Giữ lửa nghệ thuật biểu diễn

Hải Phòng hiện có khoảng 25 tác giả kịch bản chuyên nghiệp và không chuyên, trên 20 đạo diễn chuyên nghiệp và không chuyên. Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật thành phố có 9 hội chuyên ngành, trong đó riêng Hội Nghệ sĩ sân khấu và Hội Âm nhạc quy tụ gần 200 hội viên.

Từ những con số này có thể thấy Hải Phòng không thiếu lực lượng sáng tạo. Gần 200 hội viên hoạt động trong hai lĩnh vực sân khấu và âm nhạc là nguồn lực quan trọng tạo ra các tác phẩm mới, tổ chức các hoạt động nghệ thuật và bồi dưỡng phong trào văn hóa ở cơ sở. Đây cũng là lực lượng có khả năng kết nối giữa nghệ thuật truyền thống với xu hướng sáng tạo đương đại, góp phần hình thành bản sắc riêng cho Thành phố âm nhạc trong tương lai.

Hải Phòng duy trì hệ thống các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp tương đối hoàn chỉnh. Thành phố hiện có 5 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, trong đó có 3 nhà hát trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được hợp nhất từ các đoàn nghệ thuật trước đây cùng 2 đoàn văn công của lực lượng vũ trang. Đây đều là những đơn vị có lịch sử hoạt động trên nửa thế kỷ, từng đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ tên tuổi, góp phần xây dựng đời sống văn hóa của thành phố qua nhiều giai đoạn.

Hải Phòng đã sẵn có những "hạt nhân" nghệ thuật giàu kinh nghiệm, được đào tạo bài bản và có khả năng đảm nhiệm các chương trình nghệ thuật quy mô lớn. Đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên hiện nay cơ bản đều được đào tạo chuyên môn, có kỹ năng nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và tinh thần cống hiến, đáp ứng yêu cầu phục vụ các nhiệm vụ chính trị cũng như nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của nhân dân.

Tuy nhiên, tổng số cán bộ, viên chức, diễn viên của 3 nhà hát cùng Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm khoảng 300 người. Trong đó, lực lượng nghệ sĩ, diễn viên trực tiếp làm nghề chiếm khoảng 70%. Trong đó, ở nhóm tuổi từ 25 - 35, độ tuổi được xem là sung sức nhất đối với hoạt động biểu diễn nghệ thuật thì chỉ chiếm khoảng 20%. Điều này đồng nghĩa khoảng 80% số nghệ sĩ còn lại hoặc đã bước qua giai đoạn đỉnh cao nghề nghiệp, hoặc chưa đủ độ chín để đảm nhận vai trò nòng cốt. Đáng chú ý, nhóm tuổi từ 20 - 25 chỉ còn 3 người.

Trong nghệ thuật biểu diễn, khoảng cách thế hệ có ý nghĩa rất lớn. Những nghệ sĩ kỳ cựu là vốn quý về kinh nghiệm, nhưng nếu thiếu lớp kế cận đủ đông để tiếp nhận, học hỏi và thay thế thì chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều loại hình nghệ thuật sẽ đứng trước nguy cơ thiếu hụt.

Thực tế ấy xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng trước hết là những khó khăn khách quan của các đơn vị nghệ thuật công lập trong nhiều năm qua. Các nhà hát phải thực hiện tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế, trong khi nhu cầu bổ sung lực lượng trẻ lại ngày càng cấp thiết. Việc tuyển dụng diễn viên, nhạc công, biên đạo hay đạo diễn trẻ không còn thuận lợi như trước. Cơ chế đãi ngộ dành cho nghệ sĩ vẫn chưa tương xứng với tính chất lao động đặc thù. Trong khi đó, khu vực tư nhân, các công ty giải trí hay các nền tảng số lại mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp với mức thu nhập hấp dẫn hơn.

Thị trường biểu diễn của thành phố vẫn chưa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng. Ba nhà hát có bề dày truyền thống nhưng số lượng buổi diễn thường xuyên chưa nhiều. Hoạt động biểu diễn vẫn chủ yếu phục vụ nhiệm vụ chính trị hoặc các dịp lễ, Tết. Nghệ sĩ thiếu môi trường cọ xát, thiếu cơ hội sáng tạo và cũng khó cải thiện thu nhập từ nghề…

Điều Hải Phòng cần trước hết là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực nghệ thuật biểu diễn mang tính dài hạn. Thành phố cần nghiên cứu ban hành cơ chế đặc thù để thu hút, tuyển dụng và giữ chân tài năng nghệ thuật. Chính sách này không chỉ dừng ở tiền lương hay phụ cấp mà cần bao gồm hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, tạo điều kiện về nhà ở, môi trường sáng tạo và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Một giải pháp quan trọng khác là đổi mới hoạt động của các nhà hát theo hướng tăng quyền tự chủ, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, đơn vị tổ chức biểu diễn và các nền tảng số. Thành phố cần mở rộng mạng lưới không gian biểu diễn công cộng, giúp nghệ sĩ có thêm cơ hội rèn nghề, tiếp cận công chúng và tạo nguồn thu từ hoạt động biểu diễn.

Hải Phòng đang sở hữu nền tảng đáng quý, điều quan trọng là phải sớm khắc phục những khó khăn về cơ cấu nhân lực, cơ chế tuyển dụng, chính sách đãi ngộ và môi trường sáng tạo.