Giữ ý nghĩa an sinh của nhà ở xã hội

Không phải ngẫu nhiên mà Chính phủ vừa phải ban hành Chỉ thị số 34 nhằm minh bạch hóa toàn bộ quy trình xét duyệt, mua bán nhà ở xã hội. Chỉ thị 34 của Thủ tướng Chính phủ được ban hành nhằm chấn chỉnh ngay hàng loạt dấu hiệu bất cập trong quá trình triển khai nhà ở xã hội tại nhiều địa phương. Từ cảnh người dân xếp hàng nộp hồ sơ, thiếu điều phối, đến việc “cò mồi”, môi giới trái phép công khai chào mời “chạy suất”, “suất ngoại giao”...

Nếu không siết chặt kỷ cương, tăng công khai và hậu kiểm, nhà ở xã hội rất dễ bị trục lợi, niềm tin của người thu nhập thấp bị tổn thương.

Ở Hải Phòng cũng có tình trạng như vậy. Mới đây, qua thanh tra 4 dự án nhà ở xã hội với 155 hồ sơ, Thanh tra thành phố đã phát hiện 14 trường hợp không đúng đối tượng vẫn được mua nhà. Các trường hợp này kê khai không trung thực về nghề nghiệp, thu nhập và điều kiện nhà ở để tiếp cận chính sách hỗ trợ. Cơ quan chức năng đã yêu cầu chủ đầu tư thanh lý hợp đồng, hoàn trả tiền và thu hồi các căn hộ bán sai quy định. Đây là việc làm rất cần thiết, thể hiện rõ tinh thần không khoan nhượng với hành vi trục lợi chính sách của thành phố, theo đúng tinh thần của Chỉ thị 34.

Nhà ở xã hội mang ý nghĩa hỗ trợ người thu nhập thấp, công nhân, người lao động tự do có chỗ ở ổn định. Nhưng khi quy trình thiếu minh bạch, thông tin công bố chậm trễ, hậu kiểm lỏng lẻo, thì chính sách tốt cũng có thể bị biến tướng. Thủ tướng yêu cầu công khai ngay từ đầu từ thông tin dự án, số lượng căn hộ, giá bán, danh sách người mua, thuê mua sau khi ký hợp đồng. Từ đó, không còn chỗ để mặc cả, chạy chọt, cũng không còn lý do để người dân phải tìm đến các kênh không chính thống.

Rõ ràng nếu không có thanh tra hay hậu kiểm quyết liệt thì những căn hộ này có thể đã “an toàn” trong tay người không thuộc diện được hưởng chính sách. Khi đó, không chỉ ngân sách nhà nước chịu thiệt mà nhiều công nhân, lao động thu nhập thấp đang mòn mỏi chờ cơ hội an cư cũng không biết đến bao giờ mới mua được nhà.

Thành phố Hải Phòng đang tích cực khi đẩy mạnh công khai, minh bạch giá bán. Việc niêm yết giá nhà ở xã hội trên trang thông tin điện tử của Sở Xây dựng, yêu cầu chủ đầu tư kiểm toán trong thời hạn rõ ràng, không được thu quá 95% giá trị hợp đồng trước khi cấp giấy chứng nhận… đã giúp người dân tiếp cận thông tin chính thống, giảm phụ thuộc vào môi giới. Khi thông tin rõ ràng, “cò đất” tự khắc mất đất sống.

Minh bạch giá bán cũng là cách bảo vệ người mua. Khi biết chắc giá được phê duyệt là bao nhiêu, quy trình như thế nào, người mua sẽ không dễ bị dẫn dắt bởi những lời hứa mập mờ về “suất nội bộ”. Chính quyền cũng giảm áp lực giải quyết khiếu nại, khi mọi thông tin đều được công khai, kiểm chứng.

Tuy nhiên, minh bạch thôi chưa đủ nếu không đi kèm những cơ chế linh hoạt, nhân văn. Trường hợp lao động tự do gặp khó trong xác nhận thu nhập là ví dụ điển hình. Quy định hiện hành dựa nhiều vào dữ liệu thuế, bảo hiểm trong khi đặc thù của lao động tự do là thu nhập không ổn định, không hợp đồng. Nếu chỉ máy móc áp dụng, nhiều người thực sự khó khăn sẽ bị loại khỏi chính sách. Những đề xuất cho phép cam kết thu nhập, xác minh thực tế tại nơi cư trú, sử dụng dữ liệu gián tiếp là những gợi ý đáng được cân nhắc, để chính sách không vô tình bỏ sót đối tượng cần hỗ trợ

Và dù đã có ưu đãi, nhưng với nhiều lao động thu nhập thấp, mức giá hiện nay vẫn là gánh nặng dài hạn. Mong muốn về những căn hộ vừa phải, giá thực sự phù hợp không phải là đòi hỏi quá đáng. Khi quỹ nhà ở xã hội được mở rộng, đa dạng loại hình, chi phí đầu tư được kiểm soát chặt chẽ, thì giấc mơ an cư sẽ bớt xa hơn.

Chỉ thị 34 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra thông điệp rõ ràng, nhà ở xã hội không phải là “đặc quyền” để xin - cho, càng không phải là mảnh đất cho trục lợi. Minh bạch hóa quy trình, tăng hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm là cách duy nhất để giữ cho chính sách này đi đúng hướng.

Khi chính quyền làm quyết liệt, công khai và nhất quán, niềm tin của người dân sẽ dần được củng cố.