ quan, đơn vị hay trường học, không khí gìn giữ Tết cổ truyền còn có xu hương lan tỏa trong nhiều gia đình và khu dân cư. Ở không ít khu phố, các hộ dân rủ nhau mua lá dong, gạo nếp, đỗ xanh để cùng gói bánh chưng, tái hiện không khí Tết xưa. Anh Trịnh Tuấn Ngọc ở ngõ 261 Trần Nguyên Hãn (phường An Biên) chia sẻ: "Ngày nay, mua bánh chưng rất dễ, nhưng tôi muốn các con cảm nhận được không khí Tết cổ truyền, tự tay rửa lá dong, đãi đỗ, gói bánh chưng và mọi người trong gia đình quây quần trông bếp luộc bánh. Những trải nghiệm ấy giúp các con hiểu và trân trọng hơn giá trị của Tết sum vầy, đoàn viên".

Với nhiều em, những trải nghiệm ấy để lại dấu ấn rõ nét. Em Nguyễn Ngọc Oanh, học sinh lớp 8B1, Trường THCS Đà Nẵng (phường Ngô Quyền) bày tỏ: “Trước đây, em nghĩ Tết chỉ là nghỉ học, được lì xì. Sau khi tham gia các hoạt động Tết cổ truyền, em hiểu Tết có ý nghĩa sâu xa hơn, là dịp mọi thành viên gia đình sum vầy, đoàn tụ, là lúc tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và trân trọng những giá trị cha ông gìn giữ”.

Bồi đắp tình yêu quê hương

Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện không gian Tết xưa, các hoạt động Tết cổ truyền trong gia đình, nhà trường và khu dân cư còn trở thành môi trường giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ.

Theo cô Bùi Thị Hiên, Hiệu trưởng Trường THCS Tràng Cát (phường Hải An), chợ Tết được nhà trường tổ chức không chỉ là hoạt động trải nghiệm, mà là một tiết học văn hóa tổng hợp. Ở đó, học sinh học lịch sử qua phong tục, học đạo đức qua cách ứng xử và học lòng tự hào dân tộc qua từng nếp sinh hoạt truyền thống.

Đồng quan điểm, bà Bùi Thị Nguyệt Nga, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng cho rằng giáo dục truyền thống không nên chỉ dừng ở những bài giảng trên sách vở, mà cần được chuyển hóa thành trải nghiệm sống. Khi trực tiếp tham gia hoạt động Tết, thế hệ trẻ sẽ cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của gia đình, làng xóm, sự sum họp, sẻ chia và yêu thương. Đây là những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc văn hóa Việt. Từ đó, bản sắc Việt sẽ luôn hiện diện trong suy nghĩ, lối sống và cách ứng xử của các em.

Theo ông Trần Hữu Độ, Hội Khoa học và Tâm lý giáo dục Hải Phòng, trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ càng trở nên cấp thiết. Những mô hình như “chợ Tết học đường” không chỉ giúp học sinh hiểu văn hóa mà còn góp phần hình thành bản lĩnh văn hóa - nền tảng để các em hội nhập mà không hòa tan.