(HPĐT)- Vấn đề lập lại trật tự đường hè một lần nữa lại “nóng” lên trong dư luận, khi 2 đô thị lớn nhất nước đang hoặc sắp “ra tay”, trong đó trọng tâm là làm hè thoáng, nhưng theo những cách khác nhau.
Từ đầu tháng 3, thành phố Hà Nội ra quân tổng kiểm tra, xử lý, giải quyết vi phạm về trật tự, an toàn giao thông, trật tự đô thị, trật tự công cộng trên địa bàn năm 2023. Giải pháp lần này vẫn chủ yếu là “chiến thuật cũ”: tuyên truyền, giám sát, kiểm tra, xử lý “giành lại vỉa hè” theo các quy định hiện hành; điểm mới là gắn với trách nhiệm người đứng đầu, đồng thời công khai những nơi vẫn để xảy ra tình trạng lấn chiếm hè phố, lòng đường.
Trong khi đó, thành phố Hồ Chí Minh đi tìm “chiến lược” mới mang tính căn cơ để lập lại trật tự vỉa hè, dẹp cảnh chiếm dụng, nhếch nhác, bằng dự kiến cho sử dụng vỉa hè làm điểm giữ xe, kinh doanh, quảng cáo... có thu phí, sau khi chừa đủ tối thiểu 1,5 m dành cho người đi bộ. Theo dự thảo quy định về quản lý và sử dụng lòng đường, hè phố đang được các ngành chức năng thành phố Hồ Chí Minh xây dựng, lấy ý kiến, có bổ sung một số trường hợp được đóng phí để tạm sử dụng vỉa hè, trong đó có tổ chức kinh doanh dịch vụ, mua bán hàng hóa; điểm giữ xe có thu phí... Đồng thời, cụ thể hơn vai trò, trách nhiệm và công tác phối hợp của các tổ chức, các cá nhân liên quan trong quản lý và sử dụng lòng đường, hè phố.
Cả hai cách làm, chủ trương trên đang tạo những luồng dư luận trái chiều. Các chuyên gia quản lý giao thông, đô thị và nhiều người dân cho rằng, biện pháp thiên về hành chính, "chỉ đuổi" của ngành chức năng Hà Nội khó mang lại hiệu quả bền vững, theo kinh nghiệm từ những đợt ra quân trước đây cho thấy. Về dự kiến quản lý căn cơ trật tự đường hè bằng biện pháp kinh tế của thành phố Hồ Chí Minh, trong khi giới chuyên môn và nhiều người dân cho là khả thi, vẫn có một bộ phận phản đối, phần đông là những người đang lấn chiếm, kinh doanh vỉa hè với lập luận “mình sử dụng vỉa hè nhà mình kinh doanh buôn bán mà phải đóng phí là phi lý”.
Cùng là thành phố lớn cấp Trung ương, nhưng dễ nhận thấy rằng hiện tại, Hải Phòng đang “hè thoáng” hơn hai thành phố bạn. Lý do chính có lẽ chưa phải từ tính tự giác của dân cư, mà là nền “kinh tế vỉa hè” chưa phát triển bằng, tỷ lệ thuận với số lượng du khách đến địa phương và quy mô kinh tế nói chung. Tuy vậy, vẫn có ca thán về tình trạng lấn chiếm vỉa hè tại nhiều tuyến phố, nhất là những đường phố có vỉa hè “khiêm tốn” như Hai Bà Trưng, Cầu Đất, Hàng Kênh, Lê Lợi, Phạm Minh Đức… Thực tế, đại bộ phận trường hợp chiếm dụng vỉa hè là các hộ có nhà mặt đường, không chỉ làm nơi bán hàng mà còn là chỗ để xe, cả ô tô; rất ít người “buôn gánh bán bưng” dám vãng lai. Như trên phố Lương Khánh Thiện có điểm bán ô tô chuyên bày xe choán hết vỉa hè, qua báo chí, người dân nêu ý kiến phàn nàn vài lượt nhưng chẳng thấy chuyển động. Không ai có sổ đỏ trên vỉa hè, nhưng chắc nhiều hộ nhà mặt đường không đồng tình điều này, vì ngay cả lề đường trước nhà cũng đặt biển “cấm đậu đỗ ô tô”, cứ như là của mình vậy.
Bộ mặt đô thị Hải Phòng đang thay đổi nhanh chóng theo hướng văn minh, hiện đại. Biểu hiện rõ thấy là vỉa hè nhiều tuyến phố trung tâm được cải tạo, chỉnh trang khang trang, đẹp đẽ với hạ tầng đồng bộ, các hệ thống dịch vụ như cấp điện, viễn thông được hạ ngầm, không còn cảnh “mạng nhện” chằng chịt trên không. Sau khi hoàn thành cải tạo, nâng cấp hè, đường 9 tuyến phố trong năm 2021 và 2022, dự kiến năm 2023, thành phố tiếp tục triển khai chương trình nâng cấp, cải tạo hè đường 18 tuyến phố khác. Bên cạnh đó, với tốc độ phát triển kinh tế- xã hội nhanh, chọn du lịch- thương mại làm một trong 3 trụ cột phát triển, du lịch Hải Phòng đang có sự khởi sắc mạnh mẽ với những sản phẩm mới gần đây như FoodTour, City Tour..., đưa đất Cảng trở thành điểm đến hút khách quanh năm. Trước sự phát triển đó, điều cần thiết là có giải pháp giữ gìn trật tự đô thị bảo đảm văn minh, “đường thông hè thoáng” một cách bền vững, không để đến khi tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép vỉa hè quá bè phè, nhếch nhác mới mất công sức lập lại.
Luật Đường bộ Việt Nam quy định, vỉa hè là dành cho giao thông, không thuộc quyền sở hữu của bất kỳ ai, do vậy vỉa hè trước hết phải phục vụ người đi bộ, chứ không phải là nơi kinh doanh, buôn bán hay để phương tiện. Tuy nhiên, vỉa hè bị chiếm dụng trái phép, người đi bộ “bị đuổi” xuống lòng đường là thực trạng tồn tại lâu nay, bất chấp nhiều chiến dịch “dẹp loạn vỉa hè” được thực hiện. Có lẽ, để giải quyết vấn nạn xâm lấn vỉa hè, cần dựa vào tình hình thực tế. Thay vì chỉ áp dụng các biện pháp cứng nhắc lâu nay, có thể tính thêm đến giải pháp kinh tế, bảo đảm hài hòa lợi ích, trên quan điểm là vỉa hè dù rộng hay hẹp phải ưu tiên dành cho người đi bộ trước, phần còn lại nếu đủ điều kiện mới tổ chức hoạt động khác ngoài mục đích giao thông và kiên quyết, kiên trì xử lý vi phạm. Từ góc độ này, diễn biến, kết quả lập lại trật tự vỉa hè tại các thành phố bạn có thể đem lại những bài học kinh nghiệm bổ ích với Hải Phòng./.
Minh Vũ
