Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Hải Phòng đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 định hướng phát triển đột phá đô thị theo hướng hiện đại, thông minh, bền vững.
Nhìn chung, chúng tôi nhận thấy Đồ án bám sát nội dung Nghị quyết (NQ) số 45 ngày 24-1-2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cũng như phù hợp với Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện NQ 45. Đồ án chính là sự cụ thể hóa định hướng của cấp cao nhất đất nước về quy hoạch phát triển của Hải Phòng trong vài ba chục năm tới. Đáng mừng là, đối với yêu cầu hàng đầu này, Đồ án cơ bản thể hiện được.
Nghiên cứu Đồ án, chúng tôi hình dung được là sau khoảng 30 năm nữa, Hải Phòng sẽ là một đô thị phát triển đột phá do phát huy tốt lợi thế cạnh tranh, đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa, có công nghiệp phát triển hiện đại, thông minh, bền vững; kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, xuất hiện nhiều đường cao tốc, cầu mới, mở rộng sự kết nối với các địa phương trong khu vực; có cảng nước sâu công suất lớn, thêm sân bay lớn; có các vành đai khu công nghiệp tập trung, có dải du lịch biển, cụm du lịch sinh thái, tâm linh hấp dẫn, thu hút nhiều nguồn lực đầu tư; phát triển các loại hình dịch vụ phục vụ sản xuất, đời sống; là trung tâm quốc tế về giáo dục- đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng khoa học- kỹ thuật- nhất là về kinh tế biển. Cùng với đó là sự phát triển của các khu đô thị- tiểu đô thị mới, nhất là khu đô thị hành chính tập trung, thông minh Bắc sông Cấm. Sản xuất nông nghiệp thu hẹp theo hướng đầu tư chiều sâu, nâng cao hàm lượng khoa học sinh học để nâng chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế. Và cũng theo đó, dân số Hải Phòng tăng lên từ gấp rưỡi đến hai lần, cuối 2050 có thể đạt ngưỡng tăng gấp ba lần, với sự chuyển dịch lao động từ nghề nông sang các ngành nghề công nghiệp, du lịch-dịch vụ và có thị phần dành cho xuất khẩu lao động. Chất lượng cuộc sống cả về vật chất và tinh thần được nâng cao, môi trường xanh, sạch ngang tầm với các thành phố tiêu biểu ở châu Á. Trật tự an ninh, quốc phòng được giữ vững. Thành phố phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, cũng nên bổ sung: Hải Phòng là địa phương có lợi thế về cảng biển, đã có kinh nghiệm thực tiễn và khá thành công trong lĩnh vực ngoại thương những năm đầu đất nước đổi mới, vì vậy Đồ án nên đặt vấn đề phát triển mạnh thương mại quốc tế, để lĩnh vực này trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của Hải Phòng. Với lợi thế về cạnh tranh địa kinh tế vốn có, Hải Phòng có thể được quy hoạch, đầu tư để trở thành một trung tâm thương mại quốc tế có tầm cỡ hoạt động như Hồng Kông (Trung Quốc), Xin-ga-po. Chẳng hạn, quy hoạch lập ở vùng lân cận cảng biển nước sâu các khu kho hàng, lập đầu mối giao dịch, mua và phát mại hàng hóa trong nội địa và nhất là đảm nhận việc trung chuyển, phân phối hàng ra nước ngoài, vừa giảm chi phí lưu thông, vừa tạo thuận lợi cho khách hàng giao dịch gọn mọi thủ tục giấy tờ, cũng như đẩy nhanh tốc độ giao nhận hàng hóa. Hải Phòng sẽ giàu nhanh hơn và có thể phát triển đột phá hơn nữa nhờ đẩy mạnh hoạt động từ lĩnh vực kinh doanh thành phố có nhiều lợi thế cạnh tranh này. Hiện tại, do lĩnh vực này chưa được đánh giá cao nên quy hoạch “dành chỗ” còn nhỏ và xa khu vực cảng biển.
