(HPĐT)- Mức phí thấp, nhiều quy định chưa phù hợp, sự cạnh tranh lẫn nhau khiến phí dịch vụ cảng biển tại Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung luôn có nhiều bất cập. Điều này không chỉ gây thiệt hại đối với doanh nghiệp cảng biển mà còn ảnh hưởng tới số thu ngân sách của các địa phương, trong khi các hãng tàu nước ngoài được hưởng lợi.
Mức phí giá xếp dỡ container còn thấp làm giảm hiệu quả của doanh nghiệp cảng và ảnh hưởng tới số thu ngân sách.
Mức phí “đứng yên” sau hàng chục năm
Theo các doanh nghiệp cảng biển, mức phí xếp dỡ container ở Việt Nam là 33 - 53 USD/container 20 feet, 57 - 98 USD/container 40 feet (tùy từng khu vực). Nếu so sánh với những cảng chuyển tải lớn như: Singapore, Malaysia, Hong Kong (Trung Quốc)…, mức giá này tại các cảng biển Việt Nam thấp hơn nhiều, thậm chí còn thấp hơn cả Campuchia. Cụ thể, giá dịch vụ xếp dỡ hàng hóa container tại các cảng biển Thái Lan là 59 USD/container 20 feet; 91 USD/container 40 feet; cảng biển của Campuchia là 65 USD/ container 20 feet; 99 USD/container 40 feet; tại Singapore là 111 USD/container 20 feet và 159 USD/container 40 feet.
Điều đáng nói là từ những năm 2004- 2005, các doanh nghiệp cảng nước sâu ở Cái Mép (tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu) làm hồ sơ trình duyệt các bộ, ngành đã đề xuất mức giá xếp dỡ khoảng 65-70 USD/container 20 feet. Tuy nhiên, đến nay các doanh nghiệp cảng vẫn chưa đạt được mức giá này. Tại cảng Hải Phòng, những năm 2008 - 2009, giá bốc xếp container 20 feet đã là 48 USD nhưng mức giá hiện tại thấp hơn cả giai đoạn đó.
Giá bốc xếp container tại các khu vực cảng cũng có sự chênh lệch đáng kể. Mức giá tại các cảng biển khu vực 1 (Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định) đang thấp nhất cả nước, bằng 72% mức giá tại các cảng biển khu vực 2 (từ Thanh Hóa, Nghệ An đến Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận), bằng 80% mức giá tại các cảng khu vực 3 (thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu…) và chỉ bằng 30 - 60% mức giá bốc xếp hàng container của các nước trong khu vực.
Hiệp hội Doanh nghiệp vận tải biển cho biết, hãng tàu thu phí xếp dỡ tại cảng của chủ hàng Việt Nam khá cao (120 USD/TEU), trong khi chỉ trả cho doanh nghiệp cảng biển Việt Nam phí bốc xếp theo giá sàn là 33 USD/TEU tại khu vực Đình Vũ (Hải Phòng), 52 USD/TEU tại khu vực Cái Mép; 41 USD/TEU đối với khu vực thành phố Hồ Chí Minh. Như vậy, chủ tàu hưởng lợi 55 - 80 USD/TEU, tính theo sản lượng xếp dỡ, các hãng tàu nước ngoài hưởng lợi phần chênh lệch phí xếp dỡ gần 1 tỷ USD/năm. Đây chính là yếu tố ảnh hưởng tới số nộp ngân sách của các cảng biển nói chung và cảng biển khu vực Hải Phòng nói riêng. Đơn cử, Công ty CP Cảng Hải Phòng là doanh nghiệp có số nộp ngân sách lớn của Hải Phòng, sản lượng bốc xếp khá cao nhưng số nộp ngân sách mới chỉ đạt vài chục tỷ đồng/năm, chưa tương xứng với năng lực và sự kỳ vọng của thành phố.
Nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên là do những quy định về mức giá sàn bốc xếp container chưa phù hợp thực tế và sự cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các cảng. Ông Nguyễn Tường Anh, Tổng giám đốc Công ty CP Cảng Hải Phòng cho biết, khu vực Hải Phòng có gần 40 cảng đang hoạt động với tổng chiều dài hơn 10 km. Trong đó, có 13 doanh nghiệp khai thác container với 29 bến cảng container. Các cảng trải dài từ khu Lạch Huyện, Đình Vũ đi sâu vào sông Cấm. Mặc dù số lượng nhiều nhưng số cảng được đầu tư bài bản và đúng tiêu chuẩn quốc tế còn ít. Sự phát triển manh mún của các cảng nhỏ lẻ gây ra nhiều bất cập, năng suất hàng hóa thông qua thấp, một số cảng chỉ đầu tư sơ sài và thu hút khách hàng bằng cách giảm giá gây nên sự cạnh tranh không lành mạnh, làm giảm hiệu quả của các cảng lớn. Thêm vào đó, công tác quản lý nhà nước về giá không thống nhất. Nhà nước chỉ quản lý giá đối với một số cảng lớn nên hầu hết các cảng còn lại đều dựa trên biểu giá của Cảng Hải Phòng để đề ra mức giá thấp hơn khiến các cảng lớn dù đầu tư nhiều, quy mô lớn, năng suất cao cũng khó cạnh tranh nổi. Hệ lụy là để các hãng tàu nước ngoài hưởng lợi.
Sớm điều chỉnh mức phí dịch vụ cảng biển
Những bất cập này đã được các ngành chức năng nắm được. Bộ Giao thông- Vận tải nhiều lần tổ chức họp, nghe ý kiến của các doanh nghiệp cảng biển, các hiệp hội, tuy nhiên, vẫn chưa ban hành được mức giá dịch vụ cảng biển phù hợp. Trong nhiều cuộc họp, ông Nguyễn Tường Anh, Tổng giám đốc Công ty CP Cảng Hải Phòng đề nghị tăng mức giá bốc dỡ container thêm 10% từ năm 2021, sau đó tăng theo lộ trình 2 năm 1 lần. Các doanh nghiệp cảng biển Việt Nam cũng đề xuất 2 phương án điều chỉnh giá dịch vụ bốc dỡ container đối với nhóm cảng biển khu vực 1 (trừ cảng Lạch Huyện). Cụ thể, phương án 1, điều chỉnh giá dịch vụ lên 10%, từ 33 lên 36 USD/container 20 feet; 50 lên 55 USD/container 40 feet; 63 USD/container hơn 40 feet, thực hiện từ 1-1-2021. Phương án 2 là tiếp tục tăng 10% từ 1-1-2022 và tăng thêm 10% từ 1-1-2023.
Lãnh đạo Bộ Giao thông - Vận tải cũng đồng tình với đề xuất này và cho rằng cần có lộ trình tăng giá tới khi tiệm cận mức giá của các nước trong khu vực. Trên thực tế, nhiều cảng biển sau khi đầu tư bị lỗ, phải chuyển đổi công năng vì giá dịch vụ thấp. Do đó, không thể kéo dài tình trạng đầu tư cảng biển mất tới 2.000 - 3.000 tỷ đồng mà mức thu quá thấp, không khuyến khích các doanh nghiệp huy động nguồn lực đầu tư. Cục Hàng hải Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu đề xuất của doanh nghiệp để hình thành khung giá hợp lý nhất, bảo đảm để doanh nghiệp cảng biển có khả năng tái đầu tư, nâng cấp hạ tầng, từ đó nâng cao chất lượng, hiệu quả của các cảng biển, góp phần tăng thu ngân sách./.
Thanh Hiệp- Ảnh: Duy Thính
