Trong thời đại mới, có những cái phải điều chỉnh thay đổi cho phù hợp để đáp ứng yêu cầu của xã hội về nhân tố con người.
Xã hội ngày càng phát triển, nhiều giá trị vật chất và tinh thần được tạo nên, song nhịp sống sôi động cũng cuốn đi nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Từng gia đình cũng chịu ảnh hưởng ít nhiều mà trước hết là sự xuống cấp của những giá trị văn hóa.
Văn hóa gia đình là nơi khởi nguồn và gìn giữ nội dung, bản sắc cơ bản của văn hóa dân tộc. Có thể nói, trình độ phát triển kinh tế - xã hội quyết định đến quy mô, cách thức tổ chức gia đình. Song xã hội phát triển như thế nào cũng một phần là do văn hóa gia đình quyết định. Bởi gia đình là môi trường có những ảnh hưởng to lớn, quan trọng đến hành vi của con người, đấy là môi trường giáo dục đầu tiên, thiêng liêng đối với mỗi thành viên, mà quan hệ ruột thịt là nhân tố có sức cảm hóa và ảnh hưởng to lớn. Gia đình là môi trường hình thành và phát triển nhân cách vô cùng quan trọng. Một gia đình đầm ấm, hạnh phúc là điều kiện tốt cho mỗi thành viên trưởng thành đúng nghĩa con người. Mỗi giai đoạn xã hội, mục tiêu phát triển gia đình tuy có khác nhau nhưng nó không thể tách khỏi mối quan hệ với dòng họ, với quê hương, với đất nước, lịch sử, dân tộc. Giữ gìn được truyền thống văn hóa gia đình là góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc Việt Nam.
Xây dựng văn hóa gia đình trước hết và chủ yếu là xây dựng gia giáo, gia phong, vì đó là nền tảng, là cốt lõi, trong đó gia giáo quyết định gia phong. Có thể hiểu, gia giáo là quá trình giáo dưỡng con người từ khi còn trong bụng mẹ cho đến lúc lớn khôn và trong suốt cuộc đời. Nhân cách, bản lĩnh, tư chất, năng khiếu, đạo đức, lối sống đều được hình thành và phát triển từ cái nôi gia đình để rồi cùng với nhà trường và xã hội vun đắp, phát huy, dần dần được hoàn thiện trong cuộc sống mà trở thành con người hoàn thiện phù hợp với yêu cầu của xã hội. Mục tiêu tối thượng của gia giáo chính là giúp mỗi thành viên trong gia đình hình thành nhân cách, trau dồi phẩm hạnh, rèn luyện tài năng ý chí, giáo dục lý tưởng, hướng tới cái đích chân-thiện-mỹ và là yếu tố có tính quyết định sự hình thành và phát triển của gia phong. Mỗi thành viên trong gia đình đều phải có trách nhiệm sống nhân nghĩa, thủy chung, công bằng, bác ái và phải ý thức rằng nếu vi phạm sẽ là điều sỉ nhục cho chính mình, gia đình và dòng họ, quê hương, tự đào thải mình ra khỏi bước tiến của gia đình và xã hội. Ý thức dòng họ chính là biểu hiện cụ thể nhất về tâm linh, tình cảm cao quý, thiêng liêng về huyết thống, về sự tồn tại kế tục của ông cha và con cháu.
Ngày nay do lối sống thực dụng, duy vật chất và ảnh hưởng của làn sóng văn hóa ngoại lai độc hại, không ít gia đình lơi lỏng trong việc giáo dục con cái. Họ mải mê kiếm tiền để thỏa mãn những nhu cầu vật chất. Điều đó nếu nhìn ở góc độ tích cực thì không có gì là xấu, thậm chí vô cùng chính đáng. Chỉ có điều với một bộ phận, họ kiếm tiền bằng mọi giá, bất chấp mọi thủ đoạn và thả nổi cho con cái đua đòi ăn chơi. Họ buông lỏng việc rèn cặp, uốn nắn, bảo ban con cái từ nhỏ, hoặc chính họ không gương mẫu trong lối sống, đến khi hối hận thì đã muộn. Một bộ phận thanh thiếu niên không chịu rèn giũa, lao vào những thói hư tật xấu. Ngày càng có nhiều trẻ vị thành niên phạm tội, mà nguyên nhân sâu xa là sự xói mòn gia giáo, bại hoại gia phong. Có bậc làm cha mẹ đã phải ngậm đắng nuốt cay vì sự đối xử tệ bạc, vô nhân tính của con cái chỉ vì chúng tranh giành quyền thừa kế.
Gia phong là nền nếp truyền thống của một gia đình có gia giáo, kế tiếp nhau phát huy những tinh hoa của đạo đức, tư tưởng, lối sống đã được khẳng định qua nhiều thử thách. Nhìn nhận gia phong không lệ thuộc vào của cải vật chất và địa vị xã hội, mà chủ yếu dựa vào chuẩn mực văn hóa tinh thần như: đạo đức, tài năng, tâm hồn, chí hướng, phương châm đối nhân xử thế, ý thức bổn phận và ý thức gây dựng cho con cháu.
Trong thời đại mới, có những cái phải điều chỉnh thay đổi cho phù hợp để đáp ứng yêu cầu của xã hội về nhân tố con người. Việc chọn lọc, điều chỉnh, bổ sung, phát triển là nhiệm vụ trước hết của mỗi người, mỗi gia đình. Tìm về giá trị văn hóa gia đình là hành động thiết thực trong quá trình xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, bởi gia đình là nền tảng phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
TRẦN VÂN HẠC (Hà Nội)