Trở lại nội dung quy hoạch, chúng tôi đồng tình với các chương, phần mà Đồ án đã nêu về điều chỉnh các không gian quy hoạch. Phải thấy rằng các nội dung định hướng điều chỉnh được nêu rất đầy đủ, từ khu vực đô thị, khu vực nông thôn, không gian xanh và mặt nước,... đến không gian công nghiệp, phân bố hệ thống dịch vụ thương mại, không gian du lịch, khu vực phục vụ nông lâm ngư nghiệp, rồi định hướng phát triển hạ tầng xã hội cho khu hành chính, chính trị, khu vực an ninh- quốc phòng- khu văn hóa-xã hội v.v...; có cả định hướng hạ tầng kỹ thuật, trong đó có đề cập đến cả xử lý rác thải và quy hoạch nghĩa trang và cuối cùng là mục đánh giá môi trường chiến lược.
Về các nội dung trên, chúng tôi xin nhấn mạnh thêm một số mong muốn đạt tới. Trước hết quy hoạch có tầm nhìn xa để bảo đảm sự ổn định cao, ở đây quy hoạch này sử dụng cho 30 năm tới. Hải Phòng cũng nên một “Tổng chỉ huy”, một “Kỹ sư trưởng” đủ giỏi, đủ thẩm quyền để chỉ huy đồng bộ, nhất quán và giám sát việc nhất nhất làm theo quy hoạch đã duyệt.
Tiếp theo, việc quy hoạch đô thị nên làm đồng bộ quy hoạch cả không gian trên cao, tại mặt đất và dưới đất. Khi diện tích mặt đất có hạn và người ngày càng đông hiện nay, xu thế các công trình “hạ ngầm” và “vươn không” ngày càng phát triển mạnh. Tuy nhiên, đồ án chưa thấy đề cập chuyện 30 năm nữa Hải Phòng có xây đường ngầm, ga tàu ngầm không, hay là sẽ có đường sắt trên cao, hoặc đường bộ nhiều tầng, bên trên là cao tốc, vừa tiết kiệm được đất đai, lại không phải mệt mỏi vì giải phóng mặt bằng. Nếu không dự tính trước, dành chỗ trong quy hoạch, đến khi làm sẽ phát sinh nhiều vướng mắc, tốn kém. Nhân đây, cũng mong muốn di dời tuyến đường sắt có từ thời Pháp thuộc ra khỏi nội đô, để xóa hẳn một "điểm đen" kinh niên, giải phóng tắc nghẽn giao thông của khu vực đô thị cũ. Đưa tuyến đường sắt ra sát đường cao tốc, đón đầu việc giao và rút hàng xuất, nhập qua cảng biển Lạch Huyện khi luồng hàng qua đây chẳng bao lâu nữa sẽ trở nên tập nập.
Mong muốn thứ ba đối với quy hoạch là đặt các công trình đúng chỗ và khoa học. Công tác quy hoạch có thể ví tựa việc sắp xếp một bàn cờ lớn, mọi quân cờ nếu được đặt vào vị trí phù hợp, sẽ tạo nên thế cờ tốt để phát huy sức mạnh tổng hợp, thực hiện thắng lợi mục tiêu chung. Như cần bố trí các tiểu đô thị liền kề các khu công nghiệp tập trung, trong đó có những căn hộ cao tầng bình dân, phục vụ người lao động có thu nhập thấp. Việc làm này sẽ có tác dụng thiết thực, bền vững ngay cả với việc hạn chế ắch tắc giao thông trên đường giờ cao điểm, đồng thời tăng thêm quỹ thời gian hữu ích cho người lao động. Doanh nghiệp có thể làm luôn nhà ở giá rẻ cho công nhân gần nơi lao động, như ở Khu công nghiệp VSHIP.
