Giữ độ màu mỡ cho đất lúa

Nhiều dấu hiệu suy giảm dinh dưỡng tầng đất

Sau hợp nhất, thành phố Hải Phòng có trên 95.000 ha đất trồng lúa, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực. Tuy nhiên, những năm gần đây, đất trồng lúa trên địa bàn có dấu hiệu suy giảm dinh dưỡng do tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa, công nghiệp hóa và quá trình thâm canh kéo dài, không có thời gian phục hồi.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng, tình trạng này một phần xuất phát từ việc nông dân sử dụng tùy tiện, lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Theo thống kê sơ bộ, hằng năm Hải Phòng sử dụng khoảng 245.000 tấn phân bón, trong đó phân hữu cơ chỉ chiếm 17%. Việc sử dụng quá nhiều phân hóa học khiến đất thoái hóa, nhiều hoạt chất tồn dư lâu dài, gây mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng đến đất và nguồn nước.

Bên cạnh đó, là thành phố ven biển, Hải Phòng thường xuyên chịu tác động của nước biển dâng, khô hạn và biến đổi khí hậu. Tại một số địa phương, hệ thống thủy lợi, điều tiết nước chưa đồng bộ do đô thị hóa nhanh, hình thành nhiều khu vực xen kẹt, gây khó khăn cho tưới tiêu, dẫn đến ngập úng hoặc khô hạn cục bộ. Tình trạng canh tác liên tục 2–3 vụ/năm cũng khiến đất không có thời gian phục hồi, làm suy giảm độ phì nhiêu, ảnh hưởng cấu trúc và hệ sinh thái đất.

Đất trồng lúa suy giảm dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, khiến năng suất, chất lượng cây trồng ở một số nơi giảm đáng kể. Ông Nguyễn Văn Tiến ở thôn Tiên Hội ở xã An Lão cho biết, ông thu gom được 7 ha ruộng bỏ hoang của bà con để sản xuất trở lại. Vài năm trước, đất canh tác còn thuận lợi, nhưng gần đây, cứ mưa xuống là ngập lâu, khó tiêu thoát nước. Để duy trì sản xuất, ông phải tốn nhiều công sức tiêu úng, lựa chọn giống lúa chống đổ.

Thay đổi thói quen canh tác

Bảo vệ, phục hồi dinh dưỡng đất lúa là yêu cầu cấp thiết, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, ổn định sinh kế nông dân và bảo vệ môi trường. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đang triển khai nhiều giải pháp cải tạo đất.

Từ năm 2024, sau khi Nghị định số 112/2024/NĐ-CP quy định về đất trồng lúa có hiệu lực, thành phố đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai chính sách hỗ trợ cải tạo, nâng cao chất lượng đất. Theo đó, tại các xã, huyện (cũ) trước hợp nhất, nhiều mô hình canh tác lúa hữu cơ, lúa chất lượng được hỗ trợ kinh phí xây dựng.

Sau hợp nhất, chính sách tiếp tục được triển khai tại các xã mới thông qua hỗ trợ xây dựng mô hình trình diễn, hoạt động khuyến nông, đào tạo, tập huấn và áp dụng các biện pháp cải tạo, nâng cao chất lượng đất trồng lúa; hỗ trợ giống lúa cho các xã.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng Lương Thị Kiểm cho rằng, biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp. Hải Phòng luôn quan tâm phát triển sản xuất lúa theo hướng nâng cao chất lượng, giảm chi phí, tăng hiệu quả và thân thiện với môi trường. Thành phố khuyến khích áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như quản lý dinh dưỡng hợp lý, bón phân cân đối, sử dụng phân bón chuyên dùng, cơ giới hóa, tiết kiệm nước tưới và quy trình canh tác tiên tiến.

Theo Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng Cao Thị Thanh Huyền, cần triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học để tăng hàm lượng hữu cơ, phục hồi hệ vi sinh vật và cải thiện độ tơi xốp của đất. Cán bộ khuyến nông đang đồng hành, hướng dẫn nông dân sử dụng chế phẩm sinh học, áp dụng mô hình canh tác bền vững, sử dụng bản đồ dinh dưỡng trong canh tác, góp phần giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất và bảo vệ môi trường đất, nước.

Cùng với đó, các công ty khai thác công trình thủy lợi cần chủ động phòng, chống xâm nhập mặn, xây dựng kế hoạch tích trữ, điều tiết nước hợp lý; nạo vét kênh mương, bảo dưỡng công trình. Các địa phương lựa chọn giống lúa chịu mặn, chịu hạn phù hợp điều kiện thổ nhưỡng; đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững, giúp người dân nâng cao nhận thức và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Quan trọng hơn, mỗi nông dân cần thay đổi thói quen canh tác, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng hướng dẫn; tăng cường phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Sự chung tay của người dân, các ngành và địa phương sẽ góp phần bảo vệ, phục hồi dinh dưỡng đất, tạo nền tảng cho sản xuất lúa ổn định, lâu dài.