(HPĐT)- Hải Phòng là một trong những chiếc nôi của văn hóa Đạo Mẫu Việt Nam, với hàng nghìn tín đồ, hàng trăm bản điện, bản đền, bản phủ. Từ năm 2006 đến nay, thành phố tổ chức nhiều Liên hoan diễn xướng chầu văn tại các thiết chế văn hóa, các di tích, cơ sở tâm linh, quy tụ nhiều thanh đồng, cung văn trong và ngoài thành phố, gây được tiếng vang lớn, góp phần bảo tồn, giữ gìn tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ người Việt - Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại...
Tôn vinh bản sắc nhiều dân tộc anh em
Lần thứ 6 tham gia Liên hoan diễn xướng chầu văn Hải Phòng mở rộng, NNƯT Hoàng Gia Bổn trình diễn giá hầu “Chúa Bà Ngũ Phương” nghiêm cẩn, chỉn chu, tái hiện sinh động hình ảnh Chúa bà Ngũ phương, vị thánh mẫu quyền năng cai quản năm phương trời đất. Theo thần tích, Chúa bà Ngũ phương là tiên nữ trên trời giáng sinh vào một gia đình họ Vũ, tên là Vũ Thị Quyến Hoa tại làng cổ Gia Viên, xưa có tên là làng Cấm (gồm phần lớn phường Máy Tơ, quận Ngô Quyền nay). Người có công lo quân lương, hậu cần giúp Ngô Vương Quyền đánh giặc Nam Hán trong trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng. Sau chiến thắng, Ngô Vương Quyền phong bà là Quận chúa Vũ Quyến Hoa, nhân dân tôn là Vũ Quận Bạch Hoa công chúa. Năm 1924, Vua Khải Định sắc phong bà là “Vũ Quận Quyến Hoa Công chúa tôn thần” và chuẩn cho làng Gia Viên được phụng thờ. “Là một người con Hải Phòng, một nghệ nhân ưu tú, tôi rất tự hào về bản sắc văn hóa Việt Nam nói chung, thành phố Hải Phòng nói riêng. Tôi và các thanh đồng đến với liên hoan năm nay với mong muốn lan tỏa bản sắc đến với người dân, du khách, góp phần gìn giữ di sản của đất nước mà thế giới đã ghi danh…” - NNƯT Hoàng Gia Bổn bày tỏ.
Vừa hoàn thành trình diễn giá hầu “Chúa Bà Đông Cuông” - vị Thánh Mẫu linh thiêng nơi miền sơn cước, ngự tại núi Dùm (Tuyên Quang), NNƯT Phạm Thị Đoan Trang (Hải Phòng) ngày càng gắn bó hơn sau 3 lần tham gia Liên hoan diễn xướng chầu văn Hải Phòng mở rộng. Với màn trình diễn của mình, NNƯT Đoan Trang mong muốn lan tỏa loại hình nghệ thuật dân gian cha ông truyền lại từ bao đời nay và thông qua đó cầu các vị thần bảo hộ các gia đình, mọi người được ấm no, hạnh phúc.
Trong 2 ngày diễn ra liên hoan (11, 12-4), 14 nghệ nhân, thanh đồng đến từ thành phố Hải Phòng và các tỉnh: Quảng Ninh, Thái Bình và Bắc Giang trình diễn gần 30 giá hầu các vị thánh mẫu, chúa bà, quan lớn, chầu bà, quan hoàng, tiên cô, thánh cậu thuộc nhiều nhóm tín ngưỡng trong cộng đồng các dân tộc anh em như: Giá Chầu bé Bắc Lệ, giá Quan Hoàng Mười, giá Chúa Nguyệt hồ, giá Quan lớn đệ Tam, giá Đức thánh Đông Hải đại vương... Cách thức trình diễn của các thanh đồng mang đến cho người xem những cảm xúc và trải nghiệm thú vị.
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản
Diễn xướng chầu văn là loại hình nghệ thuật văn hóa dân gian truyền thống vô cùng độc đáo và hấp dẫn của người Việt, được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại từ năm 2016. Diễn xướng Chầu văn luôn gắn bó, phối hợp chặt chẽ giữa hai hình thức: Hát văn và hầu đồng. Nghệ nhân cung văn mang lời ca, tiếng đàn cùng với nghệ nhân thanh đồng bày tỏ lòng thành kính với các tiên thánh, phúc thần thờ trong đạo Mẫu Tam phủ gồm: Thiên phủ chỉ về miền trời, Địa phủ chỉ về miền đất và Thoải phủ chỉ về miền sông nước. Mục đích của hát chầu văn và hầu đồng là cầu cho mưa thuận gió hòa; cầu cho quốc thái dân an; các sinh linh trong vũ trụ bao la được Mẫu (Mẹ) che chở, khỏe mạnh, bình an, làm ăn phát đạt, học hành tiến tới đất nước hòa bình, nhân dân ấm no hạnh phúc. Những giá trị nhân văn sâu sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu hướng con người sống trên thế gian được an lành, hạnh phúc, giàu sang, phú quý, khác với các tín ngưỡng khác là khi chết sang thế giới bên kia mới được siêu sinh, tịnh độ (an nhàn, giàu có).
Theo Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm Đinh Thị Bích Liên, với mong muốn tôn vinh, quảng bá gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt trên thành phố Cảng, từ năm 2006 đến nay, Hải Phòng tổ chức nhiều cuộc liên hoan diễn xướng chầu văn ở các địa điểm, như: Trung tâm Văn hóa thành phố, Phủ Thượng Đoạn, Đền Gắm (Tiên Lãng), Nhà hát thành phố, Cung Văn hóa lao động hữu nghị Việt Tiệp, Nhà Kèn (vườn hoa Nguyễn Du)… Các cuộc liên hoan quy tụ được nhiều nghệ nhân ưu tú, thanh đồng, cung văn trong và ngoài thành phố gây được tiếng vang lớn góp phần bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa tâm linh thiêng của dân tộc. “Liên hoan năm nay diễn ra tại Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Hàng Kênh để mọi người cùng hòa mình vào không gian tâm linh, nghệ thuật và diễn xướng truyền thống, cảm nhận đầy đủ các cung bậc cảm xúc trang trọng, linh thiêng và càng thêm trân trọng những di sản quý báu của ông cha để lại”, Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm chia sẻ.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian, thành viên Hội đồng đánh giá trình diễn liên hoan đánh giá: “Các nghệ nhân, thanh đồng, cung văn đã trình diễn các nghi thức hầu đồng chỉn chu, nghiêm cẩn, trang trọng, qua đó người nghe, người xem cảm nhận được công trạng của các tiên thánh, nhân thánh. Đó là một cách giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau…”.
