(HPĐT)- Trong giới nghiên cứu văn hóa, lịch sử, nhất là trong lĩnh vực Hán Nôm, ai cũng nhớ tới cái tên Phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh và cuốn sách “Một số tư liệu Hán Nôm, về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các vùng biển của Việt Nam ở biển Đông”. Cuốn sách ra đời năm 2014, khi Trung Quốc đưa dàn khoan 981 vào biển Đông. Những tư liệu tập hợp trong cuốn sách góp phần khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Trong đó, Phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh cùng tập thể các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên Viện Nghiên cứu Hán Nôm đóng vai trò quan trọng.
PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh giới thiệu các tấm bản đồ được vẽ từ nhiều thế kỷ trước tại cuộc giới thiệu cuốn sách “Một số tư liệu Hán Nôm về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các vùng biển của Việt Nam ở biển Đông” năm 2014. Ảnh: Báo Dân Trí
Trịnh Khắc Mạnh sinh ra và lớn lên ở xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng. Tháng 7- 1970, khi vừa 17 tuổi, tốt nghiệp lớp 10, Trường cấp ba Nguyễn Bỉnh Khiêm, anh viết đơn xung phong nhập ngũ. Cuối năm 1972, sau hơn hai năm chiến đấu ở chiến trường B3, bị sức ép bom B52 và sốt rét ác tính, sức khỏe yếu, Trịnh Khắc Mạnh được đơn vị cho ra Bắc an dưỡng. Tháng 8-1973, anh mang giấy báo trúng tuyển vào đại học của 3 năm trước lên Trường đại học Tổng hợp Hà Nội đăng ký nhập học.
Thích học Lịch sử từ khi còn học phổ thông, nhưng lại được xếp học môn Hán Nôm, Mạnh làm đơn xin chuyển sang khoa Sử nhưng không được đồng ý, vậy là cậu thanh niên Trịnh Đức Mạnh tập trung học Hán Nôm với suy nghĩ, “sau này sẽ đọc và hiểu những cuốn sách thuốc chữ nho của bố vẫn để trên gác xép nhà ở quê”.
Khóa sinh viên Hán Nôm đầu tiên của Trường đại học Tổng hợp khi ấy chỉ vỏn vẹn có 13 sinh viên theo học, trong đó có Trịnh Khắc Mạnh. Những ngày đầu, Mạnh thấy học chữ Hán chữ Nôm khó quá, chữ vuôngvà nhớ máy móc, học chữ nào biết chữ ấy. Một số chữ viết như dùng những chiếc que nhỏ sắp lại với nhau, nhìn thấy buồn cười. Nhưng lâu dần, càng học Mạnh càng thấy thích thú. Gần 5 năm đắm đuối với chương trình Hán Nôm học, Trịnh Khắc Mạnh cũng tốt nghiệp với tấm bằng loại giỏi và được giữ lại trường làm công tác giảng dạy. Nhưng với ham mê nghiên cứu, anh xin chuyển về cơ quan nghiên cứu khoa học để nghiên cứu Hán Nôm.
Sau khi về công tác ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm, để nâng cao trình độ chuyên môn, cuối năm 1986, Trịnh Khắc Mạnh thi đỗ nghiên cứu sinh ngành Văn học và sang học tại Viện Phương đông học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Một sự cố gắng vượt bậc của cá nhân anh, học Hán Nôm thi nghiên cứu sinh nước ngoài ngành Văn học.Năm 1990, Mạnh bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ (nay là tiến sĩ) ngành văn học châu Á, Viện Đông phương học, Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô. Trở về nước, anh tiếp tục công tác ở Viện nghiên cứu Hán Nôm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Năm 1993, Trịnh Khắc Mạnh được đề bạt chức vụ Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Năm 1999 đến năm 2013, ông giữ chức Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Từ năm 2001 đến năm 2015, Trịnh Khắc Mạnh làm Tổng Biên tập Tạp chí Hán Nôm.
Trong quá trình nghiên cứu về học thuật, phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh góp phần giải quyết một số vấn đề về từ ngữ và văn hóa Hán Nôm. Có những ngôi đền xây mới năm 2014, nhưng câu đối hoành phi toàn bằng chữ Nôm, không mấy người đọc được. Phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh cùng các cộng sự giúp giải nghĩa và ghi chú các di sản phi vật thể này, góp phần gìn giữ giá trị của chữ Hán Nôm, đồng thời tuyên truyền về nội dung các bản chữ Hán Nôm còn lưu nhiều thông tin lịch sử.
Đặc biệt, ngày 1-5-2014, Trung Quốc đưa dàn khoan 981 vào biển Đông, gần khu vực quần đảo Hoàng Sa, xâm phạm vùng biển và thềm lục địa thuộc chủ quyền Việt Nam ở biển Đông. Phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh cùng tập thể các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên Viện Nghiên cứu Hán Nôm kịp thời biên soạn và cho ra mắt cuốn sách“Một số tư liệu Hán Nôm, về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các vùng biển của Việt Nam ở Biển Đông” Cuốn sách dày 479 trang gồm có bản đồ, địa chí, văn bản hành chính, tạp văn, cùng nhiều tư liệu khác. Có tư liệu đã được công bố ở nhiều dạng khác nhau, nhưng đây là lần đầu được công bố nguyên bản. Những tư liệu trong tập sách này có giá trị lịch sử to lớn, thể hiện nhất quán quan điểm, lập trường của Nhà nước phong kiến Việt Nam trong quá trình xác lập, thực thi chủ quyền, quản lý hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa cùng các vùng biển của Việt Nam ở biển Đông. Đây là những căn cứ pháp lý góp phần khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, phục vụ việc đấu tranh, bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam.
Hơn bốn mươi năm học tập, say mê nghiên cứu khoa học và gắn bó cuộc đời với Viện nghiên cứu Hán Nôm, phó giáo sư, tiến sĩ Trịnh Khắc Mạnh trở thành lãnh đạo chủ chốt của Viện. Ông cùng tập thể cán bộ, nhân viên Viện nghiên cứu Hán Nôm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Ông là tác giả hàng chục đầu sách, tiêu biểu như cuốn “Tên Tự, Tên hiệu các tác gia Hán Nôm Việt Nam”, dày 735 trang công bố 1.108 tên tự của 788 tác giả Hán Nôm Việt Nam (sách được tặng giải B giải thưởng sách Quốc gia năm 2020 và đã được dịch ra tiếng nước ngoài). Đồng thời, ông còn là chủ biên và đồng tác giả của nhiều đề tài khoa học và hơn 30 đầu sách nghiên cứu về Hán Nôm, hàng trăm bài viết đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành trong nước và quốc tế (có bài trong hệ thống Scopus). Những công trình khoa học và sách nghiên cứu về Hán Nôm của ông và đồng nghiệp làm phong phú hơn lịch sử văn hóa dân tộc và phát triển ngành Hán Nôm học Việt nam, góp phần vào sự nghiệp phát triển và bảo vệ Tổ quốc./.
