Hải Phòng - 70 năm “Trung dũng - Quyết thắng”, vững bước vươn xa

LTS: Tháng Năm về, Đảng bộ, chính quyền, quân và dân thành phố Hải Phòng long trọng kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng (13-5-1955 - 13-5-2025). Trong lòng mỗi người dân thành phố Cảng lại dâng trào niềm tự hào về truyền thống “Trung dũng - Quyết thắng”, cùng ấp ủ khát vọng vươn lên mạnh mẽ, xây dựng Hải Phòng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như lời Bác Hồ kính yêu căn dặn, vững bước cùng cả nước tiến vào kỷ nguyên mới.

Nhân dịp này, Trung tâm Báo chí và Truyền thông Hải Phòng trân trọng giới thiệu loạt bài “Hải Phòng - 70 năm “Trung dũng - Quyết thắng”, vững bước vươn xa” nhằm nhìn lại hành trình lịch sử hào hùng của các thế hệ cha ông, đã hun đúc nên bản sắc người Hải Phòng qua hàng nghìn năm, tỏa sáng trong thời đại Hồ Chí Minh, đồng thời là sức mạnh nội sinh quan trọng để thành phố trụ vững và đồng hành với đất nước trong suốt tiến trình phát triển và trường tồn.

Kỳ 1: Khúc tráng ca từ mảnh đất đầu sóng

Hải Phòng - vùng đất đầu sóng ngọn gió, “phên dậu” phía Đông Tổ quốc - từ bao đời đã gắn bó máu thịt với sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Đây là nơi hội tụ những lớp trầm tích lịch sử, chứng kiến và tham dự vào những thời khắc quyết định của vận mệnh dân tộc. Không chỉ sở hữu vị trí chiến lược quan trọng, Hải Phòng còn mang trong mình một tâm thế đặc biệt: tâm thế của lòng yêu nước nồng nàn, khí phách kiên cường và tinh thần đổi mới không ngừng nghỉ.

Chiếc tàu Djiring chở quân Pháp rút lui khỏi bến Sáu Kho (Hải Phòng), ngày 13-5-1955. Ảnh tư liệu 

Dòng chảy lịch sử hun đúc bản sắc Hải Phòng

Hải Phòng là miền đất cổ với bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời. Sự hình thành và phát triển của thành phố được minh chứng qua các di chỉ khảo cổ như Cái Bèo (Cát Bà) có niên đại hàng vạn năm, Tràng Kênh (Thủy Nguyên) và Núi Voi (An Lão) có niên đại từ 2.000 đến hơn 3.000 năm, đồng thời gắn liền với văn hóa Đông Sơn trong nền văn minh sông Hồng.

Vào những năm đầu Công nguyên, nữ tướng Lê Chân, người trang An Biên (huyện Đông Triều, Quảng Ninh), đã về vùng đất Ninh Hải, lập nên trang An Biên - nền móng đầu tiên cho đô thị Hải Phòng ngày nay.

Là vùng đất đầu sóng, ngọn gió, “phên dậu” phía Đông của đất nước, Hải Phòng có vị thế địa chiến lược quan trọng trong toàn bộ tiến trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Người Hải Phòng với tinh thần yêu nước nồng nàn, tính cách dũng cảm, kiên cường, năng động và sáng tạo đã trực tiếp tham gia nhiều trận quyết chiến chiến lược chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc và giải phóng dân tộc.

Trên mảnh đất này, ba lần vang lên chiến thắng hào hùng trên sông Bạch Đằng (năm 938, 981 và 1288) với chiến công của các vị anh hùng dân tộc như: Đức vương Ngô Quyền, Hoàng đế Lê Đại Hành và Hưng Đạo đại Vương Trần Quốc Tuấn. Những chiến thắng ấy không chỉ đánh đuổi quân xâm lược phương Bắc mà còn khẳng định chủ quyền độc lập, tự chủ của dân tộc Việt Nam - nền tảng cho tinh thần bất khuất, kiên cường của nhân dân Hải Phòng sau này.

Cuối thế kỷ 19, cùng với công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, Hải Phòng trở thành trung tâm cảng biển, công nghiệp và giao thương quan trọng bậc nhất miền Bắc. Chính tại nơi đây, giai cấp công nhân Việt Nam bắt đầu hình thành và lớn mạnh. Phong trào công nhân Hải Phòng sớm bén lửa đấu tranh, tiếp nhận ánh sáng cách mạng vô sản do Nguyễn Ái Quốc truyền bá từ những năm 1925-1930, góp phần quan trọng vào quá trình ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tháng 4-1929, tổ chức cộng sản đầu tiên ra đời ở Hải Phòng, mở đầu giai đoạn phát triển mới trong phong trào cách mạng. Đến tháng 4-1930, Đảng bộ thành phố chính thức được thành lập, là một trong những tổ chức đảng ra đời sớm nhất cả nước.

Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào yêu nước và cách mạng của nhân dân Hải Phòng không ngừng sục sôi. Từ những cao trào 1930-1931, 1936-1939 đến cuộc khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, Hải Phòng - Kiến An luôn là trung tâm khí thế cách mạng sục sôi. Tiếng trống khởi nghĩa từ Kim Sơn (Kiến Thụy) ngày 12-7-1945 như sự mở đầu cho làn sóng nổi dậy vùng Duyên hải Bắc bộ, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Cuộc đấu tranh 300 ngày giải phóng Hải Phòng - bản hùng ca không tiếng súng

Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ và Hiệp định Genèva năm 1954 được ký kết, thực dân Pháp buộc phải rút khỏi miền Bắc nước ta. Tuy nhiên, Hải Phòng trở thành địa bàn cuối cùng còn hiện diện quân đội Pháp trên miền Bắc với thời gian tập kết 300 ngày theo quy định của Hiệp định. Không còn tiếng súng xé rách bầu trời, không còn bom rơi đạn lạc, nhưng cuộc đấu tranh 300 ngày tại Hải Phòng lại diễn ra vô cùng cam go, quyết liệt trên mặt trận: Đấu tranh chính trị, ngoại giao, vận động quần chúng, bảo vệ sản xuất, giữ gìn trật tự xã hội và ngăn chặn âm mưu phá hoại của địch. Ngay sau khi Hiệp định được ký kết, thực dân Pháp trắng trợn vi phạm bằng các hành động vây ráp, bắt lính, cướp đoạt tài sản, tuyên truyền xuyên tạc chính sách của Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Đặc biệt, chúng âm mưu cưỡng ép, dụ dỗ nhân dân miền Bắc di cư vào Nam, đồng thời phá hoại và chuyên chở máy móc, tài sản ra khỏi miền Bắc để phục vụ cho các thế lực phản động.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Mỹ, quân đội Pháp cùng các đảng phái phản động ráo riết hoạt động nhằm phá hoại việc thực hiện Hiệp định Genèva. Chúng tìm mọi cách dụ dỗ và cưỡng bức quần chúng, nhất là các tín đồ tôn giáo, di cư vào Nam; đồng thời tiến hành phá hoại trên nhiều mặt trận kinh tế, văn hóa trước khi rút lui.

Trước tình hình đó, Đảng bộ Hải Phòng tổ chức nhiều hình thức tuyên truyền sâu rộng, vận động nhân dân giữ vững lòng tin vào cách mạng và kiên định bám trụ. Hàng nghìn công nhân, cán bộ, học sinh, nhân sĩ yêu nước tham gia bảo vệ nhà máy, xí nghiệp, không cho địch tháo dỡ thiết bị, phát động các phong trào “bám trụ”, “ở lại quê hương”, “giữ nhà máy như giữ trận địa” lan rộng khắp thành phố. Những đêm không ngủ của công nhân, những người mẹ, người vợ kiên trì ngồi trước doanh trại địch, khóc đòi chồng con bị bắt lính phải trở về, cùng những người dân đứng trước ngã ba lựa chọn ở lại hay di cư, tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn.

Sau 300 ngày bền bỉ đấu tranh không ngơi nghỉ, ngày 13-5-1955, từ bến Nghiêng (Đồ Sơn) những tên lính thực dân Pháp rút khỏi Hải Phòng, đánh dấu sự kiện thành phố Cảng hoàn toàn giải phóng và miền Bắc sạch bóng quân thù. Lá cờ đỏ sao vàng rực rỡ và kiêu hãnh tung bay trên bầu trời thành phố Cảng, mở ra trang sử mới cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chi viện cho miền Nam và đấu tranh thống nhất đất nước.

Ngày giải phóng Hải Phòng không chỉ là mốc son chói lọi của thành phố mà còn biểu tượng cho thắng lợi toàn diện về chính trị, ngoại giao và tinh thần đoàn kết của nhân dân dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng xúc động viết: “Trải qua tủi nhục hơn 80 năm, hôm nay Hải Phòng đã vươn mình dậy giải phóng. Khắp phố phường cờ đỏ sao vàng tung bay rực rỡ như hoa nở mùa xuân... Những năm chịu đựng gian khổ, đoàn kết chiến đấu đã kết quả vẻ vang. Miền Bắc đã hoàn toàn giải phóng. Hải Phòng đã hoàn toàn giải phóng”.

Cuộc đấu tranh 300 ngày giải phóng Hải Phòng là bản hùng ca không tiếng súng, nơi mỗi người dân là một chiến sĩ chiến đấu bằng niềm tin, lòng kiên định và khát vọng hòa bình. Đây cũng là bài học quý báu về sự kiên trì, đoàn kết và bản lĩnh chính trị, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho Hải Phòng phát triển trở thành trung tâm công nghiệp, kinh tế, thương mại và quốc phòng trọng yếu của miền Bắc, đồng thời là hậu phương lớn của tiền tuyến miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Cuộc đấu tranh 300 ngày giải phóng Hải Phòng là minh chứng cho ý chí bất khuất, tinh thần đoàn kết và quyết tâm bảo vệ thành quả cách mạng của quân và dân thành phố Cảng. Một trận chiến đặc biệt, không tiếng súng nhưng đầy cam go và quyết liệt, đã góp phần làm nên thắng lợi trọn vẹn của cách mạng Việt Nam.

(Còn tiếp)