Bên cạnh đó, đề nghị cân nhắc thêm một số điểm để có thể bổ sung, hoàn thiện cho hợp lý nhất: Quy hoạch hành lang khu công nghiệp tập trung ven sông tuy thuận tiện cho vận tải hàng hóa, cấp nước, nhưng cũng là mối lo nếu doanh nghiệp thiếu trách nhiệm, tự tiện xả chất thải làm ô nhiễm dòng nước. Vì vậy, việc quản lý xử lý chất thải trước khi đưa vào môi trường phải được làm chặt chẽ từ khâu đầu thiết kế và thực hiện nghiêm quá trình hậu kiểm, giám sát. Khu công nghiệp bố trí ở Nam sông Giá có thể ảnh hưởng không tốt đến hoạt động du lịch trong khu vực. 30 năm nữa, nhiều núi đá vôi ở Thủy Nguyên, An Lão... có thể mất hẳn trong quá trình khai thác làm vật liệu xây dựng, gây biến đổi tiểu khí hậu, môi trường khu vực..., do đó cần có biện pháp khắc phục sớm, trước hết là có kế hoạch hoàn trả tỷ lệ cây xanh bù lại... Tương tự vậy, một số vùng không gian cây xanh có diện tích rất lớn ven các dòng sông, giờ nhường chỗ cho xây dựng các khu đô thị mới, cơ sở công nghiệp, dịch vụ..., cần có quy hoạch khu trồng cây xanh để hồi hoàn cho môi trường sống. Hiện tại, nhiều dòng sông bị xâm lấn, thải rác làm vùng mặt nước bị thu hẹp, đề nghị tăng nội dung, biện pháp giữ gìn, khôi phục và bổ sung thêm hệ thống kênh, hồ, đầm nước để cân bằng môi trường sinh thái- hiện phần này nêu trong đồ án còn nêu chung chung, vắn tắt.
Ở phần dự báo, đồ án đề cập đến tình trạng nước biển dâng ở Hải Phòng. Đây là việc lớn, đòi hỏi sự đầu tư nhiều nguồn lực để ứng phó. Tuy nhiên, phần giải pháp còn sơ sài- chỉ mới nêu có chỉ số cao trình xây dựng phía trong và ngoài đê, nên bổ sung thêm nội dung cho tương xứng với vấn đề đặt ra.
Điều quan trọng cuối cùng nhưng nên quán triệt xuyên suốt trong toàn bộ các khâu quy hoạch là luôn luôn kết hợp quy hoạch với bảo vệ an ninh- quốc phòng. Mọi vị trí công trình khi xếp vào quy hoạch, cần được đặt câu hỏi: là khi có thiên tai, địch họa sẽ bị tác động ra sao? Sau khi cân nhắc điều đó kỹ lưỡng rồi, mới ra quyết định cuối cùng, coi đó là nguyên tắc làm việc nhất nhất tuân thủ.
Tóm lại, Đồ án tuy là điều chỉnh, nhưng là điều chỉnh theo NQ 45 rất quan trọng, nên đồ án mang hơi thở của sự phát triển đột phá lịch sử của vùng đất Hải Phòng, là dấu ấn đặc biệt chưa từng có của ngành quy hoạch thành phố. Nhìn chung, các khu vực sắp đặt trong điều chỉnh quy hoạch là cơ bản hợp lý, sẽ tạo nên “thế trận” phù hợp, góp phần thúc đẩy Hải Phòng phát triển mạnh, có nhiều bước chuyển động bứt phá, tiến tới hoàn thành tốt đẹp các mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, như nội dung NQ 45 của Bộ Chính trị xác định. Mong Đồ án tiếp tục được hoàn thiện, cụ thể hóa để thành phố ta có một quy hoạch "dài hơi" chuẩn xác, sớm được triển khai, đi vào cuộc sống, góp phần thúc đẩy Hải Phòng phát triển nhanh và bền vững.
Bài: Nhà báo Quốc Hòa (Hội viên CLB Bạch Đằng) - Ảnh: Hoàng Phước
