Giữ đất sạch, nâng giá trị rươi, cáy

Đất lành, nước sạch

Xã Hà Đông, thành phố Hải Phòng có các sông Thái Bình, Văn Úc, sông Mía bao quanh, tạo điều kiện thuận lợi cho rươi, cáy sinh trưởng. Toàn xã hiện có khoảng 180 ha khai thác rươi, cáy với khoảng 500 hộ, tập trung chủ yếu tại các thôn Kiên Tú, Thuần Thiệu, Thanh Cường, Vĩnh Ninh và Lập Lễ. Hết mùa rươi lại đến mùa cáy.

Trước đây, rươi, cáy chủ yếu được khai thác tại các vùng đất bãi ngoài đê. Những năm gần đây, người dân từng bước khai thác rươi, cáy cả ở nội đồng. Toàn xã hiện có khoảng 12,15 ha nội đồng được cải tạo mặt ruộng, xây dựng bờ vùng, bờ thửa, hệ thống mương và cống qua đê để chủ động đưa nước từ sông vào sản xuất, khai thác rươi.

Ông Phạm Văn Dân ở thôn Kiên Tú có 1 ha khai thác rươi cho biết, để rươi đạt năng suất cao, trước hết phải cải tạo mặt ruộng, đắp bờ, làm mương và chủ động hệ thống lấy, tiêu nước. Trong quá trình khai thác, việc điều tiết nước rất quan trọng, phải thường xuyên theo dõi để duy trì môi trường sạch, phù hợp cho rươi phát triển.

Mỗi năm, người dân xã Hà Đông thu lãi khoảng 70 tỷ đồng từ khai thác rươi. Cáy cũng là sản vật mang lại nguồn thu cho nhiều hộ dân. Các vùng đất ven sông, bãi triều có điều kiện tự nhiên phù hợp trở thành nơi sinh trưởng của thủy sản tự nhiên, giúp nghề khai thác rươi, cáy trở thành một phần sinh kế của người dân địa phương.

Không đòi hỏi nhiều vật tư, phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật như sản xuất nông nghiệp truyền thống, nghề khai thác rươi, cáy có thể phát triển theo hướng nông nghiệp sinh thái. Nếu được tổ chức hợp lý, mô hình vừa tạo sản phẩm có giá trị kinh tế, vừa góp phần bảo vệ đất và nguồn nước.

Hướng tới xây dựng thương hiệu

Năm 2019, Hợp tác xã Bảo tồn và khai thác rươi, cáy tự nhiên, chế biến nông sản sạch Vĩnh Lập (xã Hà Đông) được thành lập. Tuy nhiên, nghề khai thác rươi, cáy vẫn đối mặt với khó khăn, trong đó đáng chú ý là giá bán và đầu ra sản phẩm.

Ông Lê Văn Quạt ở thôn Kiên Tú cho biết, những năm trước, giá rươi có thời điểm lên tới 500.000 - 600.000 đồng/kg, nhưng hiện phổ biến khoảng 150.000 - 250.000 đồng/kg. Giá giảm ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, nhất là những hộ đầu tư kinh phí lớn cải tạo ruộng, xây dựng hệ thống phục vụ khai thác.

Phần lớn rươi hiện được tiêu thụ dưới dạng tươi, người dân chủ yếu bán cho thương lái nên giá phụ thuộc nhiều vào cung - cầu. Khi vào vụ thu hoạch tập trung, nguồn cung tăng, giá bán có thể giảm, ảnh hưởng hiệu quả sản xuất.

Để nghề khai thác rươi, cáy phát triển ổn định, xã Hà Đông cần từng bước hình thành chuỗi liên kết giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và cơ sở chế biến. Hợp tác xã có thể tập hợp các hộ sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình, tổ chức thu mua và kết nối thị trường. Đồng thời, địa phương có thể phát triển các sản phẩm chế biến như rươi đông lạnh, chả rươi, mắm rươi, rươi kho, mắm cáy... qua đó kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ khi vào vụ và mở rộng thị trường.

Cùng với chế biến, xây dựng thương hiệu là hướng đi quan trọng. Hà Đông cần xác định, quy hoạch vùng nguyên liệu phù hợp, kiểm soát chất lượng đất, nguồn nước, xây dựng quy trình khai thác, bảo quản, truy xuất nguồn gốc, đầu tư bao bì, nhãn mác và nhận diện sản phẩm.

Trên cơ sở đó, địa phương có thể nghiên cứu xây dựng thương hiệu “Rươi Hà Đông”, hướng tới tham gia chương trình OCOP, đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối, cửa hàng thực phẩm an toàn, nhà hàng, siêu thị và các nền tảng thương mại điện tử.

Ông Hoàng Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Hà Đông cho biết, thời gian tới, xã tiếp tục rà soát những diện tích có điều kiện, đánh giá hiệu quả mô hình để định hướng phát triển phù hợp; quan tâm hệ thống cống, thủy lợi nhằm nâng cao khả năng chủ động nguồn nước. Địa phương cũng tăng cường kết nối các hộ khai thác với hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến; từng bước xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và mở rộng thị trường.

Từ lợi thế vùng đất ven sông, nghề khai thác rươi, cáy đang tạo hướng phát triển kinh tế đặc thù ở Hà Đông. Nếu giải quyết tốt bài toán đầu ra, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu và hình thành chuỗi liên kết, con rươi, con cáy có thể trở thành sản phẩm hàng hóa đặc trưng, góp phần nâng cao giá trị kinh tế địa phương.