Giữ mạch văn hóa đọc trong thời đại số

Tại Hải Phòng, đô thị năng động, đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hiện đại, câu chuyện đọc sách không còn dừng ở việc “có đọc hay không” mà là “đọc như thế nào” để tri thức thực sự lan tỏa và phát huy giá trị.

Nhiều năm qua, việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc được thành phố quan tâm với nhiều hoạt động thiết thực. Không gian thư viện từng bước được cải thiện. Nhiều phong trào khuyến đọc được duy trì. Nhiều sân chơi gắn với sách được tổ chức thường xuyên trong trường học và cộng đồng.

Trong tháng 4, Ngày Sách và Văn hóa đọc diễn ra ở nhiều đơn vị, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh, sinh viên và người dân. Điều đó cho thấy sách vẫn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân đất Cảng.

Tuy nhiên, thói quen đọc đang chịu tác động từ nhịp sống hiện đại và công nghệ số. Thời gian dành cho việc đọc bị thu hẹp, trong khi các nền tảng giải trí khác ngày càng thu hút. Nếu văn hóa đọc không được làm mới, nguy cơ bị lấn át là điều khó tránh khỏi.

Hiện nay, việc tiếp cận tri thức không còn chỉ qua sách giấy mà mở rộng sang không gian số. Sự xuất hiện của sách điện tử, sách nói, các nền tảng đọc trực tuyến tạo ra cách tiếp cận tri thức linh hoạt hơn.

Bạn có thể đọc bất cứ lúc nào, ở bất kỳ đâu, tận dụng những khoảng thời gian ngắn trong ngày. Việc đọc vì thế không còn bị bó buộc trong những không gian cố định mà gắn với nhịp sống thường nhật.

Đối với một thành phố có lực lượng lao động trẻ đông đảo như Hải Phòng, xu hướng này càng thể hiện rõ hơn. Từ công sở, khu công nghiệp đến những không gian công cộng, việc đọc đang được “cá nhân hóa” theo từng thiết bị, từng thói quen.

Một cuốn sách nằm trong chiếc điện thoại. Khi đó, bạn có thể mở nó ra bất cứ khi nào có nhu cầu. Không gian đọc vì thế được mở rộng, tri thức có thêm nhiều con đường để lan tỏa.

Tuy nhiên, việc đọc trên môi trường số cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng tiếp nhận thông tin. Điều đáng quan tâm không phải là đọc trên giấy hay trên màn hình mà là chất lượng của việc đọc sách.

Trong môi trường số, nguy cơ đọc lướt, tiếp nhận thông tin nhanh nhưng thiếu chiều sâu dễ xuất hiện. Nếu không có sự định hướng, việc đọc dễ bị phân tán, thậm chí bị thay thế bởi những nội dung giải trí đơn thuần.

Bởi vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là phát triển các hình thức đọc mới mà là giữ được “chiều sâu” của văn hóa đọc. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía. Nhà trường cần chú trọng hình thành thói quen đọc từ sớm, không chỉ dừng ở việc giới thiệu sách mà phải tạo hứng thú và kỹ năng đọc cho học sinh, sinh viên.

Gia đình cần duy trì không gian đọc trong đời sống thường ngày. Các thiết chế văn hóa, đặc biệt là thư viện, cần chuyển mình để vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa tích hợp công nghệ, tạo ra những trải nghiệm đọc mới mẻ, hấp dẫn.

Thực tế tại Hải Phòng cho thấy, những mô hình kết hợp giữa sách và hoạt động trải nghiệm đang phát huy hiệu quả. Việc đọc không còn là hoạt động đơn lẻ mà gắn với sáng tạo, cảm thụ và đời sống. Đây chính là hướng đi cần được tiếp tục mở rộng thời gian tới, nhằm đưa sách đến gần hơn với người đọc, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Chủ đề “Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số” có ý nghĩa trong giai đoạn chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Tri thức không mất đi khi phương thức tiếp cận thay đổi mà đang được tái cấu trúc theo hướng linh hoạt, đa dạng hơn. Điều quan trọng là mỗi cá nhân vẫn giữ được thói quen đọc, biết lựa chọn nội dung có giá trị và biến tri thức tiếp nhận được thành năng lực thực tiễn.