Cát Bà níu chân du khách bởi rừng nguyên sinh, hệ san hô phong phú và sự hiện diện của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Đồng hành với thiên nhiên, địa phương đang nỗ lực hướng tới phát triển hài hòa giữa kinh tế du lịch và bảo vệ tài nguyên di sản.
Giá trị thiên nhiên độc đáo
Cát Bà sở hữu vẻ đẹp tổng hòa giữa rừng và biển, với hệ sinh thái rừng nguyên sinh hơn 6.000 ha tồn tại gần như nguyên vẹn. Những cánh rừng xanh trên núi đá vôi, rừng ngập mặn và thảm thực vật phong phú tạo ra một bức tranh sinh thái đa tầng, giàu giá trị khoa học. Đây là môi trường sống của hơn 3.800 loài động, thực vật, trong đó nhiều loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.
Đáng chú ý, loài voọc Cát Bà - linh trưởng đặc hữu cực kỳ quý hiếm, trở thành biểu tượng của quần đảo. Số lượng voọc từng giảm xuống chỉ còn vài chục cá thể. Mỗi lần nhìn thấy một cá thể voọc bám mình vào vách đá hoặc nhảy chuyền trên những tán rừng là cảm giác trân quý thiên nhiên dâng lên mạnh mẽ đối với du khách.
Giữa không gian rừng núi trùng điệp ấy, trong chuyến trekking xuyên rừng đầu mùa Đông, du khách Julia Thompson (Vương quốc Anh) cho biết: “Tôi từng đi nhiều vườn quốc gia ở châu Á nhưng hiếm nơi nào mang lại cảm giác nguyên sơ như Cát Bà. Rừng ở đây dày, ẩm, và sống động. Tiếng chim, tiếng gió qua tán lá và thỉnh thoảng là dấu vết của các loài đặc hữu khiến tôi có cảm giác như đang bước vào một bảo tàng tự nhiên mở”.
Không chỉ rừng, biển Cát Bà cũng là một kho báu sinh học hiếm có. Dưới làn nước xanh ngọc, các rạn san hô ở Áng Mả, Vụng Hà Lan hay Vạn Bội trải rộng như những cánh đồng hoa đầy màu sắc. Hàng trăm loài san hô cứng, mềm cùng vô vàn loài hải sản tạo nên một hệ sinh thái phong phú, có vai trò quan trọng trong cân bằng môi trường biển.
Chị Hoàng Thị Diệu Hoa, cán bộ Ban quản lý các vịnh thuộc đảo Cát Bà, cho biết: “Hệ sinh thái biển của Cát Bà có tính đa dạng sinh học ở mức rất cao. Chúng tôi ghi nhận nhiều khu vực san hô phát triển tốt, nhất là sau các đợt phục hồi tự nhiên và nhân tạo. Đây là tiềm năng lớn để phát triển du lịch lặn, nhưng đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ để không vượt quá sức tải của môi trường”.
Từ trên cao nhìn xuống, các vịnh nhỏ ôm sát chân núi đá vôi, tạo nên cảnh quan đặc trưng mà du khách quốc tế vẫn gọi là “Vịnh Hạ Long thu nhỏ”. Nhưng khác với nhiều vùng du lịch biển khác, Cát Bà giữ được sự tĩnh lặng, xanh mát và cảm giác nguyên sơ ngay cả trong mùa cao điểm. Đó chính là giá trị làm nên thương hiệu của đảo ngọc giữa biển trời Đông Bắc.
Nỗ lực bảo tồn
Danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới mang lại cơ hội lớn, nhưng cũng đặt lên vai Cát Bà trách nhiệm bảo tồn nghiêm ngặt. Những năm gần đây, chính quyền đặc khu Cát Hải và thành phố Hải Phòng triển khai hàng loạt giải pháp bảo vệ tài nguyên biển đảo, xem đây là nền tảng chiến lược để phát triển du lịch bền vững.
Một trong những điểm sáng là chương trình giám sát và phục hồi quần thể voọc Cát Bà. Lực lượng kiểm lâm và đội tuần rừng được bố trí theo dõi thường xuyên, thu thập dữ liệu tập tính, vùng phân bố và các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến quần thể. Địa phương cũng hợp tác với các tổ chức quốc tế để xây dựng khu bảo tồn nghiêm ngặt, hạn chế tối đa can thiệp của con người vào khu vực sinh sống của voọc.
Ở biển, nhiều vùng lõi san hô được thiết lập để hạn chế tàu thuyền neo đậu, tránh tình trạng gãy, chết san hô. Hải Phòng cũng áp dụng cơ chế quản lý sức tải du lịch tại các điểm lặn, yêu cầu các doanh nghiệp tuân thủ quy trình an toàn môi trường. Nhờ đó, nhiều rạn san hô từng bị suy giảm đã có dấu hiệu phục hồi tốt.
Ý thức của cộng đồng dân cư đang tạo nên nguồn lực bảo tồn mạnh mẽ. Những chủ tàu du lịch ở Cái Bèo, người nuôi cá lồng bè tại làng Chài và các hộ dân làm dịch vụ lưu trú cùng ký cam kết giảm thải rác nhựa, không xả nước thải chưa xử lý ra biển. Các mô hình du lịch xanh, nhà nghỉ sinh thái, homestay thân thiện môi trường bắt đầu xuất hiện ngày một nhiều.
Chị Nguyễn Thu Phương, chủ một homestay ven biển bày tỏ: “Chúng tôi nhận ra rằng du khách ngày nay quan tâm nhiều đến môi trường. Khi nhà dân làm du lịch mà giữ được không gian xanh, sạch, du khách sẽ quay lại. Đó cũng là cách để người dân tự bảo vệ nguồn sống của chính mình”.
Để lan tỏa nhận thức, chính quyền đặc khu tổ chức nhiều chương trình giáo dục môi trường cho học sinh, đoàn viên và người dân. Hoạt động ra quân dọn rác trên toàn đặc khu, ra quân dọn vệ sinh ven biển được duy trì đều đặn hằng tháng, triển khai chương trình giảm thiểu khí thải trên đảo, “Nói không với nhựa dùng một lần”. Cùng với đó, xây dựng các sản phẩm du lịch dựa trên giá trị tự nhiên và di sản độc đáo: Các tour nghỉ dưỡng, mạo hiểm, sinh thái và trải nghiệm cộng đồng cần được thiết kế theo Bộ tiêu chí Du lịch xanh hiện hành.
Hạ tầng du lịch tại Cát Bà cũng đang được xây dựng theo hướng giảm thiểu bê tông hóa, ưu tiên vật liệu thân thiện môi trường, phát triển không gian công cộng xanh. Một trong những điểm nhấn là kế hoạch xây dựng Cát Bà thành trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng quốc tế nhưng vẫn giữ không gian tự nhiên làm trọng tâm.
Tương lai của Cát Bà không chỉ phụ thuộc vào chính quyền hay lực lượng bảo tồn mà là sự đồng lòng của toàn xã hội. Khi mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp và mỗi du khách đều nhận thức rằng bảo vệ di sản chính là bảo vệ lợi ích của chính mình, đảo ngọc tiếp tục tỏa sáng như viên ngọc xanh quý giá giữa biển trời Việt Nam.
LINH HUY
