Gỡ nút thắt nhân lực y tế cơ sở

Áp lực về nhân lực

Tại Trạm Y tế xã Vĩnh Hòa, nhân lực đang là một trong những khó khăn lớn đối với hoạt động chuyên môn. Trạm hiện có 26 biên chế, 4 hợp đồng, trong đó chỉ có 3 bác sĩ. Do chưa có bác sĩ y học cổ truyền, một lãnh đạo trạm phải đồng thời phụ trách lĩnh vực đông y.

Theo ông Phạm Văn Lệ, Phó Giám đốc phụ trách Trạm Y tế xã Vĩnh Hòa, trước đây trạm chịu sự quản lý, hỗ trợ trực tiếp của Trung tâm Y tế cấp huyện nên nhiều nhiệm vụ được hướng dẫn, san sẻ. Nay trạm trở thành đầu mối thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn, yêu cầu cán bộ y tế chủ động, nỗ lực hơn, trong khi nhân lực thiếu, một số vị trí chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Trạm Y tế phường Lê Thanh Nghị đang chăm sóc sức khỏe ban đầu cho hơn 80.000 người dân. Tuy nhiên, nhân lực của trạm chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là khi phải tổ chức hoạt động theo cơ cấu khoa, phòng và thực hiện ngày càng nhiều nhiệm vụ chuyên môn tại tuyến cơ sở. Trạm hiện có 27 viên chức y tế và 1 kế toán, trong đó chỉ có 4 bác sĩ. Đội ngũ còn lại chủ yếu là cán bộ y tế công cộng, điều dưỡng, y sĩ nên việc bố trí nhân lực cho các vị trí chuyên môn còn khó khăn.

“Để thành lập các khoa, phòng theo quy định hiện hành, trạm còn thiếu nhân lực thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Với số lượng và cơ cấu nhân lực hiện nay, việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu hoạt động của trạm là rất khó”, ông Nguyễn Hữu Tường, Giám đốc Trạm Y tế phường Lê Thanh Nghị cho biết.

Ở đặc khu Cát Hải, bài toán nhân lực có đặc thù riêng. 6 điểm trạm với tổng số 72 nhân lực phục vụ người dân trên địa bàn có tốc độ phát triển du lịch nhanh, đồng thời đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân và du khách. Tuy nhiên, một số vị trí như dược sĩ, cán bộ cận lâm sàng còn thiếu so với quy định và yêu cầu thực tế.

Thực trạng tại các trạm y tế tại Vĩnh Hòa, Lê Thanh Nghị, Cát Hải cho thấy khó khăn không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở sự thiếu hụt theo từng vị trí chuyên môn. Theo báo cáo của ngành Y tế thành phố, đến tháng 9/2026, tuyến xã có 3.105 người, trong đó 393 bác sĩ. Dù 100% trạm y tế có bác sĩ nhưng việc phân bố chưa đồng đều: chỉ 50 trạm có từ 4 bác sĩ trở lên, trong khi 62 trạm chỉ có từ 1 - 3 bác sĩ.

Trong khi đó, chức năng của trạm y tế hiện rộng hơn trước. Theo Thông tư 43/2025/TT-BYT và Thông tư 53/2025/TT-BYT sửa đổi, cơ cấu tổ chức của trạm được định hướng thực hiện các nhóm chức năng gồm hành chính, tài chính, nhân sự; dân số, trẻ em, bảo trợ xã hội; phòng bệnh, an toàn thực phẩm; khám, chữa bệnh; dược, thiết bị y tế, cận lâm sàng. Bộ Y tế cũng lưu ý đào tạo nhân lực tuyến xã phải gắn với hai nhóm nhiệm vụ lớn là quản lý sức khỏe và khám chữa bệnh, đồng thời bổ sung nhân lực cho những lĩnh vực còn thiếu như dinh dưỡng, an toàn thực phẩm, sức khỏe bà mẹ, trẻ em, sức khỏe tâm thần.

Như vậy, bài toán đặt ra với y tế cơ sở không chỉ là bổ sung bác sĩ mà phải hình thành đội ngũ có cơ cấu phù hợp chức năng mới. Khi trạm đảm nhiệm nhiều hơn các nhiệm vụ phòng bệnh, quản lý sức khỏe, khám chữa bệnh và chăm sóc cộng đồng, yêu cầu về nhân lực chuyên môn cũng cao hơn.

Tạo lực cho y tế cơ sở

Tháo gỡ điểm nghẽn nhân lực trạm y tế đang được Hải Phòng đặt trong tổng thể nâng cao năng lực y tế cơ sở. Nghị quyết số 54/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ đào tạo, thu hút nguồn nhân lực ngành Y tế giai đoạn 2026 - 2030 là một trong những cơ sở quan trọng để tạo nguồn nhân lực lâu dài. Chính sách không chỉ hướng tới thu hút bác sĩ mà còn hỗ trợ đào tạo bác sĩ từ đội ngũ y sĩ đang công tác tại trạm y tế, đào tạo sau đại học, tiếp nhận kỹ thuật chuyên môn và tăng cường nhân lực cho tuyến cơ sở.

Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố phấn đấu thu hút 1.222 bác sĩ, ưu tiên cho trạm y tế, đặc khu, các chuyên khoa khó tuyển và lĩnh vực kỹ thuật cao. Tổng nguồn lực thực hiện chính sách đào tạo, thu hút, đãi ngộ khoảng 753,1 tỷ đồng. Cùng với đó, thành phố triển khai nhiều hình thức bổ sung năng lực tại chỗ. Trong 7 tháng đầu năm 2026, ngành Y tế đào tạo 48 bác sĩ liên thông đại học, 648 lượt sau đại học; bố trí 20 viên chức hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã, 23 bác sĩ luân phiên tăng cường Trung tâm Y tế khu vực và 5 bác sĩ biệt phái tại trạm y tế.

Tuy nhiên, đầu tư cho y tế cơ sở không thể chỉ tính bằng số bác sĩ bổ sung. Khi chức năng của trạm mở rộng, cơ sở vật chất, thiết bị, thuốc và hệ thống cận lâm sàng cũng phải được đầu tư tương ứng. Thành phố đang rà soát đầu tư xây dựng mới, cải tạo 93/113 trạm y tế với tổng kinh phí dự kiến 2.046 tỷ đồng.

Theo lãnh đạo Sở Y tế, định hướng này phù hợp với Đề án “Thành phố chăm sóc sức khỏe toàn dân, toàn diện”, trong đó chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh và quản lý sức khỏe theo vòng đời. Mục tiêu tỷ lệ người dân được quản lý sức khỏe tại trạm y tế đạt trên 65% vào năm 2026, trên 95% vào năm 2029 và 100% từ năm 2030 càng đòi hỏi tuyến xã phải có đủ năng lực thực hiện.

Từ những khoảng trống nhân lực tại từng trạm đến chính sách đào tạo, thu hút và đầu tư của thành phố, bài toán y tế cơ sở đang được đặt lại theo hướng không chỉ “đủ người” mà phải “đủ năng lực”. Khi nguồn lực được bố trí đúng nơi, đúng vị trí và đi cùng cơ sở vật chất, y tế cơ sở mới có thể thực hiện tốt hơn vai trò tuyến đầu, giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi, kịp thời ngay tại nơi sinh sống.