Giữ vững đạo học, vun bồi truyền thống tôn sư trọng đạo

Ca dao có câu: “Muốn sang thì bắc cầu kiều/ Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy”, tục ngữ cũng dạy: “Không thầy đố mày làm nên”. Những lời ấy không chỉ bày tỏ sự tôn kính mà còn khẳng định vai trò không thể thay thế của người thầy trong hành trình trưởng thành của mỗi con người. Thầy cô không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn dạy cách làm người, không chỉ mở ra kho tàng tri thức mà còn soi sáng con đường hình thành nhân cách.

Nhìn vào dặm dài lịch sử, vùng đất Hải Phòng kết tinh từ truyền thống khoa bảng của Hải Dương và Hải Phòng xưa là minh chứng sống động cho tinh thần hiếu học ấy. Làng Mộ Trạch (huyện Bình Giang cũ) được mệnh danh là “làng Tiến sĩ”, “lò Tiến sĩ xứ Đông” với 39 vị đại khoa; Nam Sách là nơi sinh thành của Mạc Đĩnh Chi, một trong những Trạng nguyên nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử nước ta. Ở Kiến Thụy cũ, làng Lê Xá trong gần 70 năm có tới 7 người đỗ đại khoa. Vĩnh Bảo tự hào có Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhà tư tưởng, nhà giáo, danh nhân văn hóa kiệt xuất. An Lão có Trạng nguyên Trần Tất Văn; Thủy Nguyên có Trạng nguyên Lê Ích Mộc...

Những tên tuổi ấy không chỉ là niềm tự hào địa phương mà còn là biểu tượng cho một truyền thống tôn sư trọng đạo được hun đúc qua nhiều thế kỷ. Bởi phía sau mỗi bậc hiền tài là bóng dáng những người thầy tận tụy.

Các di tích như Văn miếu Mao Điền (xã Mao Điền), Văn miếu Xuân La (xã Kiến Thuỵ)... không chỉ là công trình kiến trúc cổ kính mà còn là biểu tượng của đất học xứ Đông. Qua nhiều triều đại, nơi đây từng là trường thi lớn của cả vùng, nơi tôn vinh hiền tài và khắc ghi công lao của các bậc thầy.

Trong lịch sử dân tộc, hình ảnh người thầy mẫu mực luôn được tôn kính. Tiêu biểu là thầy Chu Văn An, người thầy thanh liêm, cương trực, cả đời dạy học, không màng danh lợi. Ông dâng “Thất trảm sớ” để can gián triều đình, thể hiện khí tiết của một trí thức chân chính. Người dân tôn ông là “Vạn thế sư biểu”, người thầy của muôn đời. Đền thờ ông tọa lạc tại phường Chu Văn An, thành phố Hải Phòng. Hình ảnh người thầy Chu Văn An nhắc chúng ta rằng, “đạo” trong “tôn sư trọng đạo” không chỉ là tri thức, mà còn là đạo lý, là lẽ phải, là nhân cách.

Trong thời đại xã hội học tập, khi mỗi người được khuyến khích học tập suốt đời, vai trò của người thầy càng trở nên quan trọng. Giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn là định hướng giá trị, bồi dưỡng năng lực và hình thành bản lĩnh công dân. Trên hành trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đội ngũ nhà giáo hôm nay đang gánh vác một sứ mệnh lớn lao. Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” đến nay vẫn giữ nguyên giá trị và ý nghĩa thời sự sâu sắc.

Tuy nhiên, bên cạnh những học sinh ngoan ngoãn, thực hiện đúng đạo làm trò, kính yêu và tôn trọng thầy cô giáo, có không ít học sinh quên đi đạo nghĩa thầy trò. Có những hành vi vô lễ, thậm chí xúc phạm thầy cô. Ở chiều ngược lại, cũng có một số nhà giáo thiếu tâm huyết, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, làm ảnh hưởng đến những nhà giáo chân chính.

“Tôn sư trọng đạo” vì thế phải được nuôi dưỡng bằng cả hai phía: sự mẫu mực của người thầy và sự kính trọng, biết ơn của người học.

Đầu xuân, khi đất trời giao hòa, mỗi người có dịp nhìn lại hành trình đã qua và hướng đến tương lai, cũng là lúc chúng ta ngẫm về “đạo học”, trân trọng công lao của người thầy đã từng dạy bảo mình.

Với vùng đất Hải Phòng, nơi hai dòng chảy tri thức của Hải Dương và Hải Phòng xưa hòa quyện, truyền thống hiếu học càng có điều kiện được cộng hưởng và phát triển. Giữ gìn và phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo” không chỉ là gìn giữ một nét đẹp, mà còn là bảo vệ nền tảng đạo đức của cộng đồng.

Vì thế, mồng 3 Tết thầy không chỉ là một ngày kỷ niệm trong năm, mà còn là lời nhắc nhở xuyên suốt bốn mùa: biết ơn người thầy chính là biết ơn tri thức, biết ơn ánh sáng đã soi đường cho mỗi bước trưởng thành của mỗi chúng ta. Khi truyền thống “tôn sư trọng đạo” được gìn giữ và phát huy, đó sẽ trở thành động lực quan trọng, góp phần thúc đẩy sự nghiệp “trồng người” của thành phố ngày càng phát triển.