Anh Nguyễn Tuân Triệu- người phát hiện 2 cọc gỗ đầu tiên tham gia hỗ trợ cán bộ Viện khảo cổ khai quật, xác minh niên đại, gia trị của các cọc gỗ.
Gần 3 tháng nay, ông Nguyễn Đức Hiền, trưởng làng văn hóa Mai Động gần như túc trực 24/24 giờ tại cánh đồng Cao Quỳ của làng. Từ khi người dân phát lộ các cọc gỗ đến nay, ông được địa phương giao nhiệm vụ trong coi khu vực, hỗ trợ cán bộ Viện khảo cổ học thực hiện nhiệm vụ. Ông Hiền cho biết, chiều ngày 1-10, khi ông qua cánh đồng, thấy tại ruộng của gia đình anh Nguyễn Tuân Triệu có 2 cọc gỗ bắc ngang luống ruộng. Hỏi về 2 cọc gỗ, ông biết được gia đình anh Triệu trong quá trình làm luống đào thấy. Quan sát 2 cọc gỗ có bề mặt màu nâu đen, thân hình trụ tròn, một phần còn nhẵn bóng và hơi vát nghiêng. Chiều dài một cọc hơn 4 mét, cọc còn lại hơn 3 mét, cùng đường kính hơn 30 cm, bên ngoài lớp phù sa màu hồng. Trước truyền thống lịch sử của địa phương gắn liền với trận chiến chống giặc ngoại xâm trên sông Bạch Đằng năm 1288, ông báo chính quyền địa phương về việc này. Sau đó, ngày 7-10, khi đào đất ở khu vực, ông phát hiện tiếp 1 cọc gỗ, tiếp tục báo chính quyền địa phương và cơ quan chức năng. Cọc gỗ này được di chuyển về đình làng.
Tuy hiện nay, các nhà khoa học, khảo cổ học chưa công bố chính thức niên đại và giá trị của các cọc gỗ nhưng ông Hiền và người dân địa phương tin tưởng rằng đây là những cọc gỗ liên quan đến trận đại thắng quân Nguyên Mông trên sông Bạch Đằng. Ông Hiền chia sẻ thêm, làng mới khởi công xây dựng, trùng tu lại đền thờ Đức Thánh Đệ nhất Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Khoảng 3 ngày sau ông phát hiện cọc gỗ này.
Theo lịch sử xã Liên Khê, địa phương xưa thuộc tổng Trúc Động, huyện Thuỷ Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương; là vùng đất có lịch sử lâu đời, nằm trên mạch núi già của vòng cung Đông Triều. Nơi đây còn lưu truyền huyền tích lịch sử về những trận chiến chống quân xâm lược phương Bắc, trong đó có chiến thắng của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lấy Trúc Động làm căn cứ để tiến ra cửa sông Bạch Đằng, sông Chanh, tiêu diệt hoàn toàn đạo thuỷ binh của quân Nguyên Mông.
Bãi cọc gỗ được phát lộ tại khu vực cánh đồng Cao Quỳ (xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên)
Theo ông Nguyễn Đắc Trại, Bí thư chi bộ thôn 3, từ lịch sử địa phương cho thấy, khu vực cánh đồng Cống Táu vốn là một dòng kênh của sông Đá Bạc. Cả khu cánh đồng trước kia mỗi khi nước triều lên, nước ngập đến đầu người. Thậm chí, nước vào tận trong các chân núi đá – ven đường đi trong làng hiện nay. Bên cạnh đó, trong làng có chùa Mai Động (Lễ Sơn tự) – tương truyền là hang quân lương tiền phương của quân đội nhà Trần. Tại khu vực này còn có các bến Giể, Trên, Lõng Ngang, Đình, Sỏi, Bè nằm liền kề để phục vụ việc vận chuyển quân lương. Thời gian trước, khoảng những năm thập niên 60 của thế kỷ trước, trong quá trình canh tác tại đây, người dân phát hiện nhiều cọc gỗ. Nhưng do lúc đó chưa nhận rõ giá trị của cọc gỗ nên người dân không báo chính quyền địa phương.
Ông Nguyễn Đình Hùng, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã Liên Khê thông tin: Từ khi phát lộ cọc gỗ tại khu vực đến nay, địa phương tích cực hỗ trợ các cơ quan chức năng khảo sát, xác minh giá trị của các cọc gỗ. Khi phát hiện 2 cọc gỗ đầu tiên, địa phương cử lực lượng, thống nhất cùng gia đình anh Triệu chuyển 2 cọc gỗ trên để lưu giữ tại xã. Hiện nay, trên địa bàn xã có 3 di tích lịch sử cấp quốc gia liên quan đến trận chiến Bạch Đằng năm 1288 là đền Thụ Khê, chùa Mai Động và chùa Thiểm Khê. Việc thành phố, các ngành chức năng vào cuộc xác minh niên đại, giá trị lịch sử của các cọc gỗ này góp phần khẳng định thêm những giá trị lịch sử của trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288 với địa phương nói riêng và thành phố nói chung. Được biết, để phục vụ công tác khảo cổ tại khu vực, UBND huyện Thủy Nguyên đề xuất quy hoạch vùng với diện tích 3 ha.
Bài và ảnh: Minh ChâmĐể xác định rõ hơn quy mô, đặc điểm, cấu trúc của di tích, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho phép Bảo tàng Hải Phòng phối hợp Viện Khảo cổ học khai quật khảo cổ tại cánh đồng Cao Quỳ thuộc xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng từ ngày 27-11-2019 – 30-06-2020 (theo Quyết định số 4137/QĐ-BVHTTDL).
