Đình Vĩnh Khê nằm tại thôn Vĩnh Khê (Lưu Khê) xã An Đồng, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng. Với khuôn viên thoáng rộng trên 11 ngàn mét vuông, đình Vĩnh Khê thuộc nhóm đình cổ và to lớn tại huyện An Dương. Đình làng Vĩnh Khê thờ ba vị Thành hoàng: hai anh em song sinh Vũ Dao, Vũ Sào người làng Vĩnh Khê và Phạm Tử Nghi, người làng Niệm Nghĩa, huyện An Dương, phủ Kinh Môn xưa. Đây đều là danh tướng, võ quan cao cấp của triều Trần và Mạc.
Tương truyền, đình Vĩnh Khê được khởi dựng từ thời Hậu Lê thế kỷ 17-18, ban đầu đình ở vị trí khác. Niên hiệu Khải Định thứ 6 (năm 1921), đình được di chuyển về vị trí ngày nay. Đình được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia vào năm 1994. Trải qua hàng trăm năm, đình Vĩnh Khê có một số lần trùng tu, nhưng kiến trúc của đình vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Những cấu kiện, các mảng điêu khắc, kiến trúc của ngôi đình được giữ như xưa.
Quy mô kiến trúc, kích thước của đình khá lớn, mặt bằng kiểu chữ công, gồm 5 gian tiền tế (còn gọi là đại bái), hai gian ống muống (nhà cầu) và 3 gian hậu cung (cung cấm). Đình nhìn về hướng Nam, đây là hướng đắc địa mà người Việt xưa thường chọn xây đình, nơi tạo nên phúc lộc của cả làng.
Khoảng sân vuông vức rộng rãi, lát gạch đỏ bằng phẳng, từ sân bước lên đình qua ba bậc tam quan nhưng do nâng nền sân theo mặt bằng chung của khuôn viên, nên nay chỉ còn hai bậc. Tại khoảng sân này, cứ đến mồng 7 tháng Giêng hằng năm, hàng vạn du khách và nhân dân địa phương lại tụ họp để xem đấu vật - di sản văn hóa phi vật thể nổi tiếng của đất Cảng.
Bậc thềm của đình được ghép bằng những phiến đá xanh có kích thước lớn, mặt phiến đá đã nhẵn bóng qua thời gian.
Ban quản lý di tích giữ lại một số hàng gạch lát nền cổ trong gian tiền tế.
Đình được làm bằng vật liệu truyền thống: gỗ, gạch nung, đá xanh... mái lợp ngói mũi hài loại lớn. Đỉnh bờ nóc đình đắp trang trí đề tài truyền thống “lưỡng long chầu nguyệt”. Hai đầu bờ nóc đắp kìm, miệng kìm ngậm bờ nóc, đuôi kìm uốn cong thành những vòng tròn, biểu tượng mây tụ, ước vọng của cư dân nông nghiệp, cầu mong mưa thuận, gió hòa.
Những viên gạch vồ tại tường tay ngai đình hiện nay là dấu tích từ thời Hậu Lê (thế kỷ 17-18).
Đình Vĩnh Khê có nhiều công trình phụ trợ đẹp, hoành tráng như: bình phong đá, giếng ngọc có bờ kè, lan can làm bằng đá; nhà bia, khán đài xem vật… Kinh phí xây dựng những công trình này đều từ nguồn xã hội hóa.
Bức bình phong bằng đá có kích thước lớn, trang trí điêu khắc tinh xảo như một công trình nghệ thuật đặt trang trọng ngay cổng vào đình…
Khuôn viên đình có nhiều loại cây quý, hiếm như: cây sưa, long não, bao báp… Đặc biệt, cây đa cổ thụ có tuổi đời trên trăm năm được vinh danh “Cây di sản Việt Nam”.
Vào chiều mát, trẻ em trong làng thường tập trung quanh các gốc đa cổ thụ trong khuôn viên đình để chơi đùa tạo khung cảnh làng quê thanh bình.
Bài trí thờ tự trong đình được trang hoàng trang trọng, lung linh.
Bộ khung chịu lực tòa đại bái làm bằng gỗ limđược chạm khắc tinh xảo, đẹp mắt. Các khung gỗ này đều là nguyên bản có từ thời Nguyễn khi dựng đình.
Trải qua thăng trầm lịch sử, đình Vĩnh Khê vẫn bảo tồn được nhiều cổ vật có giá trị lịch sử và mỹ thuật như: thần tượng, long ngai, nhang án, câu đối, đại tự, bát biểu, sắc phong, bia đá...
Trong ảnh: Bát hương đặt trong cung cấm của đình là cổ vật từ thời Nguyễn.
Ông Trần Văn Trọng, Trưởng thôn Vĩnh Khê, thành viên BQL di tích đình cho biết: “Diện tích khuôn viên đình được mở rộng nhiều so với thời điểm đình xếp hạng di tích quốc gia là do nhân dân Vĩnh Khê hiến đất tạo lập. Trong quá trình quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị của di tích, Ban quản lý luôn chú trọng tu bổ, gia cố các hạng mục xuống cấp theo thời gian, bổ sung chăm sóc cây cối, chỉnh trang dọn dẹp cảnh quan để khuôn viên đình luôn khang trang, sạch đẹp”.
Khuôn viên đình nhìn từ ô cửa tò vò.
Các bằng công nhận cấp quốc gia được treo trang trọng bên trong đình.
Đến hẹn lại lên, mồng 7 tháng giêng hằng năm, tiếng trống hội vật truyền thống đình Vĩnh Khê hoà cùng tiếng hò reo của hàng vạn người xem tại sân đình tạo không khí mùa xuân rộn ràng, đầy tinh thần thượng võ.
Đông đảo du khách thập phương và người dân địa phương nô nức kéo về trước sân đình Vĩnh Khê dự hội.
Trong ảnh: Cửa Đông của đình nhộn nhịp người ra vào trong ngày diễn ra hội vật.
Các đô vật bước lên sới vật với tinh thần khoan thai, tự tin. Động tác đầu tiên thực hiện là “bái quan – xe đài”, đây là một trong những nghi thức bắt buộc, vừa là nghi lễ bái yết với Thành hoàng vừa là nghi thức chào khán giả, đồng thời là cách khởi động giúp cho các cơ khớp trên cơ thể của các đô sĩ được thuần mềm.
Với những nét độc đáo và khác lạ, hội vật làng Vĩnh Khê – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia luôn có sức hút đặc biệt đối với nhân dân trong và ngoài thành phố.
Hội vật là nét đẹp truyền thống thể hiện tinh thần thượng võ của người dân địa phương. Cũng từ lễ hội này, làng Vĩnh Khê cung cấp nhiều đô vật giỏi, có thứ hạng cao trong phong trào thể dục thể thao của huyện và thành phố.
