(HPĐT)- Với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang lan tỏa mạnh mẽ mọi lĩnh vực đời sống xã hội, thông tin là nguồn tài nguyên quan trọng nhất. Vì vậy, bảo đảm sự nhanh chóng, thuận tiện trong tiếp cận, trao đổi, chia sẻ thông tin, tài liệu giữa các địa phương, cơ quan, đơn vị và cá nhân giữ vai trò rất quan trọng.
Kỳ họp thứ 6 HĐND thành phố khoá 16 là kỳ họp đầu tiên ứng dụng kỳ họp số để nâng cao chất lượng.
Trong thực hiện chuyển đổi số, việc số hóa tài liệu, tài nguyên thông tin được nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị trên địa bàn thành phố tích cực triển khai. Điển hình như Thư viện Khoa học tổng hợp thành phố ưu tiên số hóa trước tư liệu quý hiếm, tài liệu độc bản và tài liệu có giá trị sử dụng cao, sau đó đến các tài liệu địa chí địa phương, bản tin Hải Phòng qua các trang báo…, giúp bạn đọc dễ tiếp cận hơn. Hay nhiều trường học cũng đang đẩy nhanh việc xây dựng các thư viện số, tủ sách số trong nhà trường. Như Trường THPT Thái Phiên có gần 2 nghìn đầu sách được số hóa, vì vậy học sinh có thể đọc sách của thư viện trường trên điện thoại thông minh có kết nối internet. Trường THPT Cát Bà cũng hoàn thành và đưa vào sử dụng công trình thư viện số gồm hơn 300 đầu sách và 200 tài liệu phục vụ nhu cầu dạy và học. Được biết, Đoàn thanh niên Trường THPT Cát Bà phấn đấu “liên thông” thư viện trường với các thư viện số trên địa bàn thành phố, giúp cán bộ, giáo viên, học sinh nhà trường được tiếp cận nguồn thông tin, tài liệu đa dạng, phong phú hơn.
Tuy nhiên, việc số hóa tài liệu, tài nguyên thông tin còn nhiều khó khăn do hạn chế về hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm quản lý thư viện số chưa đồng bộ, đặc biệt tốc độ số hóa chậm còn bởi các “rào cản” về quy định bản quyền… Hiện phần lớn bản quyền sách, tài liệu…đang thuộc về các nhà xuất bản, các đơn vị sở hữu tác quyền và cá nhân, nên việc các địa phương, cơ quan, thư viện hay đơn vị đàm phán để có được bản quyền phục vụ xây dựng thư viện số gặp nhiều khó khăn. Thậm chí khi đàm phán được hay có tác giả chủ động tặng thì lại vướng quy định không được số hóa với mục đích cung cấp cho bạn đọc. Tại Điều 22, chương 2 Nghị định số 22/2018-NĐ-CP của Chính phủ nêu rõ: “Thư viện không được sao chép và phân phối bản sao sản phẩm tới công chúng, kể cả bản sao kỹ thuật số”. Thực tế khi số hóa tác phẩm, tài liệu và đưa ra phục vụ miễn phí, quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu sẽ bị ảnh hưởng. Mặt khác, đã có trường hợp một số địa phương, đơn vị, nhà cung cấp dịch vụ tài liệu số sử dụng tài liệu có bản quyền mà không xin phép, gây phương hại đến lợi ích của các tác giả và đơn vị nắm giữ tác quyền.
Do đó, phần lớn các tài liệu số hóa hiện nay chỉ được sử dụng nội bộ, không được chia sẻ rộng rãi. Dù tài liệu được số hóa, bạn đọc chỉ có thể tra cứu thông tin cơ bản trên hệ thống thư mục. Nếu muốn đọc toàn văn vẫn phải đến thư viện, gây chậm trễ trong tiếp cận tài liệu, tài nguyên thông tin. Cũng do thiếu nguồn tài liệu số hóa nên dịch vụ đọc trực tuyến, thư viện số chưa đáp ứng yêu cầu chất lượng cũng như nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân.
Để bản quyền không còn là “rào cản” trong số hóa tài liệu, tài nguyên thông tin, ngành chức năng cần phối hợp chặt chẽ để nghiên cứu, hoàn thiện chính sách pháp luật theo hướng vừa bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu quyền tác giả, vừa hài hòa với quyền tiếp cận thông tin của cộng đồng, đáp ứng yêu cầu trong thời đại xã hội số. Mặt khác, hướng dẫn các địa phương, đơn vị thực hiện nghiêm quy định về bản quyền. Trước mắt, để đẩy nhanh tiến độ số hóa, tạo điều kiện cho bạn đọc tiếp cận nguồn tài liệu có giá trị và tài nguyên thông tin số, thay vì mua bản cứng các tài liệu, các địa phương, cơ quan, đơn vị, thư viện có thể mua bản mềm. Bên cạnh đó, hợp tác, phối hợp các nhà xuất bản trong xây dựng, chia sẻ dữ liệu, qua đó đa dạng nguồn tài liệu số đáp ứng nhu cầu khai thác, tiếp cận thông tin của người dân./.
MINH PHƯƠNG